Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Milieu is meer dan een nieuwsonderwerp: het is een verhaal van bewustwording en van rampen die mensen zelf hebben veroorzaakt. De Dag van de Aarde op 22 april groeide in 1970 uit tot het startpunt van de moderne milieubeweging. Aan de andere kant van de wereld droogde het Aralmeer in een paar decennia op tot een zoutwoestijn, door irrigatie voor de katoenvelden van de Sovjet-Unie. Deze quiz vraagt naar de feiten achter beide verhalen: jaartallen, rivieren, dammen, cijfers en de mensen erachter.
Alle 27 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Op welke datum wordt de Dag van de Aarde elk jaar gehouden?
22 april
De dag staat in het teken van milieubescherming en markeert in zekere zin het begin van de moderne milieubeweging.
Q 02In welk land is de Dag van de Aarde, naast sommige Spaanstalige landen, een populair fenomeen?
Verenigde Staten
Vrijwel alle tv-stations daar besteden aandacht aan de dag, die er in 1970 voor het eerst werd gehouden.
Q 03Op de grens van welke twee landen ligt het Aralmeer?
Kazachstan en Oezbekistan
Het is eigenlijk een verzamelnaam voor een aantal waterbekkens die vroeger samen één meer in Centraal-Azië vormden.
Q 04In welk jaar vond de eerste Dag van de Aarde plaats?
1970
De eerste editie was een gevolg van het groeiende ecologische bewustzijn na de bestseller van Rachel Carson uit 1962.
Q 05Irrigatie voor welke teelt geldt als de voornaamste oorzaak van de uitdroging van het Aralmeer?
Katoenteelt
De Sovjetregering had de uitdroging voorzien, maar vond het gewas belangrijker dan het meer, dat men best kon 'opofferen'.
Q 06Welke ngo coördineert tegenwoordig de wereldwijde activiteiten rond de Dag van de Aarde?
EarthDay.Org
In Nederland wordt de internationale organisatie vertegenwoordigd door de Stichting Dag van de Aarde.
Q 07Naar welke zee stroomde de Amu Darja voordat ze de laaglanden van Sarykamysj ging vullen?
Kaspische Zee
Door die koerswijziging ontstond het Aralmeer, naar schatting tien- tot twintigduizend jaar geleden.
Q 08Hoe heet de nieuwe woestijn die door de opdroging van het Aralmeer is ontstaan?
Aralkum
Verschillende eilanden, waaronder Vozrozjdenija, gingen op in deze nieuwe woestijnvlakten.
Q 09Tot wanneer loopt de jaarlijkse Maand van de Aarde, die op 22 april begint?
Eind mei
Het hoogtepunt van die periode valt meteen op de eerste dag, met de Dag van de Aarde zelf.
Q 10Welke dam scheidt de Kleine Zee in het noorden van de rest van het Aralmeer?
Kokaral-dam
Achter de dam blijft het waterniveau relatief constant, terwijl de Grote Zee verder in een diep westelijk en een ondiep oostelijk deel is gesplitst.
Q 11Waarmee wilde de Sovjet-Unie een kanaal aanleggen om Siberische rivieren naar het Aralmeer om te leiden?
Kernbommen
Het plan werd stopgezet omdat het te duur was en radioactieve vervuiling en onvoorziene ecologische gevolgen dreigden.
Q 12In welk jaar viel het krimpende Aralmeer uiteen in een noordelijk en een zuidelijk deel?
1987
Om beide delen weer met elkaar te verbinden werd een kanaal gegraven; later splitste het meer zelfs in drie delen.
Q 13Sinds welk jaar wordt de Dag van de Aarde in Nederland gevierd met activiteiten in het hele land?
2002
Het accent ligt in Nederland de laatste jaren op positivisme en dankbaarheid, en minder op actievoeren.
Q 21Met hoeveel centimeter per jaar daalde het waterniveau van het Aralmeer gemiddeld tussen 1961 en 1970?
20 cm
De daling versnelde daarna: in de jaren 70 tot 50 à 60 cm en in de jaren 80 tot 80 à 90 cm per jaar.
Q 22Wanneer werd gemeld dat de krimp van het Aralmeer tot stilstand was gekomen?
Juni 2013
Door de kleinere oppervlakte verdampt er nu precies evenveel water als er binnenstroomt.
Q 23Voor welk gebouw in Washington D.C. stak klimaatactivist Wynn Alan Bruce zichzelf in 2022 in brand?
Hooggerechtshof
De zelfverbranding vond precies op de Dag van de Aarde plaats, op 22 april van dat jaar.
Q 14In het bloed van welke dieren zijn sporen van landbouwgif uit het Aralmeer aangetroffen?
Antarctische pinguïns
Zoutkorsten met gif worden door de wind verspreid en kunnen via de straalstroom nog veel verder worden getransporteerd.
Q 15Over welke lengte strekte het Aralmeer zich begin twintigste eeuw uit van zuidwest naar noordoost?
450 kilometer
Het meer was toen 290 kilometer breed en vroor 's winters voor een groot deel dicht.
Q 16Welke plaats nam het Aralmeer in 2004 nog in op de ranglijst van grootste meren ter wereld?
Achtste
De Syr Darja en de Amu Darja waren de belangrijkste rivieren die op het meer afwaterden.
Q 17Hoe vaak per jaar verschijnt de Krant van de Aarde van de Stichting Dag van de Aarde?
Zes keer
De stichting geeft de krant uit om de aandacht voor de aarde ook na de jaarlijkse actieperiode vast te houden.
Q 18Welke voormalige vissershaven aan het Aralmeer ligt, net als Aral, niet meer aan het water?
Moynaq
Beide steden raakten veel inwoners kwijt; vissersschepen liggen er in de voormalige haven op het droge te roesten.
Q 19Sinds welk jaar geeft de Stichting Dag van de Aarde een eigen krant uit?
2006
De krant kwam vier jaar na de eerste Nederlandse viering van de Dag van de Aarde en verschijnt meerdere keren per jaar.
Q 20Hoe diep was het Aralmeer op zijn diepste punt aan het begin van de twintigste eeuw?
69 meter
In 2004 was de grootste diepte al teruggelopen tot 58 meter, bij een gemiddelde diepte van 20 tot 23 meter.
Q 24Hoe groot was de oppervlakte van het Aralmeer in 2004?
17.160 km²
Het oppervlak was sinds de jaren zestig bijna vijf keer kleiner geworden en de gemiddelde diepte gehalveerd.
Q 25Wat was rond 1900 het oorspronkelijke absolute waterniveau van het Aralmeer?
53,5 meter
Een eeuw later was het oppervlak bijna vijf keer kleiner en de gemiddelde diepte gehalveerd.
Q 26Welk voormalig eiland lag tussen de Kleine Zee en de Grote Zee van het Aralmeer?
Barsa-Kelmes
Het eiland ging door de uitdroging op in de omringende woestijnvlakte.
Q 27Welk absoluut waterniveau mat een Russisch-Oezbeekse expeditie in november 2002 in het Aralmeer?
30,47 meter
Sinds de jaren zestig was het waterniveau daarmee met 23 meter gedaald.