Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Chanoeka is het joodse feest van de lichtjes: acht dagen lang wordt elke avond een kaarsje meer aangestoken, ter herinnering aan het wonder van de olie in de tempel van Jeruzalem. Deze quiz neemt je mee langs de opstand van de Makkabeeën tegen de Seleuciden, de gebruiken rond de chanoekia en de zegens die erbij horen. Ook de lekkernijen, het Chanoeka-geld en het dreidelspel komen aan bod, van makkelijke instappers tot vragen voor echte kenners.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoeveel dagen wordt Chanoeka gevierd?
8 dagen
Het feest herinnert aan het oliewonder in de tempel van Jeruzalem, waar één kruikje olie de menora de hele periode brandend hield.
Q 02Om welke joodse leider draait het verhaal van Chanoeka?
Judas de Makkabeeër
Hij leefde in het Hellenistische tijdperk, toen de Joden om hun geloofsbelijdenis zwaar werden onderdrukt.
Q 03Waarom horen juist in vet gebakken lekkernijen bij Chanoeka?
Als herinnering aan het wonder van de olie
Het kruikje olie dat de priesters vonden, bleek genoeg voor acht dagen: de tijd om nieuwe olie te persen en te zuiveren.
Q 04Onder welke bijnaam staat Chanoeka ook bekend?
Feest van de lichtjes
In het Hebreeuws heet deze bijnaam Chag Ha'Orot; het feest duurt acht dagen ter nagedachtenis aan het oliewonder.
Q 05Hoe heten de aardappelpannenkoekjes die traditioneel met Chanoeka worden gegeten?
Latkes
In het Hebreeuws heten ze levivot; ze worden in olie gebakken, net als de andere lekkernijen van het feest.
Q 06Welk dier offerden de Seleucidische Grieken op het altaar van de tempel in Jeruzalem?
Varken
Volgens de joodse spijswetten is dat dier onrein; de Grieken wilden bovendien een godenbeeld in de tempel neerzetten.
Q 07Van welke Griekse god wilden de Grieken een beeld in de tempel van Jeruzalem plaatsen?
Zeus
Voor steeds meer Joden was de ontwijding van de tempel de laatste druppel; onder leiding van Judas kwamen zij in opstand.
Q 08In welke vorm wordt het Chanoeka-geld tegenwoordig vaak aan kinderen gegeven?
Chocolademunten
Oorspronkelijk kregen kinderen echt zakgeld, waarvan ze een deel aan liefdadigheid hoorden af te staan.
Q 09Waarmee vullen de deelnemers de pot bij het dreidelspel?
Munten, noten of chocolade
Om de beurt draaien de spelers aan de dreidel; de letter die bovenkomt bepaalt wat je uit de pot krijgt.
Q 10Wat betekent de Hebreeuwse bijnaam 'haMakabi' van Judas?
Hamer
Naarmate zijn manschappen meer veldslagen wonnen, werden zij bekend als de Makkabeeërs.
Q 11Welk feest vervangt Chanoeka globaal in veel Joodse gezinnen in Nederland en België?
Sinterklaasfeest
In andere gezinnen worden de cadeaus juist tijdens Chanoeka zelf uitgewisseld.
Q 12Waarvoor gebruikten joodse studenten de dreidel toen hun studie onder de bezetter verboden was?
Om in het geheim te studeren
Werden ze betrapt, dan deden ze net alsof ze een onschuldig spelletje speelden.
Q 13Hoe heet het extra lichtje waarmee de andere kaarsjes van de chanoekia worden aangestoken?
Sjamasj
Dit lichtje staat iets afgezonderd van de andere, in hoogte of plaats, en wordt elke avond als eerste aangestoken.
Q 21In welke taal zijn de boeken over de Makkabeeën als apocriefe teksten overgeleverd?
Grieks
Ze zijn niet opgenomen in de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel; 1 en 2 Makkabeeën gelden als deuterocanonieke boeken.
Q 22Welke mengvorm ontstond doordat Joodse gezinnen in de Lage Landen met Chanoeka cadeaus geven?
Chanoeklaas
Ook de zoete lekkernijen van het feest passen goed bij deze gemengde traditie.
Q 23Welk Jiddisch woord op de dreidel betekent dat je de hele pot krijgt?
Ganz
Bij 'Halb' krijg je de helft van de pot en bij 'Shtell arein' moet je juist bijleggen.
Tot welk jaar bleef de zelfstandige staat bestaan die Judas na zijn overwinning stichtte?
Q 14Hoeveel zonen van Mattathias leidden samen met hem de opstand tegen Antiochus?
Vijf
Na de dood van Mattathias in 166 v.Chr. volgde Judas hem op als leider van de opstand.
Q 15Hoe heten de met jam gevulde oliebollen van Chanoeka in het Hebreeuws?
Soefganiot
Ze lijken sterk op berlinerbollen of Oostenrijkse Krapfen; in het Jiddisch heten ze ook wel ponshkes.
Q 16Wat betekent de Hebreeuwse zin 'Nes Gadol Haja Sjam' die de dreidelletters vormen?
Groot wonder gebeurde daar
Met het wonder wordt het wonder van de olie bedoeld, dat bij het feest wordt herdacht.
Q 17In welke maand van de joodse kalender begint Chanoeka?
Kislew
Het feest begint na de avondschemering van de 24e dag van die maand; joodse dagen beginnen namelijk 's avonds.
Q 18Wat onderscheidt Chanoeka van alle andere religieuze joodse feesten?
Heeft geen Bijbelse oorsprong
Om het feest toch een religieuze betekenis te geven, werd het wonder van de olie aan de gebeurtenis toegevoegd.
Q 19Welke vier Hebreeuwse letters staan op een dreidel?
Noen, giemel, hee en sjien
De letters vormen de beginletters van een Hebreeuwse zin over het oliewonder dat met het feest wordt herdacht.
Q 20Wat voor familie waren de Makkabeeën van oorsprong?
Joodse priesters
Ook hun aanhangers worden onder de Makkabeeën gerekend, niet alleen de familie zelf.
63 v.Chr.
Het einde kwam toen de Romeinen het land binnenvielen en in Jeruzalem een massamoord op de Joden aanrichtten.
Q 25Volgens de regel van welke leraar wordt elke avond van Chanoeka een lichtje méér aangestoken?
Hillel
De volgers van Sjammai deden het andersom: acht lampen op de eerste avond en daarna elke avond één minder.
Q 26Door welke letter wordt de sjien op dreidels in Israël vervangen?
Pee
Daardoor leest de zin in Israël als Nes Gadol Haja Pò: een groot wonder gebeurde hier.
Q 27Welke Seleucidische koning besteeg in 180 v.Chr. de troon?
Antiochus IV Epiphanes
Onder zijn bewind werd de tempel geplunderd, werden Joden massaal vermoord en werd het jodendom onwettig verklaard.
Q 28Hoe heet de dreidel in het Hebreeuws?
Sevivon
Het tolletje wordt ook wel trendel genoemd; tegenwoordig spelen er vooral kinderen mee.
Q 29In welk traktaat van de Talmoed is het wonder van de olie opgetekend?
Sjabbat
In de Talmoed ontbreekt juist het oorlogsverhaal van de Makkabeeën, dat alleen in de apocriefe boeken staat.
Q 30Van welk Hebreeuws woord is de naam van het hulplichtje van de chanoekia afgeleid?
Sjimoesj
Het woord betekent 'dienst': het hulplichtje doet dienst om de andere lichtjes aan te steken.