Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Bomen zijn geen aparte plantengroep: loofbomen, naaldbomen en boomvarens ontwikkelden hun houtige stam elk op eigen kracht, in een eeuwenoude wedloop om zonlicht. Sommige exemplaren worden duizenden jaren oud. Deze quiz gaat over hoe een boom in elkaar zit (cambium, jaarringen, penwortel), over mastjaren en luchtwortels, en over wat bomen voor ons klimaat en onze lucht doen. Daarnaast komen de markante bomen van Nederland en België voorbij, heilige eiken en koortsbomen, en de kurkeik die om de negen jaar van zijn schors wordt ontdaan.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke korrels geven een blad zijn groene kleur en verzorgen de fotosynthese?
Bladgroenkorrels
Bij dat proces ontstaan naast koolhydraten ook zuurstof; de wortels leveren intussen water, zuurstof en voedingszouten uit de bodem.
Q 02Tot welke groep zaadplanten behoren de naaldbomen?
Naaktzadigen
Tot die groep horen ook palmvarens, ginkgofyten en gnetalen; loofbomen vallen juist onder de bedektzadigen.
Q 03Hoe heet de Wereldboom in de Noordse kosmogonie?
Yggdrasil
Ook in vroegchristelijke tijden speelden bomen een rol: aan lapjes- of koortsbomen hing men lijfgoed in de hoop dat de koorts zou zakken.
Q 04Hoe heet een een- of tweejarige houtige stengel van een boom?
Twijg
Aan het uiteinde van elke houtige stengel zit een eindknop; pas na drie groeiseizoenen spreekt men officieel van een tak.
Q 05Waarin vormen naaktzadige bomen hun zaden?
In kegels
Een ander kenmerk van veel van deze soorten zijn harde, wasachtige bladen zoals dennennaalden.
Q 06Hoe heet de hoofdwortel die uit het zaad van een boom groeit?
Penwortel
Het ondergrondse wortelstelsel is vaak nog groter dan de kroon en onttrekt water met voedingsstoffen aan de bodem.
Q 07Hoe heet de laag delingsweefsel rond de houtcilinder van een boomstam?
Cambium
Die laag zet naar binnen hout en naar buiten bastweefsel af, waardoor de stam jaar na jaar dikker wordt: de secundaire diktegroei.
Q 08Hoeveel volgroeide bomen staan er naar schatting op aarde?
3 biljoen
Dat aantal neemt af door grootschalige ontbossing; in 2021 werd bovendien 30 % van alle boomsoorten met uitsterven bedreigd.
Q 09Welke lagen vormden de boomvormige paardenstaarten en varens uit het Devoon en Carboon later?
Steenkoollagen
De boomvarens van nu zijn nog maar een betrekkelijk soortenarme groep en worden niet tot de zaadplanten gerekend.
Q 10Welke boom draagt cauliflore vruchten, die rechtstreeks aan de stam groeien?
Cacaoboom
Cauliflorie maakt het mogelijk zware vruchten te vormen die zwakkere takken niet zouden kunnen dragen.
Q 11Hoe lang geleden ontstonden de eerste bomen ongeveer?
370 miljoen jaar
Al in het Devoon en Carboon stonden er varens en paardenstaarten van boomgrootte, die later de steenkoollagen vormden.
Q 12Welk deel van het plantenrijk bestaat ongeveer uit boomsoorten?
Een kwart
Het gaat om naar schatting 60.000 tot 100.000 soorten, waarvan veruit de meeste in tropische regenwouden groeien.
Q 13Hoe heet een jaar met een zware vruchtdracht bij bomen?
Mastjaar
Daarna blijft de vruchtdracht 1 tot 4 jaar uit omdat de reservestoffen op zijn; fruittelers gaan dat tegen met vruchtdunning.
Q 21Hoe groot is de koelcapaciteit van een volwassen boom?
20 tot 30 kilowatt
Bomen verdampen water om zich tegen hitte te verdedigen; bij watertekort gooien ze hun blad af en tonen ze midden in de zomer een herfstbeeld.
Q 22Met welk instrument boort men een cilindervormig stukje hout uit een levende boom?
