Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Balon na ogrzane powietrze unosi się dzięki temu, że ciepłe powietrze w czaszy jest rzadsze od chłodniejszego wokół niej. Pierwsze takie konstrukcje zbudowali w XVIII wieku francuscy papiernicy, bracia Montgolfier. Quiz sprawdza wiedzę o pierwszych lotach z lat 1782–1783, o rodzinie wynalazców i o fizyce, która utrzymuje balon w powietrzu. Pytania mają różny poziom trudności: od zwierząt wysłanych w kosz po wzór na siłę nośną.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z czego wynika siła nośna balonu na ogrzane powietrze?
Różnica gęstości powietrza
Ten typ balonu nazywano pierwotnie montgolfierą – od nazwiska braci, którzy zbudowali pierwsze takie konstrukcje.
Q 02Jakie zwierzę poleciało balonem w Wersalu razem z kaczką i kogutem we wrześniu 1783 roku?
Owca
Kosz ze zwierzętami podwieszono pod czaszą, a start oglądał sam Ludwik XVI.
Q 03Jakim paliwem zasilane są palniki, które w latach 60. XX wieku przyniosły renesans balonów?
Propan
Wcześniej powietrze w czaszy ogrzewano otwartym ogniem, co bardzo ograniczało udźwig i zasięg.
Q 04Czym ogrzewano powietrze w pierwszych montgolfierach?
Płomieniami ogniska
Z takiego sposobu ogrzewania wynikał mały udźwig i niewielki zasięg dawnych balonów.
Q 05Czyje prawo opisuje siłę nośną balonu?
Archimedesa
Siła nośna jest tym większa, im cieplejsze jest wnętrze czaszy w porównaniu z otoczeniem.
Q 06Co miał zbadać lot balonu ze zwierzętami zorganizowany w Wersalu w 1783 roku?
Wpływ wysokości na organizmy żywe
Ostatecznym celem było zdobycie pozwolenia na lot człowieka.
Q 07Jaki gaz stosuje się w balonach wysokościowych zamiast wodoru ze względów bezpieczeństwa?
Hel
Wodór jest najlżejszym gazem, ale pokonanie dużych wysokości wymaga przede wszystkim bardzo dużej objętości czaszy.
Q 08Którego z tych materiałów używano do budowy pierwszych montgolfier?
Płótno
Czasze dawnych montgolfier robiono także z papieru i jedwabiu – materiałów lekkich, bo udźwig takich balonów był mały.
Q 09Dlaczego siła nośna balonu zmienia się wraz z wysokością lotu?
Inna jest gęstość powietrza
Im wyżej, tym powietrze rzadsze, dlatego duże pułapy wymagają bardzo dużych objętości balonu.
Q 10Koło jakiej miejscowości bracia Montgolfier po raz pierwszy publicznie pokazali swój balon?
Annonay
Pokaz odbył się na łące 4 czerwca 1783 roku, niespełna pół roku po pierwszej próbie bez publiczności.
Q 11Co spotkało po lądowaniu balon braci Montgolfier w bezzałogowym locie z grudnia 1782 roku?
Zniszczyli go ciekawscy
Wcześniej nad balonem utracono kontrolę i przeleciał on dwa kilometry.
Q 12Co zniszczyło 12 września 1783 czaszę balonu sklejoną w Paryżu przez Étienne’a Montgolfiera?
Burza
Czaszę sklejono z pomocą jednego z paryskich papierników.
Q 13Jak nazywano balony gazowe wynalezione przez Jacques’a Alexandre’a Charles’a?
Szarliery
Spotykana jest też pisownia „charliery”; nazwa odróżniała balony napełniane lekkim gazem od montgolfier.
Q 21Jaki papier Étienne Montgolfier zaczął w 1777 roku wytwarzać jako pierwszy we Francji?
Welinowy
Był to wyrób delikatny i drogi, a zakład Montgolfierów wkrótce potem wyraźnie się rozbudował.
