Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Alfabet grecki ma blisko trzy tysiące lat i wciąż służy do zapisu języka nowogreckiego. Jego litery znają też uczniowie, fizycy i matematycy na całym świecie. W quizie sprawdzisz, skąd wzięło się greckie pismo, jak Grecy zapisywali liczby, co oznaczają przydechy i akcenty oraz jakie mity opowiadano o wynalezieniu liter. Nie zabraknie pytań o pismo linearne B, o języki zapisywane greckimi literami i o deltę w nauce.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Którą z kolei literą alfabetu greckiego jest delta?
Czwartą
W geografii jej nazwą określa się deltę rzeczną, a w chemii symbol δ opisuje przesunięcie chemiczne w spektroskopii.
Q 02Jaką figurę geometryczną oznacza się w matematyce wielką literą delta?
Trójkąt
W fizyce i technice ta sama wielka litera oznacza zwyczajowo przyrost funkcji lub zmiennej.
Q 03Z którego alfabetu wywodzi się alfabet grecki?
Fenickiego
Świadczą o tym podobne kształty i nazwy liter, a także mit o sprowadzeniu pisma do Grecji przez przybysza ze Wschodu.
Q 04Co w matematyce oznacza się wielką deltą w przypadku funkcji kwadratowej?
Wyróżnik
Tę samą wielką literę stawia się przed nazwami wierzchołków, by oznaczyć figurę geometryczną, np. ΔABC.
Q 05Które zwierzę przypomina kształtem litera alfa według greckiego mitu?
Wół
Dlatego miała pozostać na pierwszym miejscu alfabetu, tym bardziej że Beocję nazywano „krainą wołów”.
Q 06Jaką funkcję pełni w greckiej interpunkcji znak wyglądający jak średnik?
Pytajnika
Rolę średnika i dwukropka przejmuje w grece kropka środkowa, a zwykła kropka i przecinek działają tak jak w polszczyźnie.
Q 07Kto według mitu sprowadził pismo do Grecji, zmieniając w nim kolejność liter?
Kadmos
Znaki tego mitycznego pisma miały przypominać kliny, co skłania część badaczy do szukania jego źródeł w alfabecie ugaryckim.
Q 08Za pośrednictwem którego alfabetu alfabet grecki dał początek łacińskiemu?
Etruskiego
Drugim najbardziej znanym potomkiem greckiego pisma jest cyrylica.
Q 09Który alfabet powstał z greckiego przez dodanie kilku liter z demotyki?
Koptyjski
Trzy litery tego pisma trafiły też do alfabetu, którym do XV w. zapisywano język nubijski w Makurii, na terenie dzisiejszego Sudanu.
Q 10W jakim kierunku początkowo zapisywano pismo greckie?
Od prawej do lewej
Tak samo pisano w pismach semickich. W Atenach już od około 550 p.n.e. przyjął się kierunek, który znamy z dzisiejszych tekstów.
Q 11Który brytyjski architekt odczytał w 1952 roku pismo linearne B razem z Johnem Chadwickiem?
Michael Ventris
Samo pismo odkrył Arthur Evans. Składa się ono z około 90 znaków sylabicznych, zapisywanych na glinianych tabliczkach.
Q 12Wielokrotności jakiej liczby oznaczało drugie dziewięć liter w greckim zapisie liczb?
10
Pierwsze dziewięć liter odpowiadało liczbom od 1 do 9, a trzecia dziewiątka pozwalała zapisywać setki.
Q 13W którym roku parlament grecki wprowadził uproszczony, monotoniczny system ortografii?
1982
Reforma objęła zarówno katharewusę, jak i demotyk, a trzy tradycyjne akcenty zastąpił jeden znak.
Q 21Jaką łacińską nazwę nosi grecki przydech mocny, wymawiany podobnie jak polskie h?
Spiritus asper
Znak ten stawia się przy samogłosce lub dyftongu rozpoczynającym wyraz; to dzięki niemu greckie słowo „harmonia” zaczyna się od h.
