Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Epoka brązu to czas, w którym narzędzia i broń z nowego stopu zmieniły gospodarkę, handel i sposób prowadzenia wojen. Zaczęła się w różnych regionach w różnym czasie: wcześniej na Bliskim Wschodzie, później w Europie Środkowej. Quiz prowadzi od początków metalurgii przez Chiny, Indie i ziemie polskie aż po kryzys, który około 1200 roku p.n.e. wstrząsnął pałacami wschodniego Śródziemnomorza. Sprawdź, ile wiesz o kulturach, symbolach i wynalazkach tej epoki.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Epoka jakiego surowca bezpośrednio poprzedzała w prehistorii epokę brązu?
kamienia
Ramy czasowe epoki brązu zależą od regionu: w Egipcie jej początek wyznacza się umownie znacznie wcześniej niż na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec.
Q 02Z jakim metalem stapiano miedź, aby otrzymać klasyczny brąz?
cyną
Oba składniki łączono w stosunku 9:1. Z takiego stopu wytwarzano siekiery, dłuta, sierpy, noże i ozdoby, a także miecze, topory i groty.
Q 03Jaka kultura późnej epoki brązu jest znana ze stanowiska archeologicznego w Biskupinie?
łużycka
Zalicza się ją do kręgu kultur pól popielnicowych. Sama umiejętność obróbki metali dotarła na ziemie polskie dużo wcześniej, na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e.
Q 04W granicach jakiego dzisiejszego państwa leży Anatolia, kolebka metalurgii epoki brązu?
Turcja
Tamtejsze góry kryły bogate pokłady miedzi i cyny, dlatego właśnie w tym regionie metalurgia została poświadczona po raz pierwszy.
Q 05Na ile okresów dzieli się zwykle epokę brązu na Bliskim Wschodzie?
trzy
Wyróżnia się okres wczesny, środkowy i późny. Pierwszy przyniósł powstanie zorganizowanych miast, a ostatni – krystalizację wielkich królestw i ich wasali.
Q 06Substytutem jakiego „słonecznego metalu” był w wierzeniach epoki brązu sam brąz?
złota
Na północy Europy ogień uważano za emanację słońca, a gliniane naczynia formą i kolorem próbowały naśladować te odlane z brązu.
Q 07Jaka sztuka rozwijała się w epoce brązu na wyspach Grecji?
egejska
W sztuce tej epoki przybywało scen z życia codziennego i mitologii, a zarazem następowała jej militaryzacja.
Q 08Około którego roku p.n.e. rozpadła się większość wielkich państw późnej epoki brązu?
1200
Kryzys objął przede wszystkim świat egejski, Syrię, Lewant i Egipt. Wiele miast zniszczono lub opuszczono, a pałacowe systemy administracji w części regionów zanikły.
Q 09Większość basenu jakiej rzeki zajmowała chińska cywilizacja Shang?
Żółtej
Za czasów shangowskich istniało w Chinach złożone społeczeństwo o formie państwa, z dużymi miastami i rozbudowanymi formami rytualnymi.
Q 10Który wynalazek lądowy sprzyjał w epoce brązu rozwojowi handlu dalekosiężnego?
wóz na kołach
Wymianie pomagały też statki poruszane wiosłami i żaglem. Handel i gromadzenie bogactw prowadziły z czasem do wzrostu walk między plemionami i państwami.
Q 11Jak tradycyjnie nazywa się okres w dziejach Grecji po upadku pałaców mykeńskich?
wieki ciemne
Nowsze badania podkreślają jednak ciągłość części osadnictwa i lokalne różnice między regionami, więc obraz jednolitej luki jest zbyt prosty.
Q 12Jakiego pisma przestano używać wraz z upadkiem pałaców mykeńskich?
linearnego B
Razem z nim zniknęły pieczęcie, malarstwo ścienne, obróbka kości słoniowej i wyrób luksusowych naczyń, a nowych władców nie było stać na monumentalne budowle.
Q 13Jaki lud reprezentował w epoce brązu kulturę nordyjską z terenów Niemiec, Danii i Szwecji?
Germanie
Proces wyodrębniania się i krystalizowania ludów europejskich rozpoczął się w środkowym okresie epoki brązu.
Q 21Który syryjski port jest najbardziej znanym przykładem gwałtownego końca epoki brązu?
Ugarit
Tamtejsze tabliczki klinowe i warstwy zniszczenia wskazują na atak oraz załamanie lokalnego systemu pałacowo-portowego.