Q 22Z jakiego materiału wykonał swój napełniany wodorem balon fizyk Jacques Alexandre Charles?
Impregnowany jedwab
Charles, żyjący w latach 1746–1823, prowadził swoje próby równolegle z braćmi Montgolfier.
Q 23Jak długo trwał lot balonu ze zwierzętami w Wersalu 19 września 1783 roku?
8 min
W tym krótkim czasie balon wzniósł się na wysokość około 500 m.
Q 14Co ogranicza możliwość bardzo silnego ogrzania wnętrza balonu?
Wytrzymałość powłoki
Powłoka musi być przy tym cienka i lekka, żeby nie zwiększać nadmiernie masy balonu.
Q 15Co oszczędza mniejszy balon z lekkim gazem umieszczony wewnątrz balonu na gorące powietrze?
Paliwo
Takie rozwiązanie zwiększa też siłę nośną i pozwala łatwo sterować wysokością lotu.
Q 16Jakie urządzenie do podnoszenia wody wynalazł w 1796 roku Joseph Michel Montgolfier?
Taran wodny
Ta samoczynna pompa służyła w papierni braci w Voiron.
Q 17Ile dzieci miał Pierre Montgolfier, ojciec Josepha i Étienne’a, wynalazców balonu?
16
Joseph był dwunastym, a Étienne piętnastym z rodzeństwa; mimo to właśnie Étienne przejął w 1774 roku rodzinną papiernię.
Q 18Jak nazywał się balon braci Montgolfier pokazany publicznie 4 czerwca 1783 roku?
Ad Astra
Napełniony rozgrzanym powietrzem balon miał średnicę 11,7 m i objętość 900 m³.
Q 19Jaką średnicę miała czasza balonu z pierwszego bezzałogowego lotu 14 grudnia 1782 roku?
3 m
Nad niewielkim balonem utracono wówczas kontrolę i przeleciał on dwa kilometry.
Q 20Do jakiej instytucji bracia Montgolfier wysłali notatkę o próbie balonu z grudnia 1782 roku?
Francuska Akademia Nauk
Notatkę sporządzili i wysłali zaledwie dwa dni po udanej próbie.
Q 24Z jakiej krainy Francji pochodziła rodzina braci Montgolfier?
Owernia
W nowe strony przyciągnęła ją pod koniec XVII wieku obfitość potoków dających energię oraz surowca – szmat, głównie lnianych.
Q 25Czyje równanie wiąże gęstość i temperaturę powietrza wewnątrz i na zewnątrz balonu?
Clapeyrona
W otwartym balonie ciśnienie po obu stronach powłoki jest takie samo, więc iloczyn gęstości i temperatury też jest jednakowy.
Q 26Do jakiego państwa należał Awinion, gdy w 1780 roku przeniósł się tam Joseph Montgolfier?
Państwo Kościelne
Joseph skorzystał z niezależności miasta od Francji, by zdać tam maturę.
Q 27Jaką wysokość osiągnął balon wypuszczony przez braci Montgolfier z ogródka 14 grudnia 1782?
250 m
Balon ten miał objętość zaledwie 18 m³ – 50 razy mniejszą niż ten pokazany publicznie pół roku później.
Q 28Jaki stopień uzyskał Joseph Montgolfier w 1782 roku, w wieku 42 lat?
Licencjat z prawa
Wcześniej zdał w Awinionie maturę, a w grudniu tego samego roku wypuścił z bratem pierwszy balon.
Q 29Z jakim szwajcarskim fizykiem bracia Montgolfier nawiązali współpracę w 1783 roku?
Ami Argand
Uczony ten towarzyszył potem Étienne’owi w podróży do stolicy Francji, gdzie chcieli pokazać balon na ogrzane powietrze.
Q 30Na jaką wysokość wzniósł się balon na uwięzi w pierwszym locie człowieka w październiku 1783?
26 m
W kilku kolejnych lotach osiągane wysokości nie przekraczały 30 m.