Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een soort geldt als bedreigd wanneer haar voortbestaan in een gebied op het spel staat. De IUCN houdt daarvoor een wereldwijde Rode Lijst bij, maar ook Nederland, Vlaanderen en Europa hebben hun eigen lijsten. Deze quiz gaat over de categorieën en criteria van die lijsten, de internationale verdragen van Ramsar tot CITES en de Habitatrichtlijn, en over de Amerikaanse zeearend, die eind twintigste eeuw bijna uitstierf en nu weer een stabiele populatie heeft. Speel de vragen meteen online of print ze uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke lichaamsdelen van een volwassen Amerikaanse zeearend zijn wit?
Kop en staart
De rest van het lichaam is geheel donkerbruin; de Engelse naam Bald Eagle verwijst naar dat contrast.
Q 02Wat zegt de status 'bedreigde soort' over een soort in een bepaald gebied?
Haar voortbestaan staat daar op het spel
Veel staten hebben speciale wetten en verdragen om uitsterven te voorkomen, bijvoorbeeld door leefgebieden te beschermen of schadelijke activiteiten te reguleren.
Q 03In welke twee landen broedt de Amerikaanse zeearend?
Canada en de Verenigde Staten
De roofvogel heet ook wel witkopzeearend en draagt de wetenschappelijke naam Haliaeetus leucocephalus.
Q 04Welke rode lijsten bestaan er naast de wereldwijde Rode Lijst van de IUCN?
Regionale en nationale
Landen en bevoegde regio's stellen zulke lijsten op omdat ze zich verantwoordelijk voelen voor het behoud van de biodiversiteit binnen hun grenzen.
Q 05In welke richting kan het leefgebied van een organisme door klimaatverandering verschuiven?
Noordwaarts
In het ergste geval verschuift het leefgebied niet, maar verdwijnt het helemaal.
Q 06Op welke schaal zijn de soorten bedreigd die op de Rode Lijst van de IUCN staan?
Wereldschaal
Een soort kan in één land al ernstig in gevaar zijn terwijl ze elders nog volop voorkomt; daarvoor bestaan aparte landelijke lijsten.
Q 07Welke bedreigende factor betreft predatoren en ziekteverspreiders die de mens heeft ingevoerd?
Invasieve soorten
Zulke introducties gebeuren soms bewust en soms per ongeluk; ook voedselconcurrenten en veroorzakers van biotoopschade horen erbij.
Q 08Wanneer worden de vooraf vastgelegde IUCN-criteria aan een soort toegekend?
Na onderzoek
De criteria gelden voor de drie categorieën ernstig bedreigd, bedreigd en kwetsbaar, en betreffen planten en dieren die wereldwijd in gevaar zijn.
Q 09Welke dieren wilde de Conventie van Ramsar met de bescherming van watergebieden vooral helpen?
Watervogels
Het ging om watergebieden van internationale betekenis, en het was de allereerste internationale overeenkomst over milieuzaken.
Q 10Welke bedreigende factor maakt leefgebieden te klein om populaties zeker te stellen?
Fragmentatie
Andere bedreigingen zijn het onttrekken van leefgebied, bijvoorbeeld door ontbossing, stadsuitbreiding of de aanleg van mijnbouwgebieden.
Q 11Onder welke bedreigende factor valt het verzamelen van eieren van een soort?
Directe exploitatie
Tot dezelfde categorie horen jagen, vissen en het verzamelen van planten, delen van planten of paddenstoelen.
Q 12Wat reguleert het CITES-verdrag uit 1974 uitsluitend?
Handel in bedreigde levensvormen
CITES staat voor Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora en is de bekendste afspraak op dit gebied.
Q 13Hoe ziet de snavel van de Amerikaanse zeearend eruit, anders dan bij de Afrikaanse zeearend?
Helemaal geel
Q 21In welk jaar kwam het internationale Biodiversiteitsverdrag tot stand?
1992
In het verdrag verplichten landen zich om zorg te dragen voor het behoud van de biodiversiteit binnen hun eigen grenzen.
Q 22Welke richtlijn nam de EEG aan om de Conventie van Bern beter te kunnen implementeren?
