Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Oostzee is een jonge, brakke binnenzee die na de laatste ijstijd meermaals van zoetwatermeer in zee veranderde. Negen landen delen haar kust, en voor de Republiek der Nederlanden was de graanvaart op haar havens de belangrijkste handel van allemaal. Deze quiz gaat over het ontstaan en de eigenaardigheden van de zee, haar namen in het Fins en Ests, de dieren die er leven, de extreme winter van 2010-2011 en de Sontbrug tussen Kopenhagen en Malmö.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Van welke oceaan is de Oostzee een binnenzee?
Atlantische Oceaan
Via de Sont, de Grote Belt en de Kleine Belt staat de Oostzee in verbinding met het Kattegat, het Skagerrak en de Noordzee.
Q 02Welke stad leed in 1824 en in september 1924 onder grote overstromingen vanuit de Finse Golf?
Sint-Petersburg
Een aanhoudende westenwind stuwt het water in de Finse Golf op; om de stad te beschermen is later een dam aangelegd.
Q 03Als wat vinden we het door het ijs uit Scandinavië afgevoerde materiaal nu terug, ook in Nederland?
zwerfstenen
Het gewicht van het ijs drukte bovendien de aardkorst een stukje in, waardoor de oude rivier uiteindelijk een zee werd.
Q 04Welk kanaal, geopend in 1895, versterkte de functie van de Oostzee als waterwegverbinding?
Noord-Oostzeekanaal
Al sinds de middeleeuwen, onder meer dankzij de Duitse Hanze, verbond de Oostzee de omliggende landen als waterweg.
Q 05Welke smalle toegang tot de Oostzee wordt steeds ondieper doordat de zeebodem er stijgt?
Kattegat
Door die natuurlijke drempel stroomt er steeds minder vers oceaanwater binnen en gedijen blauwe en groene algen steeds beter.
Q 06Naar welke havenstad voeren rond 1500 jaarlijks honderden Nederlandse schepen om graan te kopen?
Danzig
Het graan was er goedkoop omdat adellijke grootgrondbezitters het op grote schaal door horige boeren lieten verbouwen.
Q 07Hoe werd de Nederlandse graanhandel op de Oostzee genoemd, de belangrijkste handel van de Republiek?
Moedernegotie
Die handel was in de 16e en 17e eeuw de ruggengraat van de economie van de Republiek.
Q 08Welke vis is in de Oostzee zeldzaam geworden doordat algen ander leven verstikken?
kabeljauw
De Baltische visfauna mengt mariene soorten als haring en tarbot met zoetwatervissen als baars en snoek.
Q 09Hoe heet de Oostzee letterlijk vertaald in het Ests?
Westzee
Letland, Litouwen, Rusland en Polen noemen de zee in hun eigen taal de Baltische Zee, net als het Engels.
Q 10Hoeveel soorten zoogdieren leven er in de Oostzee?
vier
Het gaat om drie zeehonden en één bruinvis, een tandwalvis.
Q 11Met welke zee verbinden Russische meren, rivieren en kanalen de Oostzee via een alternatieve waterweg?
Barentszzee
De route loopt via de grote en kleine meren tussen Sint-Petersburg en Belomorsk.
Q 12Hoe diep ligt de Landsortsdiepte, het diepste punt van de Oostzee?
459 meter
De gemiddelde diepte van de Oostzee is een stuk bescheidener: tussen de 70 en 100 meter.
Q 13Ongeveer hoeveel rivieren monden uit in de Oostzee?
250
Samen voeren ze zo'n 470 km³ zoet water aan, een van de redenen dat de Oostzee brakker is dan de Noordzee.
Q 14Welk deel van de Oostzee raakte in de winter van 2010-2011 bevroren?
Q 21Hoe groot is het getijverschil in het oosten van de Oostzee ongeveer?
10 centimeter
Bij de Sont loopt het hoogteverschil nog op tot enkele decimeters; in de zomer kan smeltwater het peil extra verhogen.
Q 22Op welke lijn in Midden-Zweden vormde zich na het Jonge Dryas een zeestraat die het ijsmeer zout maakte?
Göteborg-Stockholm
Door die zeestraat veranderde het zoete ijsmeer in de zoute Yoldiazee.
Q 23Welke rivier lag miljoenen jaren geleden op de plek van de huidige Oostzee?
Eridanos
In koude perioden stroomde een dikke Scandinavische ijskap door het bekken naar het zuiden en schuurde het steeds verder uit.
twee derde
Zoiets was sinds de jaren 80 niet meer voorgekomen; in Finland en Estland werden wegen over het ijs naar de eilanden aangelegd.
Q 15Welk deel van het uitstromende water brengt een tegenstroom van zouter water terug in de Oostzee?
driekwart
Zonder die zoute, zwaardere tegenstroom zou de Oostzee allang een zoetwaterzee zijn geweest.
Q 16Welke zeehond verschilt zo van zijn voorouder dat hij nu als eigen ondersoort geldt?
Baltische ringelrob
Geringelde en grijze zeehonden kwamen begin 20e eeuw nog veel voor, maar jacht en vervuiling deden hun aantal dalen.
Q 17In welke vorm vormde de Oostzee zich eerst opnieuw na het terugtrekken van de Scandinavische ijskap?
Baltische IJsmeer
Dat gebeurde aan het eind van het laatste glaciaal, het Weichselien, en het was een zoetwatermeer.
Q 18Welk ingenieursbureau tekende het constructief ontwerp van de Sontbrug?
Arup
Het architectonische ontwerp van de brug kwam van George Rothne.
Q 19Met hoeveel stijgt het waterniveau van de Oostzee als de luchtdruk 1 hectopascal daalt?
1 centimeter
Bij een gemiddelde luchtdruk van 1013 hPa staat de zeespiegel op het nulniveau.
Q 20Hoe heet de Oostzee in het Fins?
Itämeri
Opvallend, want de zee ligt ten westen en ten zuiden van Finland en helemaal niet in het oosten.
Q 24Met bijna hoeveel meter werd het waterpeil van de Neva in 1924 opgestuwd?
4 meter
Grote delen van de stad aan de monding van de Neva kwamen daarbij onder water te staan.
Q 25Hoe heet de directe voorloper van de huidige Oostzee?
Littorinazee
Die zee ontstond toen het stijgende eustatische zeeniveau de Grote Belt en de Sont onder water zette.
Q 26Hoe dik was het ijs op de Oostzee in de extreme winter van 2010-2011?
50–60 cm
Bij zo'n dikte kunnen zelfs ijsbrekers geen doorvaart meer garanderen; harde wind stuwde brokken ijs op tot 20 meter hoog.
Q 27Hoeveel km³ water bevat de Oostzee ongeveer?
22.000 km³
Jaarlijks stroomt zo'n 1600 km³ water via de straten tussen Denemarken en Zweden weg, maar een tegenstroom brengt veel daarvan terug.
Q 28Hoe heette het geïsoleerde zoetwatermeer dat ontstond toen de zeestraat zich door postglaciale opheffing sloot?
Ancylusmeer
Het was al de tweede keer dat het Oostzeebekken een zoetwatermeer werd; daarvoor was het kort een zoute zee geweest.
Q 29Volgens welke Finse zoöloog worden veel soorten in de Oostzee met uitsterven bedreigd?
Marko Reinikainen
Dezelfde zoöloog noemt grote gedeelten van de zee ecologisch dood.
Q 30Welke veerboot bediende in de winter van 2010-2011 als enige nog de dienst van en naar Bornholm?
Povl Anker
De havens van Køge en Ystad waren door ijsvorming bij harde westenwind moeilijk bevaarbaar geworden.