Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Bawełna to włókno otaczające nasiona rośliny o tej samej nazwie i surowiec najpopularniejszej tkaniny w przemyśle tekstylnym. Znano ją już w starożytności, a rewolucja przemysłowa zrobiła z niej towar masowy. W quizie sprawdzisz, co wiesz o budowie włókna, historii uprawy, maszynach włókienniczych, odmianach modyfikowanych genetycznie i handlowych nazwach tkanin bawełnianych. Pytania mają różny poziom: od prostych po takie, na które odpowie tylko znawca tkanin.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W jakim klimacie bawełna od tysiącleci służyła do wyrobu lekkich tkanin?
Tropikalny
Dziś uprawia się ją w wielu częściach świata, a do dawnych regionów dołączyła między innymi Europa.
Q 02Dzięki jakiej właściwości bawełna nadaje się do produkcji materiałów opatrunkowych?
Silna chłonność
Miękka tkanina z tego włókna jest najpopularniejsza w całym przemyśle tekstylnym.
Q 03Co wytwarza się z ziaren bawełnicy i po rafinacji nadaje do spożycia?
Olej
Bawełnica to nie tylko tekstylia: jej włókno służy też do wyrobu papieru i prochu strzelniczego.
Q 04Co odziarniarka oddziela od włókna podczas wstępnego przetwarzania bawełny?
Nasiona
Odziarnianie otwiera długą drogę od zbioru do gotowej tkaniny, na której końcu są przędzenie i tkanie.
Q 05Co pozostaje z włókna bawełny po usunięciu śladowych ilości wosku i białek?
Celuloza
Budowa włókna zapewnia mu naturalną wytrzymałość i trwałość, choć jego szerokość to zaledwie 10–30 μm.
Q 06Jakie węże wytwarzano niegdyś z bawełny?
Strażackie
Z tego samego surowca robi się też papier na banknoty dolarowe i ekskluzywne materiały piśmienne.
Q 07Kto jest uznawany za wynalazcę pierwszej odziarniarki?
Eli Whitney
Maszyny o tej nazwie używa się także przy wstępnym przerobie słomy lnianej.
Q 08Które włókno częściowo wyparła w Polsce w XIX wieku przędza bawełniana?
Len
Do upowszechnienia nowego surowca przyczyniły się maszyny włókiennicze wynalezione wcześniej w Anglii.
Q 09Jak nazywa się pozbawienie roślin liści, stosowane przed maszynowym zbiorem bawełny?
Defoliacja
Liście usuwa się chemicznie albo czeka, aż opadną same po przymrozkach.
Q 10Który grecki historyk pisał o indyjskiej „wełnie” rosnącej na drzewach?
Herodot
Uznał ją za piękniejszą i lepszą od owczej i odnotował, że mieszkańcy Indii szyją z niej ubrania.
Q 11Jak brzmi łacińska nazwa rodzajowa bawełny?
Gossypium
Po polsku tym samym słowem określa się zarówno roślinę, jak i włókno, z którego powstaje najpopularniejsza tkanina przemysłu tekstylnego.
Q 12Co otwiera się podczas dojrzewania bawełny, pozwalając włóknom zaschnąć?
Otoczka nasienna
Zasychające włókna splatają się w płaskie, wstęgowate skupiska, idealne do przerobu na przędzę.
Q 13Co odrywają w całości maszyny zbierające bawełnę, gdy nie usuwają samego włókna?
Torebki nasienne
Ten sposób zbioru sprawdza się zwłaszcza w rejonach wietrznych.
Q 21Jaką długość mają włókna bawełny średniowłóknistej?
22–33 mm
Najkrótsze włókna mierzą od 10 mm, a najdłuższe, u odmian długowłóknistych, dochodzą do 55 mm.
Q 22Jaką część wszystkich upraw bawełny zajmowała w 2002 r. odmiana zmodyfikowana genetycznie?
20%
W przeliczeniu na powierzchnię było to około 67 tys. km² pól.
Q 23Która tkanina bawełniana o splocie płóciennym służy na bluzki, suknie i zasłony?
Etamina
To jedna z kilkudziesięciu handlowych nazw tkanin bawełnianych, obok tak znanych jak dżins czy tiul.
Q 24Z ilu warstw składa się pojedyncze włókno bawełny?
Q 14W którym roku wynaleziono odziarniarkę bawełny?
1793
Było to kolejne usprawnienie po maszynach włókienniczych, które pojawiły się w Anglii w czasie rewolucji przemysłowej.
Q 15Który etap przetwarzania bawełny następuje bezpośrednio po odziarnianiu?
Zgrzeblenie
Droga od zbioru do tkaniny liczy cztery podstawowe etapy, a dopiero po nich przychodzi czas na wykończenie materiału.
Q 16Który owad z przydomkiem „bawełniany” jest najgroźniejszym szkodnikiem bawełny?
Kwieciak
Naukowo nazywa się Anthonomus grandis, a ochrona upraw przed takimi owadami pochłania wiele środków chemicznych.
Q 17W jakim dziele znajduje się najstarsza pisemna wzmianka o bawełnie?
Rygweda
Zapis ten liczy ponad 3 tysiące lat; mniej więcej pięć wieków później o indyjskim włóknie pisał już grecki historyk.
Q 18Które miasto było w XIX wieku jednym z polskich ośrodków tkactwa bawełnianego?
Andrychów
W tym samym stuleciu przędza bawełniana zaczęła w Polsce wyraźnie zyskiwać na znaczeniu.
Q 19Ile mniej więcej suchej masy traci bawełna podczas przetwarzania?
10%
Tak niewielka strata sprawia, że uchodzi za bardzo wydajną roślinę uprawną.
Q 20Geny jakiej bakterii wprowadzono do bawełny, by uodpornić ją na szkodniki?
Bacillus thuringiensis
Uzyskana w ten sposób odmiana jest odporna na większość, choć nie na wszystkie, groźnych dla niej organizmów.
20–30
Całość przypomina lekko skręconą tasiemkę o szerokości zaledwie 10–30 μm.
Q 25Z jakiej sztywnej, krochmalonej tkaniny bawełnianej szyje się np. kostiumy teatralne?
Tarlatan
Sztywność to wyjątek: z bawełny wytwarza się zwykle tkaniny miękkie i lekkie.
Q 26Która cienka, gęsta tkanina bawełniana służy do szycia bielizny i sukienek?
Madapolam
Ma ona splot płócienny, a jej nazwa należy do handlowych określeń wyrobów z bawełny.
Q 27Jak nazywa się gęsta bawełniana tkanina pościelowa na wsypy?
Inlet
Na liście handlowych nazw tkanin z tego włókna znajdziemy też perkal, satynę i batyst.
Q 28Jak nazywa się gęsta, połyskliwa bawełniana tkanina podszewkowa?
Klot
Zanim materiał trafi do krawca, przechodzi procesy wykończenia, takie jak wybielanie i farbowanie.
Q 29Która z tych nazw oznacza grubą bawełnianą tkaninę techniczną?
Kałmuk
Wśród handlowych nazw tkanin z tego włókna są też znane z odzieży sztruks i popelina.
Q 30Którą bawełnianą tkaninę podszewkową określa się jako wysokogatunkową?
Milanez
Podszewki szyje się też z innej tkaniny z tego włókna, gęstej i połyskliwej.