Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Jom Kipoer, de Grote Verzoendag, geldt als de belangrijkste en heiligste dag van het jodendom. Een etmaal lang wordt er gevast, gebeden en teruggekeken op het voorbije jaar. Deze quiz gaat over de gebruiken van de dag, de diensten in de synagoge en de Kol Nidré-verklaring waarmee de avond begint. Ook de Bijbelse achtergrond komt aan bod: de hogepriester in de tempel, de offers en het ritueel met de twee bokken.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Onder welke Nederlandse naam is Jom Kipoer ook bekend?
Grote Verzoendag
Voluit heet de dag Jom ha-Kippoeriem, ofwel Dag van de Vergevingen, in het meervoud dus.
Q 02Op welk instrument wordt aan het slot van Jom Kipoer in de synagoge geblazen?
Sjofar
De lang aangehouden toon heet tekia; hij besluit de dag en luidt een soort nieuw begin in.
Q 03Welk Nederlands woord gaat terug op het bokkenritueel van Jom Kipoer?
Zondebok
Ook het Engelse woord scapegoat is van dit ritueel afkomstig.
Q 04Vanaf welke mijlpaal vasten joodse meisjes mee op Jom Kipoer?
Bat mitswa
Voor jongens geldt hetzelfde vanaf het moment dat ze bar mitswa zijn: wie dat is, telt bij het vasten als volwassene.
Q 05Van wanneer tot wanneer duurt een joods etmaal, en dus ook Jom Kipoer?
Zonsondergang tot zonsondergang
Een joodse feestdag kent daardoor achtereenvolgens een avond, nacht, morgen, middag en namiddag.
Q 06Wat bevindt zich in de heilige arke, die op de avond van Jom Kipoer wordt geopend?
Torarollen
Bij de geopende kast wordt tijdens de avonddienst een speciaal herdenkingsgebed uitgesproken.
Q 07Waarvoor staat de witte kleding die op Jom Kipoer veel wordt gedragen symbool?
Onschuld of zuiverheid
Mannen die voorgaan in de gebeden gaan nog een stap verder: zij dragen doodskleding in dezelfde kleur.
Q 08Waar werd op Jom Kipoer de bok vrijgelaten die niet werd geslacht?
Woestijn
Het dier werd de stad uitgeleid om symbolisch de zonden van het volk weg te dragen.
Q 09Wat voor kalender is de joodse, waardoor Jom Kipoer elk jaar op een andere datum valt?
Maankalender
Op de gregoriaanse kalender verschuift de dag daardoor: in 2026 valt hij op 21 september, in 2027 op 11 oktober.
Q 10Van welk materiaal is het schoeisel dat orthodoxe joden op Jom Kipoer mijden?
Leer
Orthodoxe joden wassen zich op deze dag ook niet en hebben geen geslachtsgemeenschap.
Q 11In welke maand van de joodse kalender valt Jom Kipoer?
Tisjri
Het is de tiende dag van die maand, en hij geldt als de belangrijkste en heiligste dag van het jodendom.
Q 12Wanneer begint Jom Kipoer ten opzichte van de datum die de gewone kalender aangeeft?
Avond ervoor
Op de joodse kalender begint een nieuwe dag namelijk al wanneer de zon ondergaat.
Q 13De kans op vergeving op Jom Kipoer geldt als een bron van welk gevoel?
Vreugde
Alle volwassenen vasten op deze dag, maar dat vasten is uitdrukkelijk niet als kwelling bedoeld.
Q 14Tegenover wie zijn de zonden begaan waarover de Kol Nidré-verklaring spijt betuigt?
Q 21In welke taal is de Kol Nidré-verklaring van Jom Kipoer gesteld?
Aramees
De woorden Kol Nidré betekenen letterlijk: alle eden.
Q 22Hoe heet de witte doodskleding van mannen die op Jom Kipoer voorgaan in de gebeden?
Kittel
Een andere naam voor dit kledingstuk is sargenes.
Q 23Hoe heet de slotdienst van Jom Kipoer?
Ne'ila
De diensten op de dag zelf zijn zeer langdurig en lopen de hele dag door.
Q 24Hoe was de hogepriester gekleed toen hij op Jom Kipoer het allerheiligste betrad?
Schepper
De verklaring is zelf geen gebed en gaat over de verkeerde daden van het voorgaande jaar.
Q 15Waarvoor is het vasten op Jom Kipoer bedoeld, in plaats van als zelfkwelling?
Loutering
Wie vast, hoopt vergeving te krijgen voor mogelijke misstappen in het voorafgaande jaar.
Q 16Hoe vaak klinkt de Kol Nidré-verklaring op de avond van Jom Kipoer?
Driemaal
De eerste keer gebeurt dat fluisterend, de laatste keer zeer luid.
Q 17Hoeveel sterren moeten zichtbaar zijn voordat de beperkingen van Jom Kipoer eindigen?
Drie
Tot dat moment geldt, net als op sjabbat, onder meer een verbod op werken.
Q 18Hoe werd op Jom Kipoer bepaald welke van de twee geitenbokken werd geslacht?
Loting
De ene bok werd geslacht als zondoffer, de andere werd levend de stad uitgeleid.
Q 19Hoe lang moet de derde kaars die voor Jom Kipoer wordt aangestoken minstens blijven branden?
25 uur
De vrouw des huizes steekt de kaarsen aan; twee ervan branden ook op elke sjabbat.
Q 20Welke componist schreef in 1880 een stuk voor cello en orkest met de naam Kol Nidree?
Max Bruch
Hij baseerde zich op de melodie waarop het gebed op de avond van Jom Kipoer wordt opgezegd.
Tenue van een gewone priester
Hij ging daar naar binnen om te pleiten voor Gods volk.
Q 25Met welk gebed over het absolute geloof in God eindigt de dienst op Jom Kipoer?
Sjema
De hele dag door staan het besef en het bekennen van het eigen falen centraal.
Q 26Hoe heet het Bijbelboek Leviticus, waarin Jom Kipoer wordt beschreven, in het Hebreeuws?
Wajikra
Ook het boek Bemidbar, in het Nederlands Numeri, noemt de dag: in hoofdstuk 29, vers 7.
Q 27Welk dier werd op Jom Kipoer geofferd voor de zonden van de hogepriester en zijn naasten?
Stier
De offers van deze dag staan beschreven in de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel.
Q 28Aan het einde van welke dienst worden op Jom Kipoer de doden herdacht?
Sjachariet
Op de dag zelf volgen er nog meer diensten, die samen de hele dag doorlopen.
Q 29Hoe heet de zondenbelijdenis die op Jom Kipoer aan de liturgie wordt toegevoegd?
Widoej
Ook het gebed Avinoe Malkenoe krijgt op deze dag een plaats in de liturgie.
Q 30In welke eeuw is de melodie van Kol Nidree op schrift gesteld?
18e
Later verwerkten componisten de melodie in muziek voor de concertzaal.