Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Maya's bouwden piramides in het oerwoud, rekenden met het getal nul en hadden als enige precolumbiaanse beschaving een volledig ontwikkeld schrift. Hun steden bloeiden in de klassieke periode en hun nazaten spreken vandaag nog altijd tientallen Mayatalen. Deze quiz gaat over het ontstaan van de Mayacultuur, de klassieke steden, het schrift en de wiskunde, de landbouw en de religie, en over de lange Spaanse verovering. Ook Chichén Itzá, de beroemdste Mayastad van Yucatán, komt uitgebreid aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Naar analogie van welk land wordt het Mayaschrift vaak een hiërogliefenschrift genoemd?
Egypte
Er is geen verwantschap, maar het Mayaschrift bestaat inderdaad uit ideografische tekens.
Q 02Welk wiskundig begrip ontdekten de Maya's onafhankelijk van de Oude Wereld?
nul
Mogelijk waren het al hun Olmeekse voorgangers die dit begrip ontdekten; in de Oude Wereld werd het pas laat ingevoerd.
Q 03Waarop was de stadstatencultuur van de klassieke Maya's gebaseerd?
intensieve landbouw
De piramiden in de religieuze centra en de paleizen van de koningen zijn de meest indrukwekkende overblijfselen.
Q 04Waarin is de Mayacultuur uniek onder alle precolumbiaanse beschavingen?
volledig ontwikkeld schrift
De beschaving valt verder op door haar bouwkunst, complexe kalender, landbouwtechnieken en kennis van wiskunde en astronomie.
Q 05Welk getal gebruikten de Maya's als grondtal van hun talstelsel?
twintig
Inscripties vermelden soms getallen die tot in de honderden miljoenen reiken.
Q 06Vanaf welke eeuwen trad het verval van de Mayacultuur in?
8e en 9e eeuw
De meeste steden van het centrale laagland werden verlaten; oorlog, roofbouw en droogte worden als redenen genoemd.
Q 07Welke Mayagod was de regengod?
Chac
Op preklassieke stèles en altaren staat hij afgebeeld naast de ‘Kosmische Boom’ en thema's uit de Popol Vuh.
Q 08Van welk buurvolk zijn de vroege Maya's moeilijk te onderscheiden?
Olmeken
De twee culturen lijken elkaar beïnvloed te hebben; de Olmeekse cultuur verdween uiteindelijk.
Q 09Hoeveel Mayaboeken overleefden de vernietiging door de Spanjaarden?
vier
Het gaat om de Dresden-codex, de Parijs-codex, de Madrid-codex en de Groliercodex.
Q 10Wie onderwierp in 1523 en 1524 de K'iche' en Kaqchikel in het Guatemalteekse hoogland?
Pedro de Alvarado
De Spanjaarden waren rond 1520 aan de verovering van het Mayagebied begonnen.
Q 11Rond welk jaar hadden de Maya's volgens taalkundig en archeologisch onderzoek al een eigen cultuur?
2000 v.Chr.
Vanaf die tijd begonnen de Maya's al bouwwerken neer te zetten voor ceremoniële doeleinden.
Q 12Als welk dier stelden de Maya's het universum onder meer voor?
schildpad
Andere beelden waren plat als een munt of vierkant als een akkertje; ook de vier windstreken speelden een grote rol.
Q 13Tijdens welke 19e-eeuwse opstand raakte Mexico bijna zijn greep op Yucatán kwijt?
Kastenoorlog
De laatste schermutselingen vonden pas in 1933 plaats.
Q 21Welke antropoloog en taalkundige ontdekte dat het Mayaschrift niet uit letters bestond?
Yurii Knorozov
Het schrift bleek te bestaan uit woord- en lettergreeptekens.
Q 22Welke Spaanse schipbreukeling trouwde de dochter van een Mayaleider nabij Chetumal?
Gonzalo Guerrero
Hij was een van de overlevenden van de schipbreuk van 1511 en werd adviseur in een lokale gemeenschap.
Q 23Welke vindplaats is beroemd om zijn Mayamuurschilderingen uit de 8e eeuw?
Bonampak
Ook talloze beschilderde schalen en vazen geven een indruk van de schilderkunst van de klassieke Maya's.
Q 14Hoe heet het veld waarop de Maya's hun drie hoofdgewassen samen aanplantten?
milpa
De bonen leverden via stikstofbinding de meststoffen voor de maïs en de pompoen.
Q 15Van welke Mayastad zijn vooral het beeldhouwwerk en de stucreliëfs zeer verfijnd?
Palenque
Ook de beelden van Copán tonen een gratie die vroege archeologen aan de klassieke oudheid deed denken.
Q 16Hoeveel dagen telde de Tzolkinkalender van de Maya's?
260 dagen
Samen met de Haabjaarrekening van 365 dagen vormde deze kalender de kalenderkringloop.
Q 17Na welke bereiding consumeerden de Maya's hun heilige gewas maïs?
nixtamalisatie
Dat maïs een heilig gewas was, blijkt uit de Popol Vuh.
Q 18Wiens pogingen om Yucatán te veroveren mislukten tussen 1528 en 1540?
Francisco de Montejo
Zijn gelijknamige zoon, bijgenaamd de Jongere, wist in 1546 alsnog geheel Yucatán te onderwerpen.
Q 19In welk land liggen de vrijwel intacte vroege grafheuvels Tazumal en San Andrés?
El Salvador
Zulke eenvoudige, soms met cement bedekte grafheuvels ontwikkelden zich later tot imposante stenen piramides.
Q 20In welk jaar viel Tayasal, de residentie van de Itza's, in Spaanse handen?
1697
Pas toen was het hele Mayagebied Spaans, al braken er nog regelmatig opstanden uit.
Q 24Welke stad heerste over geheel Yucatán tot een opstand in 1450?
Mayapán
Daarna viel het gebied weer uiteen in stadstaten, tot de verovering door de Spanjaarden.
Q 25Uit ongeveer hoeveel tekens bestaat het Mayaschrift?
850
Er zijn woordtekens, klinkertekens en lettergreeptekens; voor veel klanken bestonden meerdere tekens om inscripties mooier te maken.
Q 26Naar welke plaats kwamen de voorouders van de Maya's volgens de Popol Vuh uit het oosten?
Tulan
Ze kwamen daar koud en berooid aan, zonder vuur, en kregen er hun goden en vuur.
Q 27Wie geldt als de eerste Europeaan die de Mayabeschaving heeft aangetroffen?
Diego de Nicuesa
Columbus had op zijn reis van 1502 waarschijnlijk al contact met Mayahandelaren.
Q 28Welk Mayacentrum uit de preklassieke periode is waarschijnlijk het oudste?
Izapá
Er zijn aarden heuvels gevonden, bedekt met keien en stenen, uit 800 v.Chr.
Q 29In welk gebergte in West-Guatemala vond de etnogenese van de Maya's waarschijnlijk plaats?
Sierra de los Cuchumatanes
Het proto-Maya, de voorouder van alle Mayatalen, werd eveneens in de hooglanden van West-Guatemala gesproken.
Q 30Hoe noemden de Maya's zelf hun opgerichte stenen, de stèles?
Tetun
Het woord betekent ‘boomstenen’; de stenen tonen de heerser met een hiërogliefentekst over zijn daden.