Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Radar begon als een Duits patent waar niemand iets mee deed, en groeide in de Tweede Wereldoorlog uit tot een techniek die slagen besliste. Ook Nederlandse onderzoekers bouwden al voor de oorlog een werkend toestel. Deze quiz volgt die geschiedenis: van de eerste demonstratie van radiogolven tot de magnetron, het klystron en de radar aan boord van een Nederlandse torpedobootjager. Daarnaast komt de techniek aan bod: hoe een radar afstand en snelheid meet, hoe het scherm werkt en hoe vliegtuigen zich tegen radar verdedigen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Waarvan is het woord radar oorspronkelijk een acroniem?
Radio Detection And Ranging
Het woord is zo ingeburgerd dat het ook in het Engels niet meer in hoofdletters wordt geschreven.
Q 02Met welke snelheid plant een radarpuls zich in de open lucht voort?
Lichtsnelheid
De tijdbasis op het scherm, gekalibreerd in meters, kilometers of mijlen, voert de afstandsberekening als het ware zelf uit.
Q 03Welke Duitser demonstreerde in 1888 het bestaan van elektromagnetische golven?
Heinrich Hertz
Pas in de jaren 30 ging men radiogolven serieus inzetten om aanvallen van bommenwerpers vroegtijdig te detecteren.
Q 04Welk effect laat een continuous-wave-radar de snelheid van een doel bepalen?
Dopplerverschuiving
Door het uitgezonden signaal te moduleren kan zo'n radar, die doorlopend zendt en ontvangt, ook de afstand bepalen.
Q 05Welk operationeel radarwaarschuwingssysteem ontwikkelde Groot-Brittannië in 1937?
Chain Home
Het systeem werkte op een tegenwoordig onpraktisch lage frequentie; de meeste geallieerde radars van eind jaren 30 zaten tussen 75 en 200 MHz.
Q 06Bij welke slag was het Britse radarwaarschuwingssysteem medebepalend?
Slag om Engeland
Dankzij het systeem konden de weinige Engelse vliegtuigen effectief en op tijd op de juiste plaatsen worden ingezet.
Q 07Hoe wordt de heldere vlek van een echo op een radarscherm soms genoemd?
Blip
Een fosforlaag met lange nagloeitijd hield de vlek nog even zichtbaar nadat de elektronenstraal eroverheen was gegaan.
Q 08Hoe heet het apparaat aan boord dat antwoord geeft op de aanstraling door een secundaire radar?
Transponder
In de commerciële luchtvaart is zo'n apparaat verplicht; kleine sportvliegtuigjes worden vaak alleen door de primaire radar gezien.
Q 09Welk systeem werd nodig omdat radar zelf geen onderscheid kan maken tussen vriend en vijand?
IFF
De NAVO-krijgsmachten gebruiken daarvoor een eigen secundair radarsysteem, in het Nederlands Identificatie Vriend of Vijand.
Q 10In de strijd tegen welke Duitse wapens was radar in vliegtuigen in 1943 van groot belang?
Onderzeeboten
Radars konden nu in vliegtuigen worden ingebouwd, waardoor een snuiverende boot ook 's nachts op grote afstand werd opgemerkt.
Q 11In welke stad zit de Nederlandse vestiging van Thales die radarsystemen levert?
Hengelo
Het bedrijf is vooral actief op militair gebied; Tidalis in Apeldoorn doet voornamelijk civiele projecten.
Q 12Welk toepassingsgebied zag de uitvinder van het radarprincipe vooral voor zijn vinding?
Scheepvaart
De luchtvaart stond toen nog in de kinderschoenen; ondanks grote belangstelling raakte de techniek daarna tientallen jaren vergeten.
Q 13Welk instrument gebruikte men in het begin van de radargeschiedenis als beeldscherm?
Oscilloscoop
Het grote nadeel was dat wel de afstand, maar niet de richting van een voorwerp was af te lezen.
Q 21Wat onderscheidde de Nederlandse radarinstallatie van 1940 van de Britse?