Presslerboor
Aan zo'n boorkern is de groeigeschiedenis af te lezen, al staat niet vast dat elk jaar precies één ring wordt gevormd: schijnjaarringen komen voor.
Q 23Welke boom, ook bekend als treurvijg (Ficus benjamina), maakt luchtwortels?
Waringin
Gewone boomwortels kunnen diep doordringen en verankeren de boom; spoelt de bodem weg, dan komen ze gedeeltelijk bloot te liggen.
Q 14Welk percentage van alle boomsoorten werd in 2021 wereldwijd met uitsterven bedreigd?
30%
Het gaat om 17.500 van de 60.000 soorten; landbouw en boskap zijn de belangrijkste oorzaken, naast verstedelijking, bosbranden en invasieve exoten.
Q 15Van welk type evolutie zijn bomen een klassiek voorbeeld, doordat ze meermaals los van elkaar ontstonden?
Parallelle evolutie
De gedeelde selectiedruk was de concurrentie om zonlicht: wie in de hoogte groeit, steekt boven andere levensvormen uit.
Q 16Met hoeveel huishoudelijke airco-installaties is de koelcapaciteit van een volwassen boom vergelijkbaar?
Tien
Periodes van droogte en hitte in de 20e en 21e eeuw brachten die koelende werking en het afsterven van bomen onder de aandacht.
Q 17Op welke hoogte wordt de stamdiameter gemeten voor de h/d-verhouding van een boom?
Borsthoogte
De verhouding deelt de hoogte in meters door die diameter in centimeters en vermenigvuldigt met 100; hoe hoger de uitkomst, hoe lager de stabiliteit.
Q 18Welk plantenhormoon coördineert de apicale dominantie bij het uitlopen van nieuwe takken?
Auxine
Door die dominantie groeit één van de nieuwe takken uit tot boom en wordt de groei van de andere onderdrukt, al treedt vaak eerst bossige groei op.
Q 19Sinds welk decennium kent het Amerikaanse milieurecht het idee dat bomen rechten kunnen hebben?
Jaren 1970
Sinds het begin van de 21e eeuw is dat principe in sommige landen daadwerkelijk in de wet opgenomen.
Q 20Vanaf welke leeftijd heet een houtige stengel van een boom officieel een tak?
Drie jaar
Op takken staan eindknoppen, zijknoppen en bijknoppen, die verspreid, tegenover elkaar of in kransen kunnen staan.
Q 24Hoe groot is het bladoppervlak van een honderd jaar oude beuk?
1.500 m²
Zo'n beuk voorziet in de jaarlijkse zuurstofbehoefte van tien mensen en vangt na elke regenbui opnieuw fijnstof op.
Q 25Hoe heet het als na schade aan de hoofdstam een zijtak uitgroeit tot de dominante tak?
Reïteratie
Ook een afgezaagde boom kan opnieuw uitlopen, uit slapende knoppen of uit nieuw gevormde adventiefknoppen.
Q 26Vanaf welke h/d-verhouding geldt een boom als instabiel?
90
Jonge bomen scoren vaak hoog omdat ze eerst naar het licht groeien en pas later in dikte investeren; na een dunning zijn ze extra stormgevoelig.
Q 27Bij welk dorp onder Oosterhout staat de Heilige Eik, een nog bestaand boomheiligdom?
Den Hout
Bomen dienden in West-Europa vooral in voorchristelijke tijden als heiligdom waar rituelen werden uitgevoerd.
Q 28In welk Waals dorp staat de zomereik die de dikste boom van de Benelux is?
Liernu
De boom heet in het Frans Le Gros-Chêne; elders in België staat in Geetbets vermoedelijk de oudste Japanse notenboom van Europa.
Q 29Hoeveel fijnstof nemen de bladeren van een honderdjarige beuk op in de maanden dat hij in blad staat?
2,83 m³
Na elke regenbui is het blad weer schoon en kan het dezelfde hoeveelheid stof opnieuw opnemen.
Q 30In welk bos bij Breda is nog altijd een lapjes- of koortsboom te vinden?
Liesbos
Een tweede koortsboom staat bij de Sint-Walrickskapel van Overasselt, en in Yde staat een vergelijkbare breukenboom.