Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Op aarde worden duizenden talen gesproken, van wereldtalen met honderden miljoenen sprekers tot talen die nog nooit zijn opgeschreven. Taal is wat de mens van alle andere levensvormen onderscheidt. Deze quiz gaat over taalfamilies, dode en bedreigde talen, kunsttalen, gebarentaal en de vraag hoe en waar taal ooit is ontstaan. Ook de Indo-Europese talen komen aan bod: hun oorsprong op de steppe, de eerste onderzoekers en de talen die Europa als lingua franca dienden.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke taal heeft wereldwijd het grootste aantal moedertaalsprekers?
Mandarijn
Naar schatting spreekt 14% van de hele wereldbevolking deze variant van het Chinees als eerste taal.
Q 02Uit welke televisieserie komt de fantasietaal Klingon?
Star Trek
Fantasietalen zijn kunsttalen die niet voor communicatieve doeleinden bedoeld zijn; ook de talen uit Tolkiens Midden-aarde horen daarbij.
Q 03Welke kunsttaal heeft inmiddels echte moedertaalsprekers?
Esperanto
Zodra kinderen een geconstrueerde taal van huis uit verwerven, is ze in dat opzicht niet meer van een natuurlijke taal te onderscheiden.
Q 04Tot welke taalgroep behoren Zweeds, Deens en Noors, waarvan sprekers elkaar goed begrijpen?
Noord-Germaans
Toch gelden ze als aparte talen: bij het afbakenen van talen wegen politieke en culturele factoren doorgaans zwaarder dan puur taalkundige.
Q 05Welk schrift uit het 4e millennium v.Chr. ontstond in het zuiden van Mesopotamië?
Spijkerschrift
Het groeide uit een ouder pictografisch schrift en werd gaandeweg syllabisch: voor het eerst stonden geschreven tekens voor lettergrepen.
Q 06Welk getal betekent het Latijnse 'centum', waarnaar de kentumtalen zijn genoemd?
100
Het Avestische equivalent is satəm; naar die twee woorden is de oude tweedeling van de Indo-Europese talen genoemd.
Q 07Wie stelde dat er een aangeboren universele grammatica bestaat, gelijk voor alle volkeren?
Noam Chomsky
Taalverschillen tussen bevolkingsgroepen berusten in die theorie slechts op andere instellingen van bepaalde parameters, zoals woordvolgorde.
Q 08Welke organisatie schatte in 2013 dat bijna de helft van alle talen bedreigd is?
UNESCO
Als levend gelden talen die door kinderen als moedertaal worden aangeleerd en waarmee binnen een groep mensen wordt gecommuniceerd.
Q 09Welke taal is vanouds de taal bij de posterijen en in de diplomatie?
Frans
Een eerdere fase van deze taal was al lingua franca in de tijd van kardinaal de Richelieu en Lodewijk XIV.
Q 10Naar wie is het hersencentrum genoemd dat samen met dat van Wernicke taal aanstuurt?
Broca
Beide centra liggen in de linkerhersenhelft; beschadigingen daar gaan vaak gepaard met stoornissen als alalie en afasie.
Q 11Welk deelgebied van de taalkunde richt zich op de betekenis van talige uitingen?
Semantiek
Het valt uiteen in een tak voor woorden en een tak voor zinnen, en raakt aan de lexicologie, die de woordenschat van een taal bestudeert.
Q 12Waarover kan in de 'taal' van bijen waarschijnlijk alleen gecommuniceerd worden?
Vindplaats van nectar
Zulke systemen verschillen fundamenteel van menselijke taal: over wetenschappelijke of culturele onderwerpen kan er niet in gesproken worden.
Q 13Welke talen, ooit wijdverbreid in West-Europa, zijn bijna verdrongen door Germaans en Romaans?
Keltische
Bij hun verspreiding door Europa verdrongen de Indo-Europese talen niet alleen talen uit andere families, maar soms ook elkaar.
Q 21Waar plaatsen de meeste latere theorieën de sprekers van het Proto-Indo-Europees?
Pontische steppe
Die sprekers zouden daar, ten noorden van de Zwarte Zee, rond 6000 jaar geleden hebben gewoond; men spreekt wel van de Koergan-expansie.
