Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Oceany pokrywają blisko trzy czwarte powierzchni Ziemi. Ich nazwa pochodzi od Okeanosa, mitycznej rzeki oblewającej cały świat, a dziś wyróżnia się pięć oceanów, od Spokojnego po Arktyczny. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o dnie oceanicznym, zasoleniu wody, pływach i tsunami oraz o oceanach ukrytych pod lodem księżyców Jowisza i Saturna. Osobna część pytań dotyczy Rowu Mariańskiego: kto pierwszy zmierzył jego głębokość, kto dotarł na dno i co tam zastał.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaki procent powierzchni Ziemi pokrywają wody słone?
70,8%
To blisko trzy czwarte planety. Powierzchnia oceanów wynosi około 361 mln km², a ich łączna objętość około 1,3 tryliona metrów sześciennych.
Q 02Jakie katastrofalne zjawisko wywołuje niszczące fale tsunami?
podwodne trzęsienia ziemi
Tsunami wywołują także wybuchy wulkanów i rozległe osuwiska, a zwykłe fale na powierzchni oceanu powstają pod wpływem wiatru.
Q 03Ile oceanów wyróżnia aktualna klasyfikacja Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej?
pięć
Są to oceany Spokojny, Atlantycki, Indyjski, Południowy i Arktyczny; klasyfikację tę przyjęła także polska Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych.
Q 04Która teoria geotektoniczna jest dziś powszechnie akceptowana?
tektonika płyt
Według niej skorupa ziemska powstaje w takim samym tempie, w jakim jest niszczona w strefach subdukcji, więc łączna objętość oceanów się nie zmienia.
Q 05Jaka jest głębokość Rowu Mariańskiego?
10 911 m
Pomiar ma niepewność ±40 m. Rów leży na południowy wschód od Marianów, a według radzieckich pomiarów z 1957 roku ma 11 034 m głębokości.
Q 06Jak nazywa się najgłębsze miejsce Rowu Mariańskiego?
Głębia Challengera
Leży w pobliżu wyspy Guam. W 2009 roku zanurzył się tam na głębokość 10 902 m robot „Nereus”.
Q 07Kto w 2012 roku samotnie zszedł na dno Rowu Mariańskiego batyskafem „Deepsea Challenger”?
James Cameron
Kanadyjski reżyser i oceanograf zanurzył się 26 marca 2012 na 10 898 m, zbierając materiały do filmu dokumentalnego.
Q 08Który batyskaf jako pierwszy osiągnął dno Rowu Mariańskiego w 1960 roku?
„Trieste”
Dno osiągnięto 23 stycznia 1960 roku o godzinie 13:06; przyrządy wskazały 11 521 m, później zweryfikowane na 10 916 m.
Q 09Jakie formy dna oceanicznego sięgają od 7000 do ponad 11 000 m głębokości?
rowy oceaniczne
Mają od 300 do 5000 km długości i od 30 do 100 km szerokości; wraz z basenami i grzbietami śródoceanicznymi mają skorupę typu oceanicznego.
Q 10Do jakiej głębokości sięgają zazwyczaj szelfy kontynentalne?
200 m
Na tej głębokości szelf kończy się gwałtownym załomem. Szelfy są zbudowane ze skorupy kontynentalnej, więc geolodzy zaliczają je do kontynentów.
Q 11Czym w mitologii Greków i Rzymian był Okeanos, od którego pochodzi słowo „ocean”?
rzeką oblewającą cały świat
Okeanos był również imieniem boga tej rzeki; łacińska forma nazwy to Oceanus.
Q 12Jak nazywają się strome odcinki dna łączące szelfy z basenami oceanicznymi?
stoki kontynentalne
Podobnie jak szelf są zbudowane ze skorupy kontynentalnej i przez geologów zaliczane do kontynentów, w odróżnieniu od basenów, rowów i grzbietów o skorupie typu oceanicznego.
Q 13Ile promili soli nieorganicznych (wagowo) zawiera woda oceaniczna?
33–38
Stężenie soli różni się w zależności od miejsca, ale proporcje poszczególnych jonów pozostają stałe.
