Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Szafir to odmiana korundu, która kojarzy się z głębokim błękitem, choć w naturze bywa też różowa, żółta, zielona, fioletowa, a nawet całkowicie bezbarwna. O kolorze decydują śladowe domieszki żelaza, tytanu, wanadu czy chromu. W tym quizie sprawdzisz, co wiesz o odmianach takich jak padparadża czy szafir kaszmirski, o złożach od Queensland po Dolny Śląsk oraz o tym, jak Auguste Verneuil nauczył się hodować szafiry w laboratorium. Pytania obejmują też zastosowania kamienia: od biżuterii po szkiełka zegarków i szkła ochronne smartfonów.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaką barwę ma najczęściej szafir?
Niebieską
Ten rzadki minerał z gromady tlenków może też być różowy, pomarańczowy, żółty, zielony, fioletowy lub całkowicie bezbarwny.
Q 02Korundów jakiej barwy Walter Schumann nie zalicza do szafirów?
Czerwonej
W tej definicji liczą się tylko korundy o wartości jubilerskiej, a odmiana w kolorze wykluczonym znana jest jako rubin.
Q 03Jak często, w porównaniu z rubinami, szafiry występują w naturze?
Częściej
Oba kamienie to ten sam minerał, korund, różniący się jedynie domieszkami barwiącymi kryształ.
Q 04Jaki rodzaj szlifu stosuje się przy obróbce szafirów?
Fasetkowy
Mętne okazy można dodatkowo uszlachetnić, podgrzewając je do bardzo wysokiej temperatury, co rozjaśnia ich kolor.
Q 05Jaki wzór chemiczny ma szafir?
Al2O3
Jako odmiana korundu kamień ten dziedziczy jego podstawowe własności fizyczne i chemiczne, w tym ogromną twardość.
Q 06W jakim regionie znajdowało się ważne złoże szafirów, które zostało już wyczerpane?
Kaszmir
Kamienie z tego regionu słyną z chabrowej barwy i jedwabistego połysku, a ich nazwa stała się osobną odmianą handlową.
Q 07Jak nazywa się biała lub bezbarwna odmiana szafiru?
Leukoszafir
Przedrostek pochodzi z greki i oznacza „biały”; ta odmiana, w odróżnieniu od niebieskiej, potrafi fluoryzować.
Q 08W jakim australijskim stanie znajdują się znaczące złoża szafirów?
Queensland
Inne ważne złoża leżą w okręgu Mogok w Mjanmie, w regionie Ratnapura na Sri Lance oraz koło Kanchanaburi w Tajlandii.
Q 09Pod jaką nazwą znana jest zielona odmiana szafiru?
Szmaragd wschodni
Zielone zabarwienie korundu pochodzi od domieszki żelaza trójwartościowego, a nie od chromu jak w prawdziwym szmaragdzie.
Q 10Który kraj dostarcza leukoszafiry najlepszej jakości?
Sri Lanka
Bezbarwne szafiry wydobywa się także we Wschodniej Afryce, w tym w Malawi, gdzie występują obok kolorowych odmian.
Q 11Jak nazywa się dwubarwna odmiana szafiru?
Arbuzowy
Okazy o zabarwieniu szarym, brunatnym i czarnym nie mają natomiast żadnej osobnej nazwy handlowej.
Q 12Co oznacza syngaleskie słowo, od którego pochodzi nazwa odmiany szafiru padparadża?
Kwiat lotosu
Padparadża, zwana też hiacynitem, to najrzadsza, najdroższa i najbardziej poszukiwana odmiana szafiru, w odcieniach od różu po pomarańczową czerwień.
Q 13W pegmatytach jakich polskich gór można znaleźć szafiry?
Karkonoszy
Stanowiska takie jak Krucze Skały i Wilcza Poręba to nie jedyne polskie źródło: kamień trafia się też w piaskach złotonośnych Dolnego Śląska.
Q 21Jakim połyskiem wyróżnia się chabrowy szafir kaszmirski?
Jedwabistym
Ta intensywnie fioletowoniebieska odmiana występuje na terenie indyjskiej części Kaszmiru.
