Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gejzery to gorące źródła, które co jakiś czas wyrzucają w górę słup wrzącej wody i pary. Na całym świecie jest ich nie więcej niż 400, a połowa z nich skupia się w Parku Narodowym Yellowstone. Quiz sprawdza, czy wiesz, skąd pochodzi słowo „gejzer”, jak naukowcy tłumaczyli mechanizm wybuchu, czym różnią się gejzery stożkowe od fontannowych i gdzie poza Yellowstone można je oglądać — od Islandii po Kamczatkę. Osobna porcja pytań dotyczy najsłynniejszego z nich, Old Faithful.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czym z geologicznego punktu widzenia jest gejzer?
Rodzajem gorącego źródła
Wybuchy są dość regularne, ale każde źródło ma własny rytm — odstępy między kolejnymi erupcjami różnią się od gejzeru do gejzeru.
Q 02Z jakiego języka pochodzi słowo „gejzer”?
Islandzkiego
Nazwę rozpowszechnił konkretny gejzer — Geysir — którego imię z czasem stało się określeniem całego zjawiska.
Q 03Co ogrzewa wodę gejzerów w procesie hydrotermalnym?
Aktywność wulkaniczna
Wystarczy, że wulkanizm wygasł niedawno — gorące gazy pochodzenia wulkanicznego nadal podgrzewają wodę gruntową pod powierzchnią.
Q 04Ile podstawowych typów gejzerów wyróżnia się ze względu na sposób wybuchu?
Dwa
Niektórzy badacze dołączają do nich jeszcze gorące źródła typu bubble-shower spring, w których woda wrze gwałtownie na powierzchni zbiornika.
Q 05W którym amerykańskim stanie leży gejzer Old Faithful?
Wyoming
Gejzer znajduje się na wysokości 2245 m n.p.m., gdzie woda wrze już w temperaturze 93 °C.
Q 06Co dosłownie oznacza nazwa gejzeru Old Faithful?
Stary wierny
Nazwa odzwierciedla fakt, że erupcje tego gejzeru można przewidzieć z dużą dokładnością.
Q 07Dlaczego Old Faithful jest jednym z najpopularniejszych gejzerów Yellowstone?
Wybucha regularnie i często
Nie jest ani największym, ani najbardziej regularnym gejzerem parku, ale wśród dużych gejzerów wybucha najczęściej.
Q 08Co spowodowało, że przerwy między erupcjami Old Faithful stopniowo się wydłużały?
Trzęsienia ziemi
Po wstrząsie z 1998 roku gejzer najczęściej daje dłuższe erupcje, po których następuje długa przerwa.
Q 09Jaki gaz napędza erupcje tzw. zimnych gejzerów?
Dwutlenek węgla
Zimne gejzery działają więc zupełnie inaczej niż klasyczne — nie potrzebują pary wodnej ani ciepła wulkanicznego.
Q 10W którym kraju leży nieaktywny gejzer Waimangu, niegdyś najpotężniejszy na świecie?
Nowa Zelandia
Waimangu znajduje się na Wyspie Północnej; dziś tytuł najpotężniejszego czynnego gejzeru należy do Yellowstone.
Q 11Jak nazywa się rodzaj martwicy krzemionkowej osadzającej się wokół gejzerów?
Gejzeryt
Osady powstają z substancji mineralnych rozpuszczonych w wodzie; to z nich tworzą się także stożki, z których wybuchają niektóre gejzery.
Q 12Ile razy na dobę wybucha przeciętnie Old Faithful?
17
W 2004 roku przerwa między erupcjami trwała około 55–100 minut i zależała od długości poprzedniego wybuchu.
Q 13Ile aktywnych gejzerów znajduje się w Parku Narodowym Yellowstone?
200
Park leży w stanie Wyoming i skupia około połowy wszystkich gejzerów na Ziemi.
Q 14Który z dużych gejzerów Yellowstone jest gejzerem fontannowym?
Q 21W którym niemieckim mieście znajduje się znany zimny gejzer?
Andernach
Podobny zimny gejzer, zasilany dwutlenkiem węgla zamiast pary, działa także w Herľanach na Słowacji.