Q 21Jaka jest łączna długość podwodnych łańcuchów tworzonych przez grzbiety śródoceaniczne?
60 000 km
Grzbiety powstają w strefach, gdzie płyty oceaniczne rozchodzą się na boki, a w ich środkowej części ciągną się głębokie rozpadliny.
Q 22Co, obok rozrzedzenia atmosfery, przyczyniło się do zaniku marsjańskiego oceanu?
utrata pola magnetycznego
Ocean ten istniał prawdopodobnie przed 3–4 miliardami lat; dziś nie znamy żadnego ciała niebieskiego z potwierdzonymi powierzchniowymi zbiornikami ciekłej wody.
Q 23Jaka sowiecka jednostka zmierzyła w 1957 roku głębokość Rowu Mariańskiego na 11 034 m?
Witiaź
Q 14Jak nazywają się ruchy mas wodnych wywołane przyciąganiem Księżyca i Słońca?
pływy
Fale na powierzchni oceanu mają inne pochodzenie: powstają pod wpływem wiatrów wiejących nad rozległymi obszarami wodnymi.
Q 15Którego pierwiastka jest najwięcej w kilogramie wody morskiej o zasoleniu 35 promili?
chloru
Jest go 19,353 g, niemal dwa razy więcej niż sodu. Na dalszych miejscach są siarka, magnez, wapń i potas.
Q 16Jak nazywa się obszar wokół gwiazdy, w którym mogą istnieć zbiorniki ciekłej wody?
ekosfera
Wśród odkrytych planet pozasłonecznych są ciała krążące w tym obszarze; modele dopuszczają nawet planety oceaniczne, całkowicie pokryte wodą.
Q 17Kosztem którego oceanu rozrastają się obecnie oceany Atlantycki, Arktyczny i Indyjski?
Pacyfiku
Jedne oceany mogą się powiększać tylko kosztem innych, bo według tektoniki płyt łączna objętość oceanów nie ulega zmianie.
Q 18Jaką długość ma łuk Rowu Mariańskiego?
2500 km
Rów należy do systemu rowów oceanicznych tworzących obrzeżenie płyty pacyficznej.
Q 19Kto wraz z Jacques'em Piccardem zszedł na dno Rowu Mariańskiego w 1960 roku?
Don Walsh
Był porucznikiem marynarki wojennej USA. Na dnie obu badaczy zaskoczyła obecność ryb i krewetek.
Q 20Jaki procent powierzchni oceanów zajmują baseny oceaniczne?
72%
Baseny to rozległe, słabo urozmaicone fragmenty dna leżące na głębokości od 4000 do 6000 m poniżej poziomu morza.
Pięć lat później statek M/V „Spencer F. Baird” wyznaczył głębokość na 10 915 metrów.
Q 24O ile grzbiety śródoceaniczne wznoszą się ponad dna basenów oceanicznych?
2000–3000 m
Wyspy to często części grzbietów śródoceanicznych albo czynne lub wygasłe wulkany wystające ponad powierzchnię oceanu.
Q 25Czym według Piccarda było pokryte dno Rowu Mariańskiego?
mułem z obumarłych okrzemków
Piccard opisał dno jako czyste i przejrzyste; żyły tam ryby o długości około 30 cm oraz krewetki.
Q 26Czego nie potrafi wytłumaczyć hipoteza ekspandującej Ziemi?
istnienia ofiolitów
Ofiolity to zespoły skał identycznych z powstającymi pod dnem oceanów, które dziś bywają spotykane w głębi kontynentów.
Q 27Ile metrów wyznaczyła ekspedycja z lat 1872–1876 na podstawie dwóch sondowań Rowu Mariańskiego?
8184 m
Wynik zapisano jako 4475 sążni; sondowano wówczas za pomocą lin i dźwigów.
Q 28W którym roku Japończycy statkiem „Takuyō” wyznaczyli głębokość Rowu Mariańskiego na 10 924 m?
1984
Użyto wielowiązkowej, precyzyjnej echosondy; wartość tę podaje się również jako 10 920 ± 10 m.