Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Ile jest kontynentów? Odpowiedź zależy od tego, kogo zapytasz: geolodzy liczą inaczej niż autorzy szkolnych atlasów, a pod Nową Zelandią kryje się kandydat na kolejny. Quiz zaczyna się od definicji i podziałów, a potem zabiera Cię na najmniej poznany z kontynentów: lodową Antarktydę, jej odkrywców, rekordy klimatyczne i ukryte pod lądolodem jeziora. Nie zabraknie polskich wątków, od uczonych z wyprawy „Belgiki” po Układ Antarktyczny.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile kontynentów istnieje w podziale, w którym Europę i Azję traktuje się jako osobne kontynenty?
siedem
Liczba kontynentów budzi kontrowersje, bo zależy od tego, czy Europę i Azję uznaje się za jeden ląd, czy za dwa.
Q 02Czego NIE zakazuje Układ Antarktyczny?
badań naukowych
Układ chroni też faunę i florę kontynentu, a badania prowadzi na nim ponad 4000 naukowców z wielu krajów.
Q 03Jaki charakter mają zbiorowiska roślinne Antarktydy?
tundry
Na Antarktydzie przetrwają tylko organizmy przystosowane do zimna, w tym nicienie, niesporczaki, pingwiny, płetwonogie i roztocze.
Q 04Z jakiego języka pochodzi słowo „kontynent”, wywodzące się od wyrazu oznaczającego „łączny”?
łacina
W geografii fizycznej kontynent to olbrzymi obszar lądu, z innymi kontynentami połączony co najwyżej wąskimi przesmykami.
Q 05Którym co do wielkości kontynentem jest Antarktyda?
piątym
Antarktyda jest prawie dwa razy większa od Australii, a wyprzedzają ją Azja, Afryka oraz obie Ameryki.
Q 06Jaki procent powierzchni Antarktydy pokrywa polarna czapa lodowa?
98%
Lód sięga wszystkich krańców kontynentu z wyjątkiem najbardziej na północ wysuniętych części Półwyspu Antarktycznego.
Q 07Ile kontynentów wyróżnia się na gruncie geografii fizycznej, geologii i geotektoniki?
sześć
W tym ujęciu Europa i Azja tworzą jeden kontynent, Eurazję, o powierzchni 54,8 mln km².
Q 08Jaką cechę, poza byciem najzimniejszym, najsuchszym i najbardziej wietrznym, ma Antarktyda?
najwyższą średnią wysokość
Antarktyda jest uznawana za kontynent pustynny, choć na jej stacjach badawczych w ciągu roku przebywają tysiące ludzi.
Q 09Poniżej jakiej wartości spada temperatura na Antarktydzie?
−90 °C
Antarktyda jest chłodniejsza niż Arktyka między innymi dlatego, że znaczna jej część leży ponad 3000 m nad poziomem morza.
Q 10Ile osób w ciągu roku przebywa na stacjach badawczych rozsianych po Antarktydzie?
1000–4000
Kontynent nie ma stałych mieszkańców ani rdzennej ludności; nie ma też dowodów, że ktokolwiek widział go przed XIX wiekiem.
Q 11Co oznacza greckie słowo, od którego pochodzi nazwa „Antarktyda”?
naprzeciwko Arktyki
Według innego wyjaśnienia nazwa wskazuje położenie „naprzeciwko gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy”.
Q 12W którym roku podpisano Układ Antarktyczny?
1959
Układ podpisało początkowo 12 państw, a dziś ma 54 sygnatariuszy, wśród nich Polskę.
Q 13Ile razy Antarktyda jest większa od Europy?
1,3 raza
Powierzchnia Antarktydy przekracza 14 200 000 km², a jej linię brzegową najczęściej tworzą formacje lodowe.
Q 14Jak nazywała się ekspedycja Scotta, której członkowie zginęli w drodze powrotnej z bieguna południowego?
Q 21Co oprócz lądu stałego obejmuje kontynent w ujęciu geotektoniki i geomorfologii?
przybrzeżne wyspy na tym samym cokole
W tym ujęciu kontynent to lądowa część cokołu kontynentalnego, do którego należy także szelf z morzami szelfowymi.
