Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Granit to najpospolitsza skała magmowa świata i jeden z najważniejszych kamieni budowlanych. Kwarc, skalenie i miki tworzą w nim mocno związane ziarna, które dają mu wyjątkową wytrzymałość i bogactwo barw. W Polsce granity wychodzą na powierzchnię na Dolnym Śląsku i w Tatrach, a z masywu strzegomskiego pochodzi większość udokumentowanych złóż. Quiz sprawdza, co wiesz o składzie i własnościach granitu, jego wietrzeniu i zastosowaniach, a także o najsłynniejszej granitowej rzeźbie świata – Mount Rushmore.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile głów prezydentów USA tworzy pomnik na Mount Rushmore?
cztery
Prezydentów dobrano jako postaci szczególnie znaczące dla historii Stanów Zjednoczonych.
Q 02Jaka barwa granitu występuje najczęściej?
szara
Paleta granitu sięga od odmian niemal białych i białoróżowych po zielone, czerwone i bardzo ciemne.
Q 03W którym stanie USA leży Mount Rushmore?
Dakota Południowa
Góra leży w Black Hills, w hrabstwie Pennington; pomnik nosi oficjalną nazwę Mount Rushmore National Memorial.
Q 04Co oznacza łacińskie słowo „granum”, od którego wywodzi się nazwa granitu?
ziarno
Do polszczyzny nazwa trafiła przez włoskie „granito”; granit to głębinowa, kwaśna skała o budowie jawnokrystalicznej.
Q 05W której dyscyplinie sportu zawodnicy używają kamieni wykonanych z granitu?
curling
Granit trafia też na place i ulice jako kostka, krawężniki i grys, a na elewacje jako płyty okładzinowe.
Q 06W którym polskim paśmie górskim granity wychodzą na powierzchnię?
Tatry
Na powierzchni granity widać też na Dolnym Śląsku i ziemi kłodzkiej, a w głębokim podłożu ciągną się pasem od Zawiercia do Krakowa.
Q 07W którym sporcie motorowym granit tworzy nawierzchnię toru?
żużel
Granitowa nawierzchnia znacznie zmniejsza przyczepność kół, co czyni wyścigi bardziej widowiskowymi.
Q 08Na jaki rodzaj obciążenia granit wykazuje wyjątkową wytrzymałość?
ściskanie
Odporność na zużycie i na czynniki atmosferyczne sprawia, że granit należy do głównych kamieni stosowanych w budownictwie.
Q 09Jaką twardość ma granit w skali Mohsa?
7
O barwie granitu decydują proporcje i zabarwienie jego składników, a sama skała zachowuje przy tym stałą, wysoką twardość.
Q 10Ile metrów wysokości ma każde popiersie prezydenta na Mount Rushmore?
18 m
Rzeźbiarze pracowali w granitowej skale za pomocą ładunków wybuchowych, młotów i ciężkiego sprzętu.
Q 11Który mik jest obok kwarcu i skaleni głównym składnikiem granitu?
biotyt
Skalenie w granicie to przede wszystkim ortoklaz i plagioklaz, a wszystkie składniki są ze sobą mocno związane.
Q 12Który rzeźbiarz z ekipy Mount Rushmore stworzył później pomnik Szalonego Konia?
Korczak Ziółkowski
Do pomocy przy pomniku przydzielono blisko 400 robotników i rzeźbiarzy.
Q 13Pod jaką nazwą Mount Rushmore znali dawniej Indianie z plemienia Dakotów?
Sześciu Dziadków
Nazwę Mount Rushmore nadano w 1885 roku na cześć nowojorskiego prawnika Charlesa E. Rushmore’a, związanego z miejscowymi poszukiwaczami złota.
Q 21W jakim przedziale mieści się gęstość granitu?
2,65–2,75 g/cm³
Dostępność dużych bloków oraz łatwość cięcia i polerowania sprawiają, że granit służy jako kamień budowlany i dekoracyjny.
