Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Wol houdt mensen al duizenden jaren warm. De gekroesde vezels houden lucht vast, nemen vocht op en laten zich makkelijk spinnen. Deze quiz volgt de wol van het schaap tot de trui: de geschiedenis van het wolschaap, de bouw van de vezel, scheren, kaarden, spinnen, verven en vilten. Ook het merinoschaap, kasjmier, mohair en andere wolleveranciers komen voorbij. Test wat je weet, van makkelijk tot pittig.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat betekent een handje in een tobbe op het wasetiket van wollen kleding?
Met de hand wassen
Handwas verdient ook de voorkeur als de fabrikant machinewas toestaat. Vaak volstaat het om wollen truien en mantels te luchten.
Q 02In welk gebergte leeft de alpaca, een kameelachtige die verwant is aan de lama?
Andes
Ook de vicuña, een andere wolleverancier onder de kameelachtigen, leeft in dat Zuid-Amerikaanse gebergte.
Q 03Wat betekent de uitdrukking 'door de wol geverfd zijn'?
Zeer ervaren zijn
Verven kan in verschillende stadia van de productie gebeuren: vóór het spinnen, in het garen of na het weven.
Q 04Waarmee wordt wol bij het vilten ingewreven, naast warm water?
Zeep
Door te kneden grijpen de weerhaakjes van de vezels in elkaar en wordt het water eruit geperst. Bij te heet wassen kan wol ook per ongeluk vervilten.
Q 05Wat helpt voetwol tijdens het lopen voorkomen?
Blaren
Wol zit verder in kleding, tapijt, dekens, isolatiemateriaal en, als vilt, in hoeden.
Q 06Welk bijproduct van de wolproductie dient als grondstof voor onder meer cosmetica?
Lanoline
Wol bevat deze stof van nature. Ruwe wol is bovendien vervuild met vet, zweet, gras en andere plantaardige resten.
Q 07Hoe heet de wol van de angorageit?
Mohair
Angorawol komt juist van het angorakonijn. Die is bijzonder zacht en licht en wordt voor de stevigheid met andere vezels vermengd.
Q 08Hoe heet onbeschadigde wol die van een gezond en levend schaap is geschoren?
Scheerwol
In de winkel is ze te herkennen aan het internationale woolmark, dat in meer dan 100 landen wettelijk beschermd is.
Q 09Wat heeft wol, anders dan gewoon haar, waardoor er zaden en takjes in blijven hangen?
Schubben
Dankzij die structuur loopt een schaap zonder schade door doornige begroeiing, wat een koe bijvoorbeeld niet kan.
Q 10Onder welke naam staat kasjmierwol ook bekend?
Pashmina
De wol wordt met de hand uit de ondervacht van de buik van de Kasjmirgeit gekamd, een dier dat in India, Pakistan en China voorkomt.
Q 11Kleding van welke plantenvezel werd in de vroege bronstijd in Europa door wol verdrongen?
Vlas
Vóór de bronstijd werd textiel in Europa uitsluitend van plantenvezels gemaakt. De omslag is ook bij de touwbekercultuur te zien.
Q 12In welk tijdperk leerden dragers van schaapshuiden ook garen uit de haren te maken?
Neolithicum
Door selectie werden de grove dekharen van de bovenvacht fijner of verdwenen ze, tot een vacht overbleef van alleen zachte, isolerende ondervacht.
Q 13In welke regio werd voor het eerst wol geproduceerd?
Zuidwest-Azië
Daar fokte men in het 6e tot 5e millennium v.Chr. door kunstmatige selectie schapen met een wolkleed. Nog lang hield men zowel wol- als haarschapen.
Q 21Naar welke streek haalden Lodewijk Napoleon en Willem I Spaanse merino's?
Kempen
Ze moesten de wol van het lokale ras verbeteren. Daardoor is de wol van het Kempens schaap beter dan die van andere heideschapen in Nederland.
Q 22Hoe wordt het vervilten van wol ook wel genoemd?
