Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een zoogdier met een snavel dat eieren legt, gif bij zich draagt en onder water jaagt met zijn ogen dicht: het vogelbekdier leek de eerste Europese onderzoekers te mooi om waar te zijn. Deze quiz neemt je mee langs de ontdekking en naamgeving, de bouw van het dier, zijn leven in Australische rivieren, de voortplanting en zijn rol als mascotte en tekenfilmheld. De vragen lopen op van instapniveau tot kennis voor echte dierenkenners.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Op welk deel van het etmaal is het vogelbekdier vooral actief?
Schemering en nacht
Overdag en bij extreme temperaturen schuilt het dier in een zelfgegraven hol in de oever, dat 5 tot 10 m lang is.
Q 02Met welke dieren vormt het vogelbekdier de groep van de eierleggende zoogdieren?
Mierenegels
Er bestaan vier soorten van deze verwanten. De groep splitste zich al vroeg af, nog voordat buideldieren en placentale zoogdieren uit elkaar gingen.
Q 03Om welk product bejaagden Europese kolonisten het vogelbekdier vanaf de negentiende eeuw?
Pels
Veel leverde het niet op: het bont was zacht, maar van slechte kwaliteit en lastig te bewerken. In de jaren twintig van de twintigste eeuw werd de jacht verboden.
Q 04Op de vacht van welk dier lijkt de korte, fluwelige vacht van het vogelbekdier?
Mol
De waterdichte vacht is ongeveer 1 cm dik: een onderlaag van wolharen houdt een isolerende luchtlaag vast onder lange dekharen.
Q 05Tot de grootte van welk dier is het gif van het vogelbekdier dodelijk?
Hond
Voor mensen is het gif niet dodelijk, maar een prik veroorzaakt extreme pijn en een zwelling die zich over het hele ledemaat verspreidt.
Q 06In welk lichaamsdeel slaat het vogelbekdier zijn vetreserves op?
Staart
Tot wel 40% van al het lichaamsvet kan daar zitten. De vetlaag is het dikst in de zomer en helpt het dier voedselarme winters door.
Q 07Waarin bewaart een vogelbekdier onder water zijn gevangen prooidieren?
Wangzakken
Met een paar prooien zwemt het dier naar de oppervlakte, waar het ze drijvend opeet. Na ongeveer 10 seconden duikt het weer onder.
Q 08Wat betekent de oorspronkelijke geslachtsnaam Platypus letterlijk?
Platvoet
De naam komt uit het Oudgrieks en slaat op de brede poten. In het Engels heet het dier nog altijd zo.
Q 09Hoe krijgen vogelbekdierjongen melk binnen, terwijl hun moeder geen tepels heeft?
Likkend van haar haren
De melk vloeit uit klieren in melkvelden op de buik van het wijfje. De zoogtijd duurt zeker drie tot vier maanden.
Q 10Op welke plek draagt een mannelijk vogelbekdier zijn giftige sporen?
Enkels
De holle, hoornige spoor is bij een volwassen dier ongeveer een centimeter lang en staat in verbinding met een gifklier in de dij.
Q 11Waarmee opent een vogelbekdierjong bij het uitkomen zijn ei?
Eitand
De eieren komen na tien tot twaalf dagen uit. De jongen zijn dan nog blind en kaal en gemiddeld 25,4 mm lang.
Q 12Wat betekent het woord anatinus in de wetenschappelijke naam van het vogelbekdier?
Eendachtig
Het woord is afgeleid van het Latijnse anas en slaat op de snavel, die anders dan bij vogels zacht en flexibel is.
Q 13Welk deel van zijn tijd brengt het vogelbekdier in het water door?
50%
Onder water foerageert het dier, afgewisseld met adempauzes aan de oppervlakte. Op zijn snelst zwemt het 3 tot 4 km/uur.
Q 21Als kruising tussen een eend en welk dier geldt het vogelbekdier in de Droomtijd-verhalen?
Beverrat
In een van die verhalen dingen vogels, landdieren en waterdieren naar de gunst van het dier, dat zich uiteindelijk bij geen van de drie groepen aansluit.
Q 22Op welk eiland in Zuid-Australië werd het vogelbekdier met succes ingevoerd?