Q 22Jaki alfabet, obok runicznego, przypomina rysunek na wypolerowanym granicie napisowym?
hebrajski
Granit napisowy zawiera przerosty pismowe typowe dla stref kontaktowych pegmatytów ze skałą macierzystą.
Q 23Ile procent objętości granitu powinien stanowić kwarc?
20–60%
Skalenie alkaliczne powinny przy tym stanowić od 35 do 90% całkowitej zawartości skaleni w skale.
Q 14Który dolnośląski masyw granitowy, obok karkonoskiego i strzelińskiego, jest dziś eksploatowany?
strzegomski
W przeszłości wszystkie polskie granity wydobywano w niewielkich kamieniołomach; dziś eksploatacja skupia się w rejonie Strzegom-Sobótka.
Q 15Kto dokończył rzeźbę na Mount Rushmore po śmierci jej głównego twórcy w 1941 roku?
Lincoln Borglum
Główny rzeźbiarz zmarł na siedem miesięcy przed zakończeniem prac, a dzieło przejął jego syn.
Q 16Z którym prezydentem USA Kongres negocjował zatwierdzenie projektu Mount Rushmore?
Calvin Coolidge
Prezydent nalegał, by obok Washingtona uwieczniono dwóch republikanów i jednego demokratę.
Q 17W ilu prostopadłych kierunkach zwykle przebiega cios granitu?
trzech
Wyraźny cios ułatwia zarówno wietrzenie granitu, jak i jego eksploatację w kamieniołomach.
Q 18Jaka struktura granitu występuje najczęściej?
średniokrystaliczna
Tekstura granitu jest zwykle bezkierunkowa, czyli bezładna, choć bywa też ukierunkowana.
Q 19Jaką płaskorzeźbę w stanie Georgia zlecono rzeźbiarzowi Mount Rushmore przed pracą w Black Hills?
Stone Mountain
Olbrzymia płaskorzeźba miała upamiętniać przywódców Konfederacji, lecz projekt upadł z powodu sporu z władzami miasta.
Q 20Ile kilometrów w linii prostej dzieli Mount Rushmore od Pomnika Szalonego Konia?
15
Pomnik Szalonego Konia leży na południowy zachód od wykutych w skale głów prezydentów.
Q 24Jak nazywa się produkt wietrzenia granitu w zimnym i wilgotnym klimacie?
kasza granitowa
Wietrzejący granit tworzy też skałki, owalne lub kuliste bloki, głowy cukru, a niekiedy gołoborza.
Q 25W jakich granitowych ostańcach pierwotnie planowano wykuć pomnik prezydentów w Black Hills?
Needles
Rzeźbiarz uznał, że ostańce powstałe w wyniku erozji są zbyt cienkie, by w nich rzeźbić.
Q 26Jaki udział objętościowy minerałów akcesorycznych dopuszcza definicja granitu według IUGS?
0–20%
IUGS to Międzynarodowa Unia Nauk Geologicznych; jej podkomisja opisała proporcje minerałów głównych granitu na diagramie klasyfikacyjnym.
Q 27Jak dawniej nazywano kociołki wietrzeniowe powstające na granicie?
misy ofiarne
Kociołki to specyficzny utwór wietrzeniowy granitu, obok skałek, głów cukru i kulistych bloków skalnych.
Q 28Ile udokumentowanych złóż granitu było w Polsce na koniec 2018 roku?
77
Dane pochodzą z Państwowego Instytutu Geologicznego; zdecydowana większość złóż skupia się w jednym dolnośląskim masywie.
Q 29Jak nazywa się odmiana oznaczana na diagramie QAPF jako granit B?
monzogranit
Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF granit zajmuje pole 3, które bywa dzielone na dwie części.
Q 30Ile z polskich złóż granitu przypada na masyw w okolicach Strzegomia?
58
Spośród tych złóż 36 jest obecnie eksploatowanych; pozostałe polskie masywy mają ich znacznie mniej.