Vollen
Vroeger gebeurde dat in speciale molens. Voor vilt volstaat wol van mindere kwaliteit, die na het kaarden kruiselings wordt neergelegd.
Q 23Welk product noemen Sumerische teksten naast wol als belangrijkste van de schapenteelt?
Melk
De teksten dateren uit het 3e millennium v.Chr.; de eerste schapen met een wolkleed waren toen al veel eerder gefokt.
Q 14Welke eigenschap van wolvezels is veel lager dan die van linnen, katoen of kunstvezels?
Treksterkte
Daar staat tegenover dat wol van nature erg elastisch is en steeds naar zijn oorspronkelijke vorm terugkeert.
Q 15Hoe heet het in elkaar draaien van meerdere gesponnen draden tot een steviger geheel?
Twijnen
Dat gebeurt meestal tegen de draairichting van het spinnen in, wat volume en sterkte ten goede komt.
Q 16Uit welk land komt het wolvarken oorspronkelijk?
Hongarije
De stugge vacht van dit varken lijkt op wol, maar wordt niet voor textiel gebruikt.
Q 17Hoe heet wol van mindere kwaliteit die uit gedragen kleding en weefselafval is herwonnen?
Scheurwol
Ook garenafval van de textielindustrie wordt zo opnieuw gebruikt. Verwant is kunstwol, gewonnen uit wol bevattende lompen.
Q 18Tot hoeveel gewichtsprocent vocht neemt wol uit de lucht op zonder vochtig aan te voelen?
40
Tot een vochtgehalte van 17% veranderen de eigenschappen van de vezels zelfs helemaal niet.
Q 19Van welke plant gebruikte men vroeger de vruchten om wolvezels te ontwarren?
Kaardenbol
Tegenwoordig gebeurt dat met een kam met stalen punten, of machinaal met een snel ronddraaiende cilinder vol stalen punten.
Q 20Hoeveel micrometer dik zijn de fijnste vezels in de binnenvacht van het merinoschaap?
10
De dikste vezels zitten in de buitenvacht van het Shetlandschaap. Hoe dunner de vezel, hoe minder irritatie op de huid.
Q 24Boven welke vezeldikte in micrometer gaat wol bij de meeste mensen kriebelen?
28
Die grens heet het jeukpunt. Sommige mensen verdragen zelfs de allerfijnste wol niet op hun huid.
Q 25Bij welk volk kwamen al in de 5e eeuw v.Chr. schapen met een fijne wolsoort voor?
Grieken
Tijdens het Romeinse Keizerrijk werden zulke nieuwe typen wolschapen verder gefokt, en ook in Noord-Europa ontstonden nieuwe schapenrassen.
Q 26Hoe heet het onverdoofd wegsnijden van huid rond de anus van schapen tegen infecties?
Mulesen
Wolproducenten zijn om deze ingreep vaak bekritiseerd. Undercoveronderzoek toonde bovendien aan dat schapen vaak met grof geweld worden behandeld.
Q 27Hoeveel kilogram weegt een baal waarin geschoren schapenvachten worden verpakt?
170
De vachten worden na het scheren eerst opgerold. Pas daarna volgen stappen als reinigen en spinnen.
Q 28Uit welk land komt een verkoold stuk wol dat op 2900 v.Chr. is gedateerd?
Zwitserland
In Midden-Europa duiken de grotere wolschapen rond 3000 v.Chr. op. Omdat wol organisch is, valt ze archeologisch maar beperkt aan te tonen.
Q 29Hoe heet wol die afkomstig is van een dood schaap?
Blootwol
Ze wordt verkregen door de huiden van geslachte schapen chemisch te behandelen. Een andere naam is plootwol.
Q 30Welke schapen op St Kilda lijken op de primitieve wolschapen uit de bronstijd?
Soay-schapen
Ze stammen mogelijk rechtstreeks af van de schapen uit de bronstijd, die nog een relatief primitieve vacht hadden.