Habitatrichtlijn
De richtlijn draagt het nummer 92/43/EEC en moet bedreigde biotopen en wilde flora en fauna beter beschermen.
Q 23Welke weidevogel is in Nederland ernstig bedreigd, maar op de Rode Lijst van de IUCN niet?
Kemphaan
Op de Vlaamse Rode Lijst staat deze vogel zelfs als verdwenen in het wild, wat betekent dat hij in Vlaanderen is uitgestorven.
Het verenkleed van een volwassen dier is geheel donkerbruin, met uitzondering van de witte kop en staart.
Q 14Voor welke diergroep bestond er aanvankelijk nog geen Europese Rode Lijst?
Vogels
Voor alle gewervelde landdieren in Europa bestond zo'n lijst al wel toen de Europese Commissie het project ging financieren.
Q 15Welke groep wilde de Conventie van Bonn uit 1979 laten beschermen?
Trekkende dieren
De conventie werd geratificeerd in de stad waarnaar ze is genoemd en moest staten kunnen verplichten tot bescherming.
Q 16Op welke soorten legt de Conventie van Bern vooral de nadruk?
Bedreigde en kwetsbare soorten
Daaronder vallen uitdrukkelijk ook soorten die tussen verschillende landen migreren; samenwerking tussen staten is een van de doelen.
Q 17Van welk type gebied zijn de trekvogels afhankelijk die het AEWA-verdrag beschermt?
Moerassen
Het verdrag richt zich op bedreigde trekkende vogelsoorten die daar geheel of slechts gedeeltelijk van afhankelijk zijn.
Q 18Welke richtlijn nam de EEG in 1979 aan als reactie op de conventies van Bern en Bonn?
Vogelrichtlijn
De richtlijn met nummer 79/409/EEC regelt de bescherming, het beheer en de omgang met wilde vogelsoorten en speelt nog altijd een rol in de EU.
Q 19Welke drie IUCN-categorieën vallen onder de formele definitie van een bedreigde diersoort?
CR, EN en VU
De afkortingen staan voor ernstig bedreigd, bedreigd en kwetsbaar; voor elk van die categorieën gelden vooraf vastgelegde criteria.
Q 20Welke spanwijdte heeft een volwassen vrouwtje van de Amerikaanse zeearend ongeveer?
200 cm
Uitschieters halen zelfs 244 cm; de mannetjes blijven duidelijk kleiner dan de vrouwtjes.
Q 24Hoeveel kleiner zijn de mannetjes van de Amerikaanse zeearend dan de vrouwtjes?
25%
Een volwassen vrouwtje heeft een spanwijdte van zo'n twee meter, met uitschieters tot 244 cm.
Q 25Hoe heten de beschermde gebieden voor vogelsoorten die onder Annex I vallen?
Speciale Beschermingszones
De afkorting is SBZ; zulke gebieden kunnen samen netwerken vormen die de betreffende vogelsoorten over grotere afstanden beschermen.
Q 26In welk jaar begon de Europese Commissie een project voor een Europese Rode Lijst te financieren?
2005
Het project zet de criteria van de IUCN om naar een Europese lijst van soorten die bescherming verdienen.
Q 27Welke organisatie coördineerde tussen 2012 en 2015 de classificatie van alle Europese vogelsoorten?
BirdLife International
Door dat project kan de status van een soort binnen Europa of de Europese Unie afwijken van haar internationale IUCN-status.
Q 28In welk jaar werd de Conventie van Ramsar geratificeerd?
1975
Ramsar was de eerste internationale overeenkomst op het gebied van milieuzaken en richt zich op waardevolle watergebieden.
Q 29Wanneer werd de Conventie van Bern geïmplementeerd?
1 juni 1982
De conventie zelf was al in september 1979 aangenomen; ze beschermt wilde flora en fauna en hun natuurlijke biotoop.
Q 30In het kader van welke conventie werd de Afrikaans-Euraziatische AEWA-overeenkomst getekend?
Bonn
De implementatie van de AEWA-overeenkomst vond plaats in 1995.