Q 22W odlewaniu jakich wielkich przedmiotów z brązu celowali Chińczycy epoki Shang?
naczyń rytualnych
Zbliżone, choć oryginalne formy wyrobów brązowych prezentuje kultura Sanxingdui z Syczuanu.
Q 23W którym roku p.n.e. zaczyna się na Bliskim Wschodzie późna epoka brązu?
1600
Poprzedza ją środkowa epoka brązu, której początek na Bliskim Wschodzie wyznacza się na 2000 r. p.n.e.
Q 14Jaki wynalazek, obok powstania miast, cechuje wczesną epokę brązu na Bliskim Wschodzie?
pismo
Metalurgię po raz pierwszy poświadczono w Anatolii, której góry kryły bogate pokłady miedzi i cyny.
Q 15Jakie zjawisko zmieniło mapę polityczną Bliskiego Wschodu w środkowej epoce brązu?
wędrówki ludów
Układ sił zmienili wtedy między innymi Amoryci, Hetyci, Hyksosi i Huryci.
Q 16Jaki obrządek pogrzebowy upowszechnił się w Europie epoki brązu wraz z kultem solarnym?
ciałopalny
Popularna stała się też symbolika tarczy słonecznej, czyli dysku solarnego – koła z wpisanym w nie równoramiennym krzyżem.
Q 17W którym roku p.n.e. zaczyna się epoka brązu w Indiach?
3300
Początek ten wiąże się z narodzinami cywilizacji Doliny Indusu oraz z Drawidami, którzy wytwarzali już wyroby brązowe.
Q 18Która dynastia, następczyni Shangów, ukształtowała podstawy filozofii chińskiej?
Zhou
Pod koniec jej epoki, po III w. p.n.e., Chiny przeszły do epoki żelaza, choć sam metal znano tam co najmniej od VI wieku p.n.e.
Q 19Najazd jakiego ludu wiązano dawniej w podręcznikach z upadkiem świata mykeńskiego?
Dorów
Wyjaśnienie to odrzuca się dziś na podstawie danych archeologicznych; mocnego oparcia w wykopaliskach nie ma też hipoteza najeźdźców z północy.
Q 20Od panowania jakiej półlegendarnej dynastii liczy się początek epoki brązu w Chinach?
Xia
Dynastię tę ostrożnie identyfikuje się ze znaną z wykopalisk kulturą Erlitou.
Q 24Z jakim zjawiskiem wiąże się uszkodzenia Myken sprzed załamania świata pałaców?
trzęsieniem ziemi
Jeszcze przed kryzysem widać było oznaki napięć: rozbudowę fortyfikacji w Mykenach, Tyrynsie i Gli oraz gorszą jakość zbiorów pszenicy i jęczmienia.
Q 25Jak nazywa się najstarsze brązy, wytwarzane na Bliskim Wschodzie już w V tysiącleciu p.n.e.?
arsenowe
Przełom nastąpił w środkowej epoce brązu, gdy coraz częściej pojawiały się klasyczne brązy cynowe, wypierające starsze stopy.
Q 26Nad jaką rzeką leżał Emar, zniszczony na początku XII wieku p.n.e.?
Eufrat
Zniszczenie dotknęło tam głównie budowle monumentalne i religijne, a domy najpewniej opróżniono wcześniej, co sugeruje selektywne opuszczenie i atak.
Q 27Które królestwo, obok Egiptu, Asyrii i Babilonii, było potęgą późnej epoki brązu?
Mitanni
Mocarstwa te utrzymywały intensywne kontakty ze światem śródziemnomorskim, w których główną rolę odgrywała wymiana miedzi i cyny.
Q 28Przeciwko jakiej wyspie wyprawy morskie prowadził hetycki król Suppiluliuma II?
Cypr
Wyspa ta była ważnym źródłem miedzi i uczestnikiem sieci wymiany między Anatolią, Lewantem i Egeą.
Q 29Na tradycji jakiej ceramiki opierały się kultury strzyżowska i mierzanowicka?
sznurowej
Grupy reprezentujące obie kultury przybyły z południa Europy w latach 2300–2100 p.n.e. i przyniosły na ziemie polskie pierwsze importowane wytwory z metalu.
Q 30W którym mieście Syrii po rozpadzie imperium Hetytów przetrwała władza o hetyckiej tradycji?
Karkemisz
Ciągłość tego ośrodka pokazuje, że północna Syria nie była wyłącznie strefą nagłego zaniku instytucji.