Q 22Hoeveel procent van alle talen zou volgens Michael Krauss (1992) binnen een eeuw verdwijnen?
90%
Ruim twintig jaar na deze schatting had volgens een andere raming bijna de helft van alle talen ter wereld de status van bedreigd.
Q 23Hoeveel talen hadden volgens Ethnologue in 1999 elk meer dan 100 miljoen moedertaalsprekers?
8
Samen werden ze door 2,4 miljard mensen gesproken; Spaans, Bengaals, Portugees en Japans hoorden bij dit groepje.
Q 14Waar zou gesproken taal minstens 150.000 jaar geleden voor het eerst zijn ontstaan?
Oost-Afrika
Taal en Homo sapiens zouden dan ongeveer gelijktijdig zijn ontstaan, mogelijk na een genetische mutatie waarvan niet bekend is welke.
Q 15Op welke leeftijd zakt de larynx van een baby, waarna echte spraakklanken mogelijk worden?
Drie maanden
Bij jongere baby's ligt de larynx nog hoog in de keelholte, waardoor de neus-keelholte bij het slikken geheel kan worden afgesloten.
Q 16In en rond welk eiland worden zo'n duizend verschillende talen gesproken?
Nieuw-Guinea
Dat is ongeveer een zesde van alle talen ter wereld; het Amerikaanse continent herbergt op zijn beurt zo'n 150 taalfamilies.
Q 17Welk puur taalkundig criterium scheidt een afzonderlijke taal van een dialect?
Wederzijdse verstaanbaarheid
Taalkundigen maken het onderscheid liever niet, omdat het vaak willekeurig en politiek bepaald is, en spreken van variëteit of streektaal.
Q 18Met welk Latijns woord is het Nederlandse 'hond' etymologisch verwant?
Canis
In het Germaans ontwikkelde de k zich via lenitie verder tot een ch- of h-klank; ook 'hoofd' en 'hebben' hebben zo Latijnse verwanten.
Q 19Hoe heet het taalgebruik van één enkele spreker?
Idiolect
In de dialectologie en de sociolinguïstiek staan naast standaardtaal en dialect ook begrippen centraal voor de taal van een streek of groep.
Q 20Onder welke naam beschouwen taalkundigen Hindi en Urdu vaak als varianten van één taal?
Hindoestani
De sprekers zelf verbinden hun taal met hun eigen land en cultuur en zijn ervan overtuigd dat ze twee verschillende talen spreken.
Q 24Welke term is bedacht als overkoepelende naam voor alle kunsttalen?
Conlang
De term staat voor constructed language; de bekendste groep vormen de hulptalen, bedoeld om internationale communicatie te vergemakkelijken.
Q 25Welke taal was de lingua franca tijdens de hoogtijdagen van de Hanze?
Middelnederduits
Ook Oudgrieks, Latijn, Spaans en Russisch dienden in de loop van de Europese geschiedenis een tijdlang als lingua franca.
Q 26Welke vakterm dekt bijkomende effecten in gesproken taal, zoals intonatie en stemvolume?
Parataal
Zulke effecten horen niet rechtstreeks bij het spraakklankensysteem, maar spelen wel een belangrijke rol bij het overbrengen van de boodschap.
Q 27Welke Nederlander merkte al vroeg de overeenkomsten tussen de Indo-Europese talen op?
Marcus Zuerius Boxhorn
Hij construeerde een eigen prototaal, het Scythisch, en plaatste onder meer Nederlands, Duits, Grieks, Latijn en Farsi in één taalgroep.
Q 28Welk percentage van alle talen wordt door liefst 96% van de wereldbevolking gesproken?
4%
De verdeling is zeer ongelijk: negen op de tien wereldburgers spreken samen niet meer dan 100 verschillende talen.
Q 29Welke hypothese leek het onderzoek van Gray en Atkinson uit 2003 opnieuw te bevestigen?
Anatolische hypothese
De studie is zeer omstreden onder specialisten, omdat de gebruikte glottochronologische methode zeer onnauwkeurig is.
Q 30In welk jaar viel de jezuïet Thomas Stephens de gelijkenis op tussen Indiase talen en Latijn?
1583
Het ging hem vooral om het Konkani; hij schreef erover in een brief aan zijn broer, die pas eeuwen later werd gepubliceerd.