Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Brąz to stop miedzi, najczęściej z cyną, który dał nazwę całej epoce pradziejów. Odlewano z niego narzędzia, broń i ozdoby, a dziś służy rzeźbiarzom, mennicom i inżynierom. Quiz sprawdza wiedzę o składzie i rodzajach brązów, dawnych metodach wydobycia i odlewania oraz o epoce brązu na Bliskim Wschodzie, w Chinach, Europie i na ziemiach polskich.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Po epoce którego surowca nastąpiła w prehistorii epoka brązu?
Kamienia
Epoka brązu poprzedza z kolei epokę żelaza, a jej ramy czasowe zależą od regionu świata.
Q 02W którym dzisiejszym państwie leży Anatolia, gdzie najwcześniej poświadczono metalurgię?
Turcja
Tamtejsze góry kryły bogate pokłady miedzi i cyny, czyli obu składników klasycznego brązu.
Q 03Jak nazywają się stopy miedzi z cynkiem, których nie zalicza się do brązów?
Mosiądze
W brązach miedź stanowi 80–90% masy, a drugim składnikiem jest zwykle cyna. Stop miedzi z niklem to z kolei miedzionikiel.
Q 04Substytutem którego „słonecznego metalu” był dla ludzi epoki brązu brąz?
Złota
W Europie upowszechnił się wtedy kult solarny, a gliniane naczynia formą i kolorem naśladowały brązowe.
Q 05Z którą kulturą późnej epoki brązu wiąże się słynne stanowisko w Biskupinie?
Łużycka
Kulturę tę zalicza się do kręgu kultur pól popielnicowych.
Q 06Co ogranicza współczesne zastosowanie brązów mimo ich dobrych właściwości?
Wysoka cena
Brązy są wytrzymałe, łatwo obrabialne, odporne na korozję i wysoką temperaturę, a najczęściej trafiają do pracowni rzeźbiarzy oraz mennic.
Q 07Który z tych stopów zalicza się do brązów?
Spiż
Potocznie brązami nazywa się także inne stopy metali kolorowych, nawet o znacznie mniejszym udziale miedzi.
Q 08Z początkami której cywilizacji wiąże się epokę brązu w Indiach?
Doliny Indusu
Epoka ta zaczęła się tam w 3300 r. p.n.e., a wyroby brązowe wytwarzali już Drawidowie.
Q 09W jakiej dziedzinie nauki używa się głównie pojęcia „brąz arsenowy”?
Archeologia
Określa się tak stopy zawierające ponad 1% arsenu, którym miedź często bywa zanieczyszczona.
Q 10Do jakich form wlewano w starożytności stopiony brąz obok techniki na wosk tracony?
Kamiennych
Dawni metalurdzy znali również obróbkę plastyczną: kucie, wyciąganie, trybowanie i cyzelowanie.
Q 11Większość basenu której rzeki zajmowała chińska cywilizacja Shang?
Żółtej
Jej obszar obejmował też północną część basenu Jangcy.
Q 12Jakie wielkie przedmioty z brązu odlewali z niebywałą biegłością Chińczycy epoki Shang?
Naczynia rytualne
Za czasów Shang istniało w Chinach złożone społeczeństwo o formie państwa, z dużymi miastami i pismem.
Q 13W jakich piecach wytapiano w pradziejach Europy uprażoną rudę miedzi?
Dymarki
Wcześniej rudę sortowano, wstępnie oczyszczano i rozcierano na małe kawałki tuż przy miejscu wydobycia.
Q 21W czym płukano rozdrobnioną rudę miedzi, aby pozbyć się bezwartościowych domieszek?
Drewniane niecki
W Europie miedź wydobywano ze złóż dostępnych na powierzchni lub prymitywnymi metodami górniczymi, drążąc lej w skalistym podłożu.
Q 22Z panowaniem której półlegendarnej dynastii wiąże się początek epoki brązu w Chinach?
Xia
Dynastię tę ostrożnie utożsamia się ze znaną z wykopalisk kulturą Erlitou, datowaną na 1900–1500 p.n.e.
Q 23Ile procent cyny zawierał egipski brąz nadający się do kucia na zimno?
5
Egipcjanie wytwarzali brąz już około 3000 lat p.n.e., a później rozróżniano trzy jego rodzaje, w tym narzędziowy i najtwardszy.
Q 14Który okres pradziejów zakończyło zastąpienie miedzi twardszym od niej brązem?
Eneolit
Brąz i tak pozostawał miękki: wykuta z niego broń potrafiła odkształcić się w ciągu jednej bitwy.
Q 15Co zmieniło mapę polityczną Bliskiego Wschodu w środkowej epoce brązu?
Wędrówki ludów
Na scenę wkroczyli wtedy między innymi Amoryci, Hetyci, Hyksosi i Huryci.
Q 16Które włoskie miasto, w starożytności zwane Brundisium, dało nazwę brązowi?
Brindisi
Łacińskie określenie tego stopu oznaczało „kruszec brundyzyjski”, bo właśnie tamtejsi rzemieślnicy wyspecjalizowali się w jego obróbce.
Q 17Jakiej obróbce cieplnej poddają się brązy wysokostopowe?
Hartowaniu
Brązy mają też dobre właściwości przeciwcierne i są odporne na wysoką temperaturę.
Q 18Co wkładano do grobów starożytnych metalurgów na znak ich szczególnego statusu?
Zestawy narzędzi odlewniczych
Pełny proces wytwarzania przedmiotów z brązu był domeną specjalistów, a ich wyroby miały znaczenie ekonomiczne i symboliczne.
Q 19Który rok p.n.e. uznaje się umownie za początek epoki brązu w zachodniej Polsce?
2200
Najwcześniej epoka ta zaczęła się w Egipcie i na Bliskim Wschodzie, później w Europie Południowej.
Q 20W jakiej branży stosuje się pigmenty metaliczne nazywane potocznie brązami?
Poligrafia
Nazwę tę noszą nawet metale i stopy o niewielkim udziale miedzi albo zupełnie jej pozbawione.
Q 24Z którego brązu wykonuje się narzędzia nieiskrzące?
Berylowego
Stop ten służy również do wyrobu sprężyn, elementów aparatury chemicznej oraz żaroodpornych gniazd zaworów.
Q 25W jakiej postaci dostarcza się odbiorcom brązy odlewnicze?
Sztaby lub kęsy
Brązy do obróbki plastycznej trafiają do odbiorców jako wyroby hutnicze, między innymi pręty.
Q 26Jak nazywa się proces, w którym dodatek cyny wzmacnia miedź?
Utwardzanie roztworowe
Cyna ułatwiała też odlewanie, bo stop topi się w niższej temperaturze niż czysty metal.
Q 27Jaka jest górna granica temperatury topnienia brązów w stopniach Celsjusza?
1084
Dolna granica tego zakresu to 940 °C, a stygnący odlew z brązu wyraźnie się kurczy.
Q 28Jakie złoża były w starożytności najczęstszym źródłem cyny?
Aluwialne rozsypiska
Same przedmioty z brązu wytwarzano już poza miejscem wydobycia surowców.
Q 29Który metal stanowi od 11,5% do 13% brązu o symbolu BM123?
Mangan
Stop ten zawiera też kilka procent niklu, a dopuszczalne zanieczyszczenia nie przekraczają w nim 1%.
Q 30Na tradycji których kultur opierały się kultury strzyżowska i mierzanowicka?
Ceramiki sznurowej
Ich przedstawiciele przybyli z południa Europy w latach 2300–2100 p.n.e. i przynieśli na ziemie polskie pierwsze importowane wyroby z metalu.