Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Staal is een legering van ijzer en koolstof en een veelgebruikt constructiemateriaal. Van de laagovens uit de oudheid tot de moderne hoogoven: de bereiding ervan heeft een lange geschiedenis. Deze quiz gaat over de productie van staal, het recyclen van schroot, legeringen en staalsoorten, de grootste producenten en roestvast staal. Ook de Nederlandse staalindustrie en een paar opvallende weetjes komen voorbij.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk land maakte in 2017 als veruit grootste producent de helft van al het staal ter wereld?
China
Tussen 2000 en 2020 is de wereldwijde staalproductie ruimschoots verdubbeld, en bijna die hele stijging kwam voor rekening van dit ene land.
Q 02Van welk element moet staal minimaal 11 tot 12% bevatten om roestvast te mogen heten?
chroom
Het element vormt met zuurstof een onzichtbaar, zeer dun oxidelaagje dat het onderliggende metaal tegen verdere roestvorming beschermt.
Q 03Hoe heet het product dat een hoogoven maakt uit ijzererts en kalksteen?
ruwijzer
Het bevat nog ongeveer 4-5% koolstof en verontreinigingen als fosfor en zwavel, en is daardoor nog onbruikbaar.
Q 04Welke fantasyschrijver bedacht het fictieve metaal Valyrisch staal?
George R.R. Martin
Het metaal komt voor in de boekenreeks „Het lied van ijs en vuur“ van deze Amerikaanse auteur.
Q 05Onder welke naam stond staalproducent Tata Steel IJmuiden voorheen bekend?
Koninklijke Hoogovens
Het bedrijf in IJmuiden produceert jaarlijks bijna 7 miljoen ton staal.
Q 06Welk land was in 2017 met 43 miljoen ton de grootste staalproducent van de Europese Unie?
Duitsland
Italië volgde met 24 miljoen ton en Frankrijk met 16; de hele EU van 28 landen maakte zo'n 168 miljoen ton.
Q 07Hoe heet de laag oxiden die op gesmolten staal drijft?
slak
De oxiden drijven omdat hun dichtheid lager is dan die van staal; de laag moet worden verwijderd voordat het staal verder wordt bewerkt.
Q 08Hoe wordt de typische Duitse soldatenhelm uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog aangeduid?
Stahlhelm
De naam verwijst naar het materiaal: letterlijk vertaald is het een 'stalen helm'.
Q 09Onder welke korte naam, naast rvs, staat roestvast staal ook bekend?
inox
In de volksmond heet het roestvrij staal, maar metallurgen vermijden die naam omdat de legering wel degelijk kan roesten.
Q 10Welke brandstof verving houtskool, waardoor ijzerproductie de bossen niet langer aantastte?
cokes
De overstap was tegelijk een eerste aanzet tot het grootschalig gebruik van fossiele brandstof.
Q 11Hoe noemt men ijzer waarin meer dan 2 gewichtsprocent koolstof zit?
gietijzer
Dit materiaal is zeer hard maar ook bros, en daardoor onbruikbaar voor bijvoorbeeld zwaarden en snel bewegende machineonderdelen.
Q 12Hoe heten soorten roestvast staal die geschikt zijn voor biomedische toepassingen?
chirurgisch staal
Voor bevestigingsmaterialen van rvs, zoals bouten en moeren, bestaan weer eigen aanduidingen: A2 en A4.
Q 13Welke spottende term wordt soms gebruikt voor een staalsoort van slechte kwaliteit?
pisbakkenstaal
De term wordt soms afgekort tot PBS. Voor een echt stalen urinoir is juist een goede staalsoort nodig, vanwege de zuren in urine.
Q 21Wie goot op 13 augustus 1913 in Sheffield het eerste roestvaste staal?
Harry Brearley
Dat gebeurde in het laboratorium van Brown-Firth, nadat hem in 1912 was gevraagd onderzoek te doen voor de wapenindustrie.
Q 22Bij welk Duits concern vonden twee onderzoekers in 1912 een procedé voor roestvast staal?
Krupp
Eduard Maurer en Benno Strauß verwierven er in 1918 allebei een octrooi op.
Q 23Welke geleerde was een van de eersten die staallegeringen op hun eigenschappen onderzocht?
Michael Faraday
Hij experimenteerde onder meer met toevoeging van zilver, platina en rodium aan staal.
Q 14Hoeveel miljoen ton staal werd er in 2020 wereldwijd ongeveer geproduceerd?
1800
Per hoofd van de wereldbevolking wordt ruim 200 kg staal per jaar gebruikt; in Afrika is dat minder dan 30 kg.
Q 15Welk metaal levert de 8 in de aanduiding 18/8 voor rvs-type 304?
nikkel
Type 304 is de meest voorkomende austenitische rvs-soort; de variant 18/10 bevat nog iets meer van dit metaal.
Q 16Welk bedrijf was in 2017 met 97 miljoen ton de grootste staalproducent ter wereld?
ArcelorMittal
Dat was 6% van het wereldwijde totaal; het concern heeft minstens 61 vestigingen in 27 landen.
Q 17Welke groep staal, ingedeeld naar legeringselementen, is het meest gebruikte staal?
ongelegeerd staal
Het is relatief goedkoop en erg goed bewerkbaar, en bevat maximaal 1,5% aan legeringselementen.
Q 18Welk volk maakte omstreeks 1500 v.Chr. in laagovens het eerste door mensen vervaardigde ijzer?
Hettieten
Hun rijk lag grotendeels in het huidige Anatolië. Zo'n drie eeuwen lang bleef de techniek een zorgvuldig gekoesterd geheim.
Q 19Hoe heten staalsoorten die in de buitenlucht een beschermlaag van roest vormen?
weervast staal
Cortenstaal is een bekend type van dit weerbestendige staal.
Q 20Welke staalsoort, afgekort HSS, behoudt haar hardheid ook bij hogere temperaturen?
snelstaal
Daardoor is het zeer geschikt voor gereedschap dat heet kan worden, zoals metaal- en betonboren.
Q 24Welk legeringselement maakt rvs-soorten als 316 en 316L beter bestand tegen chloor?
molybdeen
Zulke soorten hebben een betere weerstand tegen putcorrosie, al blijft aantasting door chloor mogelijk.
Q 25Welk gas maakte in de laagoven het ijzer vrij uit zijn oxiden?
koolmonoxide
In een laagoven lagen om en om lagen houtskool en ijzererts, waar met blaasbalgen voorverwarmde lucht doorheen werd geblazen.
Q 26Wat is het soortelijk gewicht van staal in kilogram per kubieke meter?
7850
In de handel wordt vaak gerekend met een rond handelsgewicht van 8000 kg/m³.
Q 27Onder welke Engelse naam staat putcorrosie, met putjes in het oppervlak, ook bekend?
pitting
Chloor tast plaatselijk de beschermende oxidelaag aan; typisch zijn gaatjes juist naast een lasnaad.
Q 28Waarvoor staat de L in de rvs-aanduiding AISI 316L?
low carbon
Het lage koolstofgehalte maakt het staal gemakkelijker lasbaar en beperkt de corrosiegevoeligheid na het lassen.
Q 29Hoeveel ton ijzererts bespaart elke ton schroot die tot staal wordt verwerkt?
1,4
Daarnaast scheelt het 0,7 ton steenkool en 1,5 ton aan CO2-uitstoot.
Q 30In welke gietvormen werd staal vroeger bij het discontinue gietproces tot ingots gegoten?
coquilles
Nadeel was dat verontreinigingen zich veelal in het midden van de ingot concentreerden.