Q 22Kto jest wskazywany jako główny popularyzator nazwy „Australia”?
Matthew Flinders
Ten angielski podróżnik tłumaczył wybór tytułu we wstępie do książki „A Voyage to Terra Australis” z 1814 roku.
Q 23W którym roku rosyjska wyprawa Bellingshausena i Łazariewa jako pierwsza ujrzała brzeg Antarktydy?
1820
Wyprawa płynęła na okrętach „Wostok” i „Mirnyj”, a to, co ujrzała, było ściślej biorąc lodowcem szelfowym.
Terra Nova
Ekspedycja dotarła do bieguna zaledwie miesiąc po Norwegach, którzy zdobyli go jako pierwsi.
Q 15Jaka jest średnia miąższość lądolodu Antarktydy, wliczając lodowce szelfowe?
1,9 km
Ciężar lodu sprawia, że Antarktyda ma największą średnią wysokość bezwzględną spośród wszystkich kontynentów.
Q 16Który starożytny filozof zaproponował koncepcję Terra Australis, by zachować symetrię lądów?
Arystoteles
Koncepcję rozwinął później Ptolemeusz, który umieścił hipotetyczny ląd południowy na swoich mapach.
Q 17Jaka część postulowanego kontynentu Zelandia znajduje się pod powierzchnią wody?
94%
Ten wciąż dyskutowany kontynent jest fragmentem dawnego lądu, który oddzielił się od Australii dziesiątki milionów lat temu.
Q 18Którzy polscy uczeni byli członkami Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej na statku „Belgica”?
Arctowski i Dobrowolski
Wyprawa pod dowództwem Adriena de Gerlache badała zachodnie wybrzeże Ziemi Grahama i nazwała Archipelag Palmera.
Q 19Ile wynosi roczna suma opadów wzdłuż wybrzeża Antarktydy?
200 mm
W głębi lądu opadów jest znacznie mniej, dlatego cały kontynent uznaje się za pustynię.
Q 20Kto dowodził wyprawą „Nimroda” z 1907 roku, podczas której zdobyto górę Erebus?
Ernest Shackleton
Dowódca wraz z trzema towarzyszami jako pierwszy przemierzył Lodowiec Szelfowy Rossa i stanął na Płaskowyżu Polarnym.
Q 24Ile lat temu Zelandia, postulowany ósmy kontynent, oderwała się od Australii?
70 mln
Widoczną nad wodą część Zelandii stanowią Nowa Zelandia i okoliczne wyspy.
Q 25Jak blisko wybrzeża Antarktydy dotarł James Cook w styczniu 1774 roku, zanim zawrócił przed lodem morskim?
120 km
Statki Cooka, HMS „Resolution” i „Adventure”, jako pierwsze przekroczyły południowe koło podbiegunowe.
Q 26W jakim kraju w XVI wieku istniała krótkotrwała francuska kolonia nazwana „France Antarctique”?
Brazylia
Zanim termin przyjął obecne znaczenie, „antarktycznymi” nazywano także zwierzęta i rośliny z całej półkuli południowej.
Q 27Kim był Nathaniel Palmer, jeden z trzech ludzi uznawanych za pierwszych, którzy ujrzeli Antarktydę?
łowcą fok
Pozostali dwaj to von Bellingshausen z rosyjskiej marynarki wojennej i Edward Bransfield, kapitan Royal Navy.
Q 28W którym roku miało miejsce pierwsze odnotowane i potwierdzone lądowanie na Antarktydzie?
1895
Doszło do niego na Przylądku Adare’a na Ziemi Wiktorii; wcześniejsze relacje łowców fok są kwestionowane przez część historyków.
Q 29Do jak niskiej rocznej sumy opadów spada przeciętny opad na biegunie południowym?
2 mm
W kilku obszarach niebieskiego lodu opady są niższe niż utrata masy przez sublimację, więc lokalny bilans masy jest ujemny.
Q 30Kto jako pierwszy użył nazwy „Antarktyda” w odniesieniu do kontynentu?
Charles Wilkes
Ten polarnik stworzył pierwsze mapy wybrzeży kontynentu; jego imieniem nazwano Ziemię Wilkesa.