Eén antenne voor zenden en ontvangen
Gezien de omvang van de antennes was dat een hele verbetering; twee installaties werden in 1940 naar Engeland gebracht.
Q 22Met welke macht van de afstand neemt de energie van een radar-echo af?
Vierde macht
Daarom heeft een radar een zender met hoog vermogen, een stabiele frequentie en een uiterst gevoelige, ruisarme ontvanger nodig.
Q 23Welke buis ontwikkelden de gebroeders Russell en Sygurd Varian aan de Stanford-universiteit?
Klystron
Het reflexklystron diende als laagvermogenoscillator in radarontvangers; later namen halfgeleiders die rol over.
Q 14Bij de aanval op welke stad zetten de Britten in juli 1943 voor het eerst antiradarsneeuw in?
Hamburg
Kort daarvoor was gebleken dat de Duitse radars maar drie frequentiebanden gebruikten.
Q 15Hoe heet de effectieve oppervlakte van een object die de gereflecteerde radarenergie bepaalt?
Radardoorsnede
In het Engels heet deze grootheid de radar cross section, afgekort RCS.
Q 16Tussen welke steden bracht Philips in 1935 een straalverbinding met korte golven tot stand?
Eindhoven en Breda
Philips had daarvoor in 1935 een magnetronzendbuis ontwikkeld; de verbinding gebruikte een golflengte van 15 cm.
Q 17Hoeveel keer zoveel zendvermogen is nodig om een radar twee keer zo ver te laten kijken?
16 keer
Wie drie keer zo ver wil kijken, heeft zelfs 81 keer zoveel vermogen nodig.
Q 18Hoe noemde de RAF antiradarsneeuw vroeger?
Window
De Britten en Duitsers ontwikkelden de techniek onafhankelijk van elkaar, maar durfden haar eerst niet te gebruiken om het principe niet te verraden.
Q 19Wie werkte als eerste het basisprincipe van radar uit en vroeg er in 1904 patent op aan?
Christian Hülsmeyer
Hij werkte het principe zeer goed uit, inclusief roterende antenne en radome, maar kreeg nooit een goed werkende installatie gebouwd.
Q 20Welke vogel stoorde rond 1930 de verbinding tussen twee Nederlandse militaire radioapparaten?
Zeemeeuw
Een dag later bleek een besteld militair vliegtuig hetzelfde effect te geven, wat de richting wees naar een 'electrisch luistertoestel'.
Q 24Hoe noemde de Duitse uitvinder van het radarprincipe zijn vinding uit 1904?
Telemobiloskop
De vinding was vooral bedoeld voor schepen: grote metalen voorwerpen die radiogolven uitstekend weerkaatsen.
Q 25Wat is het maximale bereik van een radar met een pulsherhalingsfrequentie van 1000 Hz?
150 km
Bij 1000 Hz zit er 1 milliseconde tussen twee pulsen, waarin het signaal 300 km aflegt; de puls moet de afstand echter tweemaal afleggen.
Q 26In welk jaar demonstreerden Von Weiler en Gratama een werkend Nederlands radarprototype?
1938
Het systeem was pulserend, waarbij zenden en ontvangen elkaar afwisselden; in de meidagen van 1940 waren vier toestellen gereed.
Q 27Met welke radarsystemen waren de Duitsers technisch al verder dan de Britten?
Freya en Würzburg
Het Duitse radarprogramma kreeg, zeker in het begin van de oorlog, veel minder prioriteit dan het Britse.
Q 28Wie perfectioneerde in 1939 met zijn groep in het geheim de microgolf-resonantiemagnetron?
Mark Oliphant
Met deze buis kreeg de industrie een component met zeer hoog vermogen, waardoor radars op microgolffrequenties konden werken.
Q 29Op welke frequentie ondervraagt een secundaire radar een vliegtuig?
1.030 MHz
Het antwoord komt terug op 1090 MHz en bevat bijna altijd een afgesproken code met informatie over het object.
Q 30Aan boord van welke torpedobootjager installeerden Von Weiler en Staal de Nederlandse radar?
Isaac Sweers
Het schip was een van de weinige niet-Britse schepen met artillerieradar aan boord.