Q 22Które boginie miały według mitografów wynaleźć pięć samogłosek alfabetu greckiego?
Mojry
Przypisywano im także spółgłoski beta i tau; inna wersja mitu wskazuje zamiast nich Io, siostrę Foroneusa.
Q 23Kapłani którego boga dodali według mitu dwie samogłoski, by każda struna liry miała swoją?
Apollina
Pozostałe spółgłoski mieli z kolei utworzyć Symonides z Samos i Epicharm z Sycylii.
Q 14Operator którego uczonego oznacza się w matematyce wielką literą delta?
Laplace’a
Bywa on nazywany laplasjanem; w chemii wielka delta opisuje z kolei jeden z dwóch typów helikalności związków o strukturze helisy.
Q 15Nazwisko którego fizyka nosi dystrybucja oznaczana w matematyce małą literą delta?
Diraca
Mała delta, podobnie jak epsilon, oznacza też w dowodach twierdzeń dowolnie małą dodatnią liczbę rzeczywistą.
Q 16Która lokalna forma alfabetu greckiego wyparła pozostałe w okresie klasycznym?
Jońska
W niezmienionej postaci używa się jej do dziś do zapisu języka nowogreckiego.
Q 17Jak nazywa się dawny grecki sposób pisania, w którym kolejne wiersze biegną w przeciwne strony?
Bustrofedon
Najpóźniejsze znane przykłady takiego zapisu pochodzą z Gortyny na Krecie z V w. p.n.e.
Q 18Który system greckiej ortografii cechuje rozbudowana diakrytyka oddająca starożytną wymowę?
Politoniczny
Kształtował się od czasów hellenistycznych do końca epoki bizantyjskiej, a wielu Greków uważa, że stwarza on więź z przeszłością.
Q 19Tor lotu jakich ptaków przypominały według mitu znaki pisma ułożonego przez Hermesa?
Żurawi
Ptaki te były poświęcone Hermesowi, a znaki jego pisma miały kształt klinów.
Q 20Od której litery pochodzi znak diakrytyczny pod greckimi dyftongami niewłaściwymi ᾳ, ῃ, ῳ?
Jota
Znak nazywa się iota subscriptum. Przy wielkiej literze zapisuje się go obok, ale się go nie wymawia.
Q 24Gramatycy z którego miasta wprowadzili oznaczenia akcentów w piśmie greckim?
Aleksandrii
Akcent zaznacza się przy każdym słowie z wyjątkiem nielicznych wyrazów nieakcentowanych, czyli enklityk i proklityk.
Q 25Który heros, syn Naupliosa, miał według mitu wynaleźć jedenaście greckich spółgłosek?
Palamedes
Mit rozdzielał wynalezienie liter między kilka postaci: wcześniejszy zestaw liczył pięć samogłosek i dwie spółgłoski, beta i tau.
Q 26W którym wieku n.e. weszła w użycie grecka minuskuła?
IX
Wcześniej pisano wyłącznie kanciastą kapitałą oraz kursywą, stosowaną w pismach o charakterze urzędowym.
Q 27Jakim znakiem, obok trójkropka, rozdzielano czasem wyrazy w greckich inskrypcjach?
Pionową kreską
Początkowo Grecy pisali wszystko jednym ciągiem: bez odstępów między wyrazami, znaków diakrytycznych i interpunkcji.
Q 28Która grecka litera, oprócz samogłosek i dyftongów, otrzymuje znak przydechu?
Rho
Na początku wyrazu litera ta zawsze otrzymuje przydech mocny.
Q 29Ligaturą których dwóch liter jest dawna grecka litera stigma?
Sigmy i tau
Stigma należy do liter nieużywanych współcześnie, podobnie jak heta, san, koppa czy sampi.
Q 30W którym dialekcie języka albańskiego do zapisu głoski [j] służy dodana grecka litera jot?
Arwanickim
Po tę samą literę sięgnęli dziewiętnastowieczni lingwiści, by zapisać fonem /j/ w rekonstruowanej archaicznej grece.