Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Steen van Rosetta is een oud-Egyptisch document dat Franse soldaten tijdens een veldtocht in Egypte uit een ingestorte muur haalden. Dezelfde tekst staat er in meerdere schriften op, en dat maakte de steen tot de sleutel voor het lezen van hiërogliefen. Deze quiz gaat over de vondst, de tekst en de reis van de steen naar Londen, en over Jean-François Champollion, de Franse taalkundige die het hiërogliefenschrift wist te ontcijferen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welk museum is de Steen van Rosetta te bezichtigen?
British Museum
De steen wordt al sinds 1802 in Londen bewaard en is daar voor het publiek te zien.
Q 02In welk jaar ontdekten Franse genietroepen de Steen van Rosetta?
1799
De donkere steen van 112 bij 76 cm kwam in juli tevoorschijn bij werkzaamheden aan het fort St.-Julien, bij de plaats die nu El Rashid heet.
Q 03Tijdens de expeditie van welke veldheer naar Egypte kwam de Steen van Rosetta aan het licht?
Napoleon
Soldaat D'Hautpoul stuitte op 15 juli op de beschadigde, donkergrijze plaat toen een ingestorte muur van fort Julien werd gesloopt.
Q 04Waarvoor dient het computerprogramma dat naar de Steen van Rosetta is vernoemd?
Talen leren
Het programma heet Rosetta Stone; ook een ruimtesonde draagt de naam Rosetta.
Q 05Van welke wetenschap geldt Jean-François Champollion als grondlegger?
Egyptologie
De Franse taalkundige werd op 23 december 1790 geboren en dankt zijn roem aan zijn werk aan het hiërogliefenschrift.
Q 06In hoeveel verschillende schriften is de tekst op de Steen van Rosetta geschreven?
Drie
De steen is tweetalig: het Egyptisch staat er in meer dan één schrift op, daarnaast is er een versie in het Koinè-Grieks.
Q 07Welke computerfabrikant gaf een emulatorprogramma de naam Rosetta?
Apple
De steen leende zijn naam ook aan software waarmee mensen een vreemde taal onder de knie krijgen.
Q 08In welk jaar publiceerde Champollion zijn opzienbarende hiëroglifische alfabet?
1822
Een jaar eerder dacht hij nog dat de tekens begrippen voorstelden.
Q 09Welke liturgische taal van de christenen van Egypte leerde Champollion?
Koptisch
De taal is verwant met het oud- en middelegyptisch en kon in zijn tijd gewoon gelezen worden, omdat ze niet met hiërogliefen wordt geschreven.
Q 10Welk schrift staat naast hiërogliefen en Grieks op de Steen van Rosetta?
Demotisch
De hiërogliefen en dit tweede schrift geven allebei het Egyptisch weer; samen met het Koinè-Grieks staat één tekst dus op verschillende manieren op de steen.
Q 11Welke naam vergeleek Champollion met die van Ptolemaios om gedeelde tekens te vinden?
Cleopatra
Beide namen bleken enkele tekens gemeen te hebben; die moesten dan ook voor hetzelfde staan.
Q 12De priesters van welke stad lieten de tekst op de Steen van Rosetta opstellen?
Memphis
De tekst is een dankbetuiging van de priesters aan koning Ptolemaeus V Epiphanes.
Q 13Welke vorm heeft een cartouche in het hiërogliefenschrift op de Steen van Rosetta?
Ovaal
Juist de namen binnen die omlijningen gaven Champollion de sleutel tot het schrift in handen.
In welk jaar kwam de Steen van Rosetta in Britse handen?
Q 21In welke stad werd Champollion in 1812 leraar Oude talen?
Grenoble
Daar begon hij ook aan een encyclopedisch werk over alles wat met het Oude Egypte te maken had.
Q 22Wat probeerde Thomas Young in de hiërogliefentekens te ontdekken?
Klanken
Dat Champollion hierover las, verklaart waarschijnlijk waarom hij zijn eerdere opvatting over de tekens losliet.
Q 23Naar welke Italiaanse stad trok Champollion om papyri te bestuderen?
Turijn
Daarna reisde hij door naar Egypte zelf, waar hij veel teksten eigenhandig optekende.
Q 24Welke Franse luitenant begreep meteen dat de pas gevonden Steen van Rosetta belangrijk was?
1801
De Fransen moesten de steen na hun nederlaag in Egypte afstaan; een jaar later lag hij al in Londen.
Q 15Wat moest een naam in een cartouche volgens Champollion en Young voorstellen?
Koningsnaam
In de Egyptische tekst van de steen staan zulke namen binnen een omlijning, wat ze goed herkenbaar maakt.
Q 16Na welke gebeurtenis moesten de Fransen de Steen van Rosetta aan de Britten afstaan?
Overgave van Alexandrië
De steen is een oud-Egyptisch document en wordt ook wel steen van Rosette genoemd.
Q 17Welke bijnaam onderscheidde Jean-François Champollion van zijn broer?
De Jongere
Zijn broer Jacques-Joseph gaf na zijn dood de Egyptische grammatica uit waaraan hij had gewerkt.
Q 18Op welke begraafplaats werd Champollion begraven?
Père-Lachaise
De man aan wie de ontcijfering van het hiërogliefenschrift grotendeels te danken is, overleed op 4 maart.
Q 19In welk Amsterdams museum was een kopie van de Steen van Rosetta te vinden?
Allard Pierson
Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden bewaart zijn replica in het depot en toont die niet meer.
Q 20Welke afkomst hadden de koningen wier namen Champollion in alfabetische tekens las?
Griekse
Juist daarom werden hun namen letter voor letter uitgespeld, wat Champollion een houvast gaf.
Pierre Bouchard
Hij bracht het Egyptisch Instituut van de Franse expeditie op de hoogte van de vondst.
Q 25Wiens methode gebruikte Champollion naast het vergelijken van Grieks en hiërogliefen?
Johan David Åkerblad
Åkerblad wordt samen met Young en Champollion genoemd als een van de geleerden voor wie de steen de sleutel tot de hiërogliefen was.
Q 26Welk naslagwerk van Champollion gaf zijn broer na diens dood uit, naast de grammatica?
Woordenboek
Zijn broer nam het werk waaraan Champollion bezig was zo goed mogelijk over.
Q 27Als wat beschouwde Champollion de tekens in cartouches van buitenlandse heersers?
Eenlettertekens
Hij kwam daarop doordat twee namen van vorsten enkele tekens deelden, die dan hetzelfde moesten weergeven.
Q 28Het decreet van welke plaats werd in 1866 gevonden, net als de Steen van Rosetta tweetalig?
Canopus
In 1902 volgde nog een decreet; beide vondsten leverden extra kennis op over de Egyptische taal en haar schriften.
Q 29Welk deel van Champollions encyclopedische werk over het Oude Egypte verscheen in 1814?
Geografisch
In dat boek meldde hij al vorderingen bij het lezen van de opschriften op de steen van Rosetta.
Q 30Van welke kenner van Oosterse talen werd Champollion een leerling?
Silvestre de Sacy
Ook Raphaël de Monachis onderwees de jonge Champollion, die zich in Oosterse talen specialiseerde.