Q 22Jakie złoża badał na Islandii w latach 30. XIX wieku Otto Ludwig Krug von Nidda?
Siarki
Badacz ten sądził, że para gromadzi się w kilku podziemnych odgałęzieniach, a potem wypycha wodę przez otwór gejzeru, opróżniając zbiornik.
Q 23Który brytyjski geolog przedstawił pierwszą naukową teorię wybuchów gejzerów?
George Mackenzie
Według tej teorii eksplozję wywoływała ekspansywna siła pary wodnej zgromadzonej w zbiorniku pod gejzerem; zyskała ona uznanie części badaczy.
Echinus Geyser
Wybuch gejzeru fontannowego to zwykle seria gwałtownych rozprysków z niewielkiego zbiornika na powierzchni; większość takich gejzerów jest mała.
Q 15Ile najwyżej gejzerów występuje na całym świecie?
400
Gejzer wymaga rzadkiego zbiegu warunków: źródła ciepła, rezerwuaru wody, odpowiedniego ujścia i systemu kanałów doprowadzających wodę po erupcji.
Q 16Ile aktywnych gejzerów ma Islandia?
40
To właśnie na tej wyspie znajduje się Geysir, od którego nazwy wywodzi się słowo „gejzer” w wielu językach świata.
Q 17Ile aktywnych gejzerów liczy Dolina Gejzerów na Kamczatce?
100
To drugie po Yellowstone największe skupisko gejzerów na świecie; Islandia ma ich mniej niż połowę tej liczby.
Q 18Który gejzer Yellowstone wybucha ze stożka z wytrąconych osadów, a nie ze zbiornika wodnego?
Daisy Geyser
Gejzery tego typu są rzadkie i często dają wysokie, smukłe strumienie wody; do tej grupy należą też Old Faithful i Riverside Geyser.
Q 19Ile wynosi temperatura wrzenia wody na głębokości 30 metrów pod gejzerem?
140 °C
Temperatura wrzenia rośnie wraz z ciśnieniem, dlatego woda w głębokich, wąskich kanałach pozostaje ciekła, choć jest niemal wrząca.
Q 20Mechanizm wybuchu którego typu gejzerów tłumaczy teoria Roberta Bunsena?
Stożkowych
Niemiecki fizyk, żyjący w latach 1811–1899, oparł swoją teorię na obserwacji erupcji islandzkiego Geysiru.
Q 24Ile maksymalnie litrów wrzącej wody wyrzuca Old Faithful podczas jednej erupcji?
32 tysiące
Ilość wody zależy od długości wybuchu; nawet najsłabsze erupcje wyrzucają w powietrze kilkanaście tysięcy litrów.
Q 25Od którego roku islandzkie gorące źródło nosi nazwę Geysir?
1647
To właśnie od imienia tego źródła wywodzi się słowo używane dziś na całym świecie dla wszystkich tryskających gorących źródeł.
Q 26Które gorące źródło w Yellowstone jest przykładem typu bubble-shower spring?
Crested Pool
W takich źródłach wybuch wynika z gwałtownego wrzenia wody na powierzchni, a nie z podziemnej działalności pary wodnej.
Q 27Jak długa przerwa następuje po erupcji Old Faithful trwającej krócej niż 2,5 minuty?
65 min
Po dłuższych erupcjach gejzer potrzebuje więcej czasu na regenerację; pojedyncze wybuchy trwają zazwyczaj od 1,5 do 5 minut.
Q 28W którym japońskim mieście występują gejzery?
Atami
Pojedyncze gejzery działają też w Chile, Meksyku, Indonezji, Chinach, na Azorach i na wyspach Pacyfiku.
Q 29Co według E.T. Allena i A.L. Daya powoduje ruch wody gejzeru na powierzchni?
Rozprężanie i sprężanie pary wodnej
Współczesne badania wiążą aktywność gejzerów z hydrologicznymi i termicznymi właściwościami wody i pary wodnej.
Q 30Na której wyspie Alaski znajdują się gejzery?
Unmak
W zachodniej części USA gejzery występują również poza Yellowstone — w regionie Basin and Range Province.