Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Alfabet to najpopularniejszy system zapisywania mowy, ale samo słowo ma kilka znaczeń: od typu pisma, przez zestaw liter danego języka, po ich ustalony porządek. W quizie sprawdzisz, skąd wzięły się nazwy alfabetu i pism pokrewnych, czym różnią się alfabety narodowe, a także jak działa alfabet fonetyczny ICAO używany w łączności radiowej.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Od nazw których dwóch liter greckich pochodzi słowo „alfabet”?
alfa i beta
Nazwa najpierw oznaczała pismo Greków, a dopiero później objęła także łacinkę; to dziś najpopularniejszy system zapisywania mowy.
Q 02Wariantami którego alfabetu są alfabety polski i niemiecki?
łacińskiego
Za odrębne uznaje się dopiero te alfabety, których zasadnicze zestawy liter różnią się między sobą.
Q 03Ilu liter zasadniczo używa alfabet angielski?
26
To te same litery, z których składa się poklasyczna łacinka, dlatego oba alfabety nie różnią się od siebie.
Q 04Z jakiego języka pochodzą słowa kodowe alfabetu fonetycznego ICAO?
angielskiego
Słowa te nie zachowują jednak dokładnie swojej pierwotnej wymowy.
Q 05Których dwóch liter alfabet polski zasadniczo nie używa, inaczej niż niemiecki?
v i q
Polski alfabet nie zawiera też wcale liter ä, ö i ß, za to ma ą, ł i ź, których brakuje niemieckiemu.
Q 06Co w alfabecie fonetycznym ICAO odpowiada każdej literze alfabetu?
ustalone słowo
To najbardziej rozpowszechniony system literowania wyrazów, stosowany m.in. w lotnictwie podczas łączności radiowej.
Q 07Jak nazywa się dźwięk mowy, któremu w alfabecie odpowiada zasadniczo jedna litera?
głoska
Na tej zasadzie opiera się fonetyczny system pisma, w którym każdy znak nosi nazwę litery.
Q 08Od którego sojuszu wojskowego pochodzi druga nazwa alfabetu fonetycznego ICAO?
NATO
Mimo nazwy nie jest to system pisma, tylko kod informujący o sposobie zapisu, czyli o ortografii.
Q 09Jakim słowem pilot samolotu o znakach SP-FGX literuje literę F?
Foxtrot
Całe znaki takiego samolotu to pięć słów: po Sierra i Papa następują jeszcze Golf i Xray.
Q 10Jak od nazw pierwszych liter nazwano zestaw znaków cyrylicy?
azbuka
Starocyrylickie nazwy dwóch pierwszych liter to „az” i „buki”; podobnie od „a, be, ce, de” powstało polskie „abecadło”.
Q 11Które pismo jest przykładem pisma sylabicznego, niebędącego alfabetem w ścisłym sensie?
japońskie
Alfabetem w ścisłym znaczeniu nie są też pisma ideograficzne i złożone, takie jak hieroglify.
Q 12Jak nazywa się alfabety, w których każdą kolejną literę słowa pisze się w jednej linii?
linearne
Tak działa na przykład łacinka; to jedna z dwóch grup w klasyfikacji alfabetów według sposobu układania liter.
Q 13Jak określa się systemy pisma nieściśle nazywane alfabetami, choć nimi nie są?
pseudoalfabety
Sam termin bywa używany w kilku znaczeniach, co rodzi liczne nieporozumienia w historii i teorii pisma.
Q 21Od pierwszych liter którego pisma pochodzi nazwa „abugida”?
etiopskiego
Cztery pierwsze litery tego pisma to „a, bu, gi, da”; podobnie z arabskich „'a, b, dż, d” powstała nazwa pisma spółgłoskowego.
Q 22Jakimi systemami pisma nazywa się alfabety, bo liczba ich znaków zmienia się bardzo rzadko?
zamkniętymi
Dodanie lub usunięcie znaków uznaje się już za powstanie nowego alfabetu.
Q 23Czym w abugidach modyfikuje się znak podstawowy, by zapisać sylabę z inną samogłoską?
znakami diakrytycznymi
Znak podstawowy oznacza tu sylabę zaczynającą się od spółgłoski i kończącą zawsze tą samą samogłoską, na przykład -a.
Q 14Które pismo, obok łacinki, ma szczególnie wiele alfabetów narodowych?
cyrylickie
Alfabet narodowy to zestaw liter i znaków uzupełniających używany dla danego języka lub narodu, ułożony w ustalonym porządku.
Q 15W jakim typie pisma podstawowymi znakami są wyłącznie spółgłoski?
abdżad
Samogłoski najczęściej w ogóle się w nim pomija, a jeśli się je zapisuje, to zwykle przy pomocy mater lectionis.
Q 16Który alfabet jako jedyny żywy układa litery jednej sylaby w grupy tworzące kwadraty?
hangul
To pismo koreańskie: w jednej linii, jedna po drugiej, zapisuje się w nim dopiero całe sylaby, a nie pojedyncze litery.
Q 17Od jakich prehistorycznych nazw liter częściowo pochodzą greckie nazwy liter?
semickich
W odróżnieniu od krótkich nazw używanych dziś, tamte spełniały warunek wyraźnego różnienia się od siebie.
Q 18Wymowę którego języka zapisuje system bopomofo?
chińskiego
Tego systemu nie da się zaklasyfikować ani jako alfabetu, ani jako abugidy.
Q 19Która litera, zapisywana też jako aa, jest ostatnią literą alfabetu duńskiego?
å
W innych alfabetach grupy liter też mają własne miejsce: w hiszpańskim ll stoi po l, a w czeskim ch po h.
Q 20W których latach alfabet fonetyczny ICAO przyjął Sojusz Północnoatlantycki?
pięćdziesiątych
Później stał się standardem m.in. Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego i Międzynarodowej Organizacji Morskiej.
Q 24Jak nazywa się alfabety, które mają systemy małych i wielkich liter?
dwuszeregowe
Należą do nich alfabety grecki i ormiański; tylko jeden system liter mają m.in. gruziński, syryjski, koptyjski i runiczny.
Q 25Jaki skrót, pochodzący z francuskiego, ma międzynarodowy alfabet fonetyczny?
API
To najbardziej znany system zapisu wymowy; równolegle funkcjonuje jego skrót wzięty z angielszczyzny.
Q 26Jak nazywa się słowa zaczynające się od danej litery, używane w alfabecie ICAO?
mnemonimy
Alfabet ICAO to właściwie nie system pisma, lecz mnemotechniczna metoda literowania słów zapisywanych normalnie łacinką.
Q 27Jakim typem pisma jest pismo tybetańskie?
alfabetyczno-sylabicznym
Także w takich pismach istnieją kody do informowania o sposobie zapisu, podobne do alfabetu ICAO.
Q 28W zapisie których języków pismo hebrajskie funkcjonuje jako alfabet?
jidysz i ladino
Samo w sobie jest ono właściwie pismem spółgłoskowym, bez odrębnych liter dla samogłosek.
Q 29W którym wieku nazwano typy pisma pokrewne alfabetom, na przykład abugidę?
XX
Nowe nazwy utworzono tym samym sposobem co słowo „alfabet”: z nazw pierwszych liter danego pisma.
Q 30Jak nazywa się system zapisu, w którym słowo skraca się do jego pierwszej głoski?
akronimografia
System łączył słowa-podpowiedzi z mnemogramami, czyli rysunkami ułatwiającymi zapamiętanie.