Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een uitvinding is de ontdekking van iets nieuws: een idee, product, materiaal, methode of proces. De lamp en de stoommachine veranderden de wereld, en in het octrooirecht bepaalt het begrip wat beschermd kan worden. Deze quiz gaat over de definitie en geschiedenis van uitvindingen, van het wiel tot technologisch determinisme. Daarnaast volgt de quiz het verhaal van László Bíró, de Hongaarse journalist die zich ergerde aan zijn vulpen en samen met zijn broer de balpen ontwikkelde.
Alle 24 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet de persoon die een uitvinding doet?
Uitvinder
Een uitvinding kan geheel nieuw zijn, maar ook een oud idee met een nieuwe toepassing of een nieuwe combinatie van bestaande ideeën.
Q 02Wat vond de Hongaarse journalist László Bíró uit?
Balpen
Bíró was veelzijdig: hij werkte onder meer als journalist, kunstenaar en effectenhandelaar.
Q 03Welke machine stond aan de basis van de industriële revolutie?
Stoommachine
Een ander klassiek voorbeeld van een uitvinding is de lamp, waarmee de mens licht kon maken zonder vuur.
Q 04In welk rechtsgebied staat het juridische begrip uitvinding centraal?
octrooirecht
Zoals vaker in het recht komt het juridische begrip niet precies overeen met het gewone spraakgebruik.
Q 05Welk Frans bedrijf introduceerde de pen van Bíró in 1950 bij het grote publiek?
BIC
Twee jaar eerder had Bíró zijn patent al aan een Amerikaanse pennenfabrikant verkocht.
Q 06Hoe noemen Britten, Australiërs en Nieuw-Zeelanders de pen van Bíró?
biro
In Zuid-Amerika kreeg de pen juist een langere naam, afgeleid van de uitvinder en zijn bedrijf.
Q 07In welke Zuid-Amerikaanse stad overleed László Bíró?
Buenos Aires
Hij stierf op 24 oktober, ruim veertig jaar nadat hij met zijn broer naar Zuid-Amerika was geëmigreerd.
Q 08Waarom gebruikten piloten van de Royal Air Force in de Tweede Wereldoorlog balpennen?
vulpeninkt bevroor op grote hoogte
De pennen voor de Britse luchtmacht werden in licentie gemaakt door een Brits bedrijf, nog voordat Bíró zijn patent verkocht.
Q 09Waar viel het Bíró in 1938 op dat drukinkt veel sneller droogt dan vulpeninkt?
in een drukkerij
Als journalist ergerde hij zich aan zijn vulpen: hij moest die vaak bijvullen, maakte er vlekken mee en scheurde soms het papier.
Q 10Waarom mislukte Bíró's poging om drukinkt in een vulpen te gebruiken?
Inkt was te stroperig
De oplossing was een penpunt met een kogeltje dat de inkt uit een patroon over het papier uitrolt.
Q 11Hoe wordt domesticatie in de moderne geschiedschrijving gezien?
als een iteratief proces
Planten en dieren werden aangetrokken door de menselijke omgeving; hun temming begon als onbedoeld gevolg van cultivatie.
Q 12Welke studie begon László Bíró zonder die af te maken?
medicijnen
Tussen 1921 en 1939 verdiende hij de kost als journalist, kunstenaar, effectenhandelaar en uitvinder.
Q 13Welk verdrag omschrijft een octrooieerbare uitvinding als ‘een voorziening die nieuw en inventief is’?
Europees Octrooiverdrag
Nieuw wil zeggen dat de voorziening nog niet bekend of beschikbaar was; inventief dat ze niet voor de hand lag.
Q 21Als wat wordt het begrip uitvinding in de archeologie gezien?
als een anachronisme
Technieken als het wiel, vuurbeheersing, landbouw en metaalbewerking gelden steeds minder als eenmalige, plotselinge uitvindingen.
Q 22In welk jaar werd Bíró opgenomen in de National Inventors Hall of Fame?
2007
Negen jaar later eerde Google hem met een Doodle waarin de naam van het bedrijf met zijn pen was geschreven.
Q 23Welk bedrijf produceerde in de Tweede Wereldoorlog in licentie de pennen voor de Royal Air Force?
Miles-Martin Pen Company
Vulpennen waren in de cockpit onbruikbaar omdat hun inkt op grote hoogte bevroor.
Q 14In welke stad patenteerde Bíró zijn vinding in 1938?
Parijs
Vijf jaar later vroegen de broers Bíró in Zuid-Amerika opnieuw een patent aan en richtten ze er hun eigen pennenbedrijf op.
Q 15Aan welk Amerikaans bedrijf verkocht Bíró in 1948 zijn patent?
Parker Pen Company
Het was uiteindelijk een Frans bedrijf dat de pen twee jaar later bij het grote publiek bekend maakte.
Q 16In welk jaar emigreerden de broers Bíró naar Argentinië?
1943
Ze vroegen er een nieuw patent aan en richtten vervolgens een eigen bedrijf op om de pen te produceren.
Q 17Welk bedrijf kocht rond 1930 het patent op de automatische versnellingsbak van László Bíró?
General Motors
De versnellingsbak was een van de vele projecten uit de jaren waarin Bíró ook als effectenhandelaar en coureur werkte.
Q 18Welke visie kenmerkte de geschiedschrijving van de 19e en vroege 20e eeuw?
technologisch determinisme
Historici gebruikten toen de chronologie van opeenvolgende technologische processen om de periodes van de menselijke geschiedenis af te bakenen.
Q 19Welk beroep had de broer met wie László Bíró de nieuwe penpunt ontwikkelde?
apotheker
Samen bedachten ze een punt met een kogeltje dat de inkt uit een patroon over het papier uitrolt in plaats van die vanzelf te laten vloeien.
Q 20Welke tweede functie had het kogeltje in de penpunt van Bíró naast het uitrollen van de inkt?
afsluiter van het inktreservoir
Zo werd voorkomen dat de inkt in de pen uitdroogde, een van de tekortkomingen van de vulpen die Bíró wilde oplossen.
Q 24In welk jaar verscheen ‘Balkan metallurgy in a Eurasian context’ van Radivojević en Roberts?
2021
Het hoofdstuk verscheen in de bundel ‘The Rise of Metallurgy in Eurasia’ bij Archaeopress Archaeology.