Q 22Domieszka jakiego pierwiastka nadaje szafirowi barwę fioletową?
Wanad
Czysty korund jest bezbarwny; chrom daje odcień różowy, a żelazo trójwartościowe – żółty i zielony.
Q 23Na jaki płomień podaje się proszek tlenku glinu w metodzie Verneuila?
Tlenowo-wodorowy
Stopiony proszek opada na ceramiczny cokół, na którym stopniowo narasta syntetyczny kryształ.
W jakiej temperaturze mętne szafiry nabierają po podgrzaniu lśniącej niebieskiej barwy?
Q 14Z jakiego języka wywodzi się niemieckie słowo saphir, od którego pochodzi nazwa szafiru?
Hebrajskiego
Polska nazwa kamienia przeszła więc dwa etapy zapożyczenia, zanim trafiła do naszego języka.
Q 15Jak nazywa się odmiana szafiru o zabarwieniu purpurowym lub fioletowym?
Ametyst wschodni
Do tej samej odmiany zalicza się także okazy o zabarwieniu żółtopomarańczowym.
Q 16W jakich skałach wykształcają się kryształy szafirów?
Marmury i pegmatyty
Kamień powstaje również w zdolomityzowanych wapieniach oraz w bazaltach, z których wietrzenie uwalnia go do osadów rzecznych.
Q 17Jakie kryształy wykształca szafir?
Słupkowe i tabliczkowe
Kryształy bywają wrosłe lub narosłe, a minerał występuje także w skupieniach zbitych.
Q 18Jaką barwę ma odmiana szafiru zwana akwamarynem wschodnim?
Jasnozielononiebieską
Handlowe nazwy z przymiotnikiem „wschodni” nadawano korundom, których kolor przypominał inne, popularniejsze kamienie.
Q 19Wrostki jakiego minerału wywołują w szafirze efekt kociego oka lub asteryzm?
Rutylu
Kamień z wyraźnym asteryzmem nazywa się szafirem gwiaździstym i jest szczególnie ceniony w jubilerstwie.
Q 20Jakie zjawisko optyczne jest wyraźne u niebieskich, a słabe u żółtych szafirów?
Pleochroizm
Efekt ten jest równie wyraźny w odmianie fioletowej, natomiast w zielonej – tak samo słaby jak w żółtej.
1700–1800 °C
Obróbka cieplna to jedna z najstarszych metod uszlachetniania kamieni szlachetnych, stosowana także w przemyśle jubilerskim dziś.
Q 25W którym roku Auguste Verneuil opublikował metodę produkcji syntetycznych rubinów?
1902
Francuski chemik dał swojej metodzie nazwisko, a dopiero po sukcesie z czerwonym korundem zabrał się za niebieski.
Q 26W jakich barwach fluoryzują leukoszafiry?
Pomarańczowożółtej lub fioletowej
Szafiry niebieskie w ogóle nie wykazują fluorescencji, co odróżnia je od bezbarwnych krewniaków.
Q 27W jakich dwóch regionach Brazylii występują szafiry?
Mato Grosso i Minas Gerais
Większe ilości kamienia wydobywa się także w Montanie, Chinach, Kambodży, Kenii, Laosie, Tadżykistanie, Nigerii i Rwandzie.
Q 28Domieszki jakich trzech pierwiastków dają szafirowi barwę pomarańczową?
Chromu, żelaza i wanadu
Pomarańczowy odcień wymaga jednoczesnej obecności wszystkich trzech domieszek w krysztale, dlatego takie okazy są rzadkie.
Q 29W okolicy jakiej dolnośląskiej miejscowości odnotowano występowanie szafirów?
Legnickiego Pola
Podobne znaleziska zgłoszono także w pobliżu Mikołajowic i Wądroża Wielkiego, w tym samym rejonie dawnych piasków złotonośnych.
Q 30W pobliżu którego miasta stwierdzono szafiry w plioceńskich żwirach?
Lwówka Śląskiego
Żwiry plioceńskie to osady sprzed kilku milionów lat, w których kamień przetrwał dzięki swojej wyjątkowej twardości.