Kangaroo Island
De dieren werden er in de jaren veertig van de twintigste eeuw uitgezet. Een vergelijkbare poging in West-Australië mislukte: daar plantten ze zich niet voort.
Q 23Welke gouverneur van New South Wales stuurde in 1798 een vogelbekdierbalg naar Engeland?
John Hunter
Britse kolonisten bereikten het continent na de stichting van de kolonie in 1788 en noemden het dier onder meer duckbill.
Q 14In welk jaar ontdekte de Schot William Caldwell dat het vogelbekdier eieren legt?
1884
Caldwell meldde zijn vondst op 29 augustus per telegram aan professor Archibald Liversidge, die het bericht doorstuurde naar een Brits wetenschappelijk genootschap.
Q 15Waarop loopt het vogelbekdier aan land om zijn zwemvliezen te beschermen?
Knokkels
Aan land kruipt het dier wijdbeens en waggelend, als een reptiel. Het komt er alleen voor nestmateriaal of op weg naar zijn hol.
Q 16Rond welke waarde ligt de lichaamstemperatuur van een vogelbekdier meestal?
32 °C
Dat is opvallend laag voor een zoogdier. Door zijn dikke vacht raakt het dier snel oververhit en kan het bij grote hitte zelfs flauwvallen.
Q 17Hoe duikt een vogelbekdier onder wanneer het wordt verstoord?
Met een luide plons
Normaal verdwijnt het dier zonder geluid onder water. Vermoedelijk waarschuwt het zo andere vogelbekdieren voor gevaar.
Q 18In welk jaar publiceerde George Shaw de eerste beschrijving van het vogelbekdier?
1799
De beschrijving verscheen in het tijdschrift Naturalist's Miscellany en was gebaseerd op één geprepareerde balg.
Q 19Wat ontdekte Johann Friedrich Meckel in 1824 onder de huid van het vogelbekdier?
Melkklieren
Omdat tepels ontbreken, werd lang betwijfeld of het dier zijn jongen wel zoogde en dus een zoogdier kon zijn.
Q 20Hoe lang kan een vogelbekdier hooguit onder water blijven?
5 minuten
Een gewone duik duurt meestal minder dan 40 seconden. Ogen, gehoorgangen en neusgaten gaan daarbij dicht.
Q 24Op welk eiland lijden vogelbekdieren onder de schimmelziekte mucormycose?
Tasmanië
De ziekte veroorzaakt huidaandoeningen en zweren op onder meer rug en poten en kan dodelijk zijn. Op het vasteland is ze niet vastgesteld.
Q 25Van welke insecten eet het vogelbekdier de larven het meest?
Schietmotten
Het dier leeft vooral van ongewervelde waterdieren. Heel af en toe eet het ook kikkervisjes, visjes en viseieren.
Q 26Hoe lang kan het broedhol van een vogelbekdiervrouwtje hooguit worden?
30 meter
Meestal is zo'n hol 7 tot 10 m lang. Het bestaat uit een lange ingang, een nauwe gang en een of meer nestkamers met bladeren en nat gras.
Q 27Aan welke insecten was de geslachtsnaam Platypus in 1793 al toegekend?
Snuitkevers
Johann Friedrich Wilhelm Herbst was Shaw voor, zodat de naam voor het zoogdier ongeldig was. Het geslacht heet daarom Ornithorhynchus.
Q 28Hoeveel elektroreceptoren telt de snavel van het vogelbekdier?
40.000
Ze liggen in rijen in de huid van de snavel. De nog talrijkere tastreceptoren zijn er juist gelijkmatig over verspreid.
Q 29Hoe dik is de modderlaag waarmee een vogelbekdiervrouwtje haar broedhol afsluit?
20 cm
Daardoor daalt het zuurstofgehalte in het hol. Vogelbekdieren hebben daarom meer hemoglobine en rode bloedcellen dan andere zoogdieren.
Q 30Van wie kreeg Johann Friedrich Blumenbach het vogelbekdier dat hij in 1800 beschreef?
Joseph Banks
Het exemplaar kwam uit Botany Bay. Blumenbach noemde de soort Ornithorhynchus paradoxus, zonder de eerdere beschrijving uit Londen te kennen.