Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De toendra is het boomloze landschap aan de rand van de poolgebieden: korte zomers, moerassige bodems en een ondergrond die nooit helemaal ontdooit. Onder die bodem ligt de permafrost, die tot honderden meters dik kan zijn. Deze quiz gaat over het klimaat van de toendra, de oorsprong van het woord, de verschijnselen die de permafrost veroorzaakt en hoe mensen erop bouwen. Ook de gevolgen van de opwarming komen aan bod: kraters, lekkende tanks en ziektekiemen die uit het ijs tevoorschijn komen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke begroeiingslaag ontbreekt per definitie op een toendra?
Boom- en struiklaag
Een toendra grenst altijd aan een poolgebied; wat er wel groeit, zijn grassen, mossen, korstmossen en dwergstruiken.
Q 02Wat betekent het woord permafrost letterlijk?
Altijd bevroren grond
In de geologie geldt grond pas als permafrost wanneer die meer dan twee opeenvolgende jaren bevroren blijft.
Q 03Waarom is bouwen op permafrost zo lastig?
Gebouwwarmte smelt de bodem
Oplossingen zijn bouwen op houten of betonnen palen, op een dik grindbed of met warmtegeleidende buizen in de grond.
Q 04Waardoor kan water op een toendra niet in de bodem wegzakken?
Bevroren onderlaag
Door het stilstaande water en de lage verdamping blijft het terrein het grootste deel van het jaar drassig.
Q 05Hoe zijn de meeste bodems op een toendra, ondanks de geringe neerslag?
Moerassig
Ook de verdamping is op de toendra zeer laag, zodat het weinige water dat valt grotendeels blijft staan.
Q 06Door welk bioom wordt de toendra op het noordelijk halfrond in het zuiden begrensd?
Taiga
In de overgangszone leven dieren als wolven, rendieren, bizons en bevers.
Q 07Welke grondsoort wordt op veel plaatsen in de toendra aangetroffen?
Veen
Die ophoping van plantenresten ontstaat doordat het water niet kan wegzakken en er nauwelijks verdamping is.
Q 08Welke twee soorten toendra worden onderscheiden?
Polaire en alpine
De alpine variant ligt niet bij de polen maar boven de boomgrens in het hooggebergte.
Q 09Onder welke waarde blijft de gemiddelde temperatuur van de warmste maand op een toendra?
10 °C
De toendra valt grotendeels samen met de klimaatzone waarin het toendraklimaat heerst.
Q 10Hoe heet de bodemlaag boven de permafrost die elk jaar ontdooit en weer bevriest?
Actieve laag
Alleen in die laag kunnen planten wortelen; in de permafrostlaag zelf groeit niets.
Q 11Hoe heet de overgangsvorm die als een gordel tussen de toendra en het noordelijke naaldwoud ligt?
Bostoendra
Deze gordel is geen apart bioom maar een overgangszone waarin de eerste verspreide bomen verschijnen.
Q 12Hoeveel maanden per jaar is de bodem van een toendra minstens bevroren of met sneeuw bedekt?
Negen
Het klimaat is daardoor zeer ongunstig voor de groei van hogere planten en het groeiseizoen is bijzonder kort.
Q 13Door welk verschijnsel wordt de toendra sinds 2000 in toenemende mate geteisterd?
Natuurbranden
Toendra's komen voor in onder meer Rusland, IJsland, Canada, Alaska en op de Kerguelen.
Q 21Onder welke gemiddelde jaartemperatuur komt permafrost doorgaans voor?
-2 °C
Die grens ligt onder het vriespunt omdat de gemiddelde jaartemperatuur van de bodem enkele graden hoger is dan die van de lucht.
Q 22Hoe wordt diepe permafrost genoemd die niet in evenwicht is met het huidige klimaat?
Fossiel
Grote delen van noordoostelijk Azië hebben zulke diepe bevroren pakketten, overgebleven uit de laatste ijstijd.
Q 23Uit welke taal komt het woord toendra?
Kildin-Samisch
Die taal wordt gesproken op het schiereiland Kola in de Oblast Moermansk, in het uiterste noordwesten van Rusland.
Q 14Onder welk deel van de landmassa van de aarde bevindt zich naar schatting permafrost?
20%
Het gaat om gebieden met zeer koude, lange winters, korte zomers en een lage gemiddelde jaartemperatuur.
Q 15Welke rol speelt sneeuw voor de bodem bij het al dan niet ontstaan van permafrost?
Isolator tegen uitstraling
De dikte en de duur van de sneeuwbedekking in de winter bepalen daardoor mee of de ondergrond bevroren blijft.
Q 16Welke vorm hebben de structuurbodems die door opvriezing op de toendra ontstaan?
Polygoonvormig
Zulke patroonbodems horen bij de typische verschijnselen die het herhaalde bevriezen en ontdooien van de bovengrond veroorzaakt.
Q 17Welke door permafrost gevormde heuvels zijn op de toendra veel zeldzamer dan palsa's?
Pingo's
Ze zijn een stuk groter dan palsa's, de kleine heuvels met een ijskern die op veel toendra's voorkomen.
Q 18Ruim hoeveel inwoners telt Jakoetsk, de bekendste stad die op permafrost is gebouwd?
200.000
De stad ligt in het noordoosten van Siberië en telt intussen ook flats tot acht verdiepingen hoog en grote bankgebouwen.
Q 19Wat betekent tundar, het grondwoord waarvan toendra is afgeleid?
Boomloze steppe
De vorm tūndra is de genitief (tweede naamval) van dat grondwoord.
Q 20Wat is de gemiddelde jaartemperatuur in Jakoetsk?
-9 °C
In de tijd van houten huizen bouwde men er zo veel mogelijk op de hoogste plekken van het terrein, waar het ijs het minst werkt.
Q 24Hoe heet de bovenzijde van een permafrostlaag?
Permafrost-tafel
Die bovenzijde ligt meestal op de hoogte tot waar de grond in de zomer maximaal ontdooit.
Q 25Bij welke plaats in Alaska werd ooit een permafrostlaag van meer dan 400 meter dik gemeten?
Barrow
Doorgaans is de permafrostlaag tientallen meters dik; die meting was dus uitzonderlijk.
Q 26Welk antarctisch eiland wordt genoemd als voorbeeld van permafrost buiten het vasteland?
Bouveteiland
Permafrost beperkt zich niet tot de continenten, maar komt ook op arctische en antarctische eilanden voor.
Q 27Hoe luidt de Russische benaming voor permafrost?
Merzlota
Het verschijnsel doet zich voor nabij de polen en in het hooggebergte, overal waar de ondergrond nooit helemaal ontdooit.
Q 28Boven welke gemiddelde sneeuwdikte blijft permafrost uit bij een jaargemiddelde van -4 °C?
70 cm
Omgekeerd kan in gebieden met dikke organische bodems sporadisch permafrost voorkomen, zelfs als de oppervlaktetemperatuur boven 0 °C ligt.
Q 29Het hoeveelste bioom vormen de toendraregio's in de WWF-indeling van ecoregio's?
Elfde
Tot dat bioom horen onder meer de arctische woestijn, de hoge en lage arctische toendra van Groenland en het Antarctisch Schiereiland.
Q 30Welke WWF-code heeft de ecoregio van de hoge arctische toendra van Groenland?
NA1112
Groenland telt twee toendra-ecoregio's; de lage arctische toendra heeft een eigen, opvolgende code.