Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Katana, japońska jednosieczna broń biała o zakrzywionej głowni, to konstrukcyjnie bliska krewna szabli, choć przyjęło się nazywać ją mieczem samurajskim. Quiz prowadzi przez jej historię – od chińskich kara-tachi okresu Nara przez usystematyzowanie produkcji w okresie Edo po edykt Haitō-rei i wojskowe guntō – oraz przez sposób noszenia i różnice względem tachi. Osobna część pytań dotyczy wytwarzania: stali tama-hagane, dziwerowania, hartowania z użyciem gliny, linii hamon i elementów rękojeści.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Którą część miecza uważano za właściwy miecz – „duszę samuraja”?
Klingę
Dlatego mogła ona mieć różne stroje: domowy, podróżny i ceremonialny, zawsze z pasującą rękojeścią, jelcem i pochwą.
Q 02Z jaką krótką bronią białą noszono katanę w parze na biodrze?
Wakizashi
Jednoznaczne zdefiniowanie słowa katana jest trudne, bo broń ta przez wieki przechodziła liczne zmiany.
Q 03Jakiej cieczy japoński kowal tradycyjnie używał do hartowania katany?
Wody
Czasem kąpiel poprzedzano filmem olejowym, ale nigdy nie gaszono miecza w samym oleju.
Q 04Jaki kształt ma najczęściej jelec (tsuba) katany?
Kolisty
Jelec bywa bogato zdobiony i był wytwarzany przez osobnych rzemieślników, więc można go było wymieniać.
Q 05Jak nazywa się zafalowanie na klindze katany, zwane „podpisem miecza”?
Hamon
Zafalowanie jest odbiciem zasięgu gliny nałożonej przed hartowaniem.
Q 06Do jakiej broni białej katana jest konstrukcyjnie najbardziej zbliżona?
Szabli
Decyduje o tym zakrzywiona, jednosieczna głownia; nazwa „miecz” przyjęła się pod wpływem języka angielskiego.
Q 07Czym pokrywano krawędź tnącą katany przed hartowaniem, by zróżnicować twardość?
Wodnym roztworem gliny
To właśnie ta obróbka temperaturowa nadaje ostrzu charakterystyczny wygięty kształt.
Q 08Jak nazywa się medytacyjna szermierka, w którą przekształciły się umiejętności władania kataną?
Iaidō
Drugą gałęzią, która wyrosła z zanikającej sztuki walki, była szermierka sportowa.
Q 09Ze skóry jakiego zwierzęcia wykonywano tradycyjny oplot rękojeści katany?
Rekina
Specjalnie preparowana skóra jest cienka, a zarazem odporna na warunki atmosferyczne i uszkodzenia mechaniczne.
Q 10Jaką konstrukcję zyskiwało ostrze katany dzięki wielokrotnemu przecinaniu i sklepywaniu pręta?
Laminatu wielu warstw stali
Zwiększało to wytrzymałość ostrza bez utraty elastyczności.
Q 11Jak po japońsku nazywa się grupa mieczy japońskich, do której należy katana?
Nihon-tō
Katana to japońska długa sieczna broń biała – jednosieczna i zakrzywiona w różnym stopniu.
Q 12Czym pokrywano drewnianą pochwę (saya) katany?
Laką
Pochwę czasem dodatkowo ozdabiano na różne sposoby.
Q 13Jak nazywa się stal powstająca z tradycyjnego japońskiego wytopu na katany?
Tama-hagane
Płatnerz wybiera z kęsów jednego wytopu trzy rodzaje stali metodą porównawczą.
Q 14Powyżej jakiej długości głowni japoński miecz zalicza się do katan?
Q 21Z czego wytapia się unikatową stal na katany najwyższego gatunku?
Czarnego piasku żelazowego z górskich strumieni
Taki wytop przeprowadza się zaledwie dwa–trzy razy w roku.
Q 22Jak nazywa się prosty drewniany strój do przechowywania głowni katany, bez żadnych ozdób?
Shira-saya
Dzięki jego prostocie oglądający mógł skupić się wyłącznie na walorach ostrza.
Q 23Jak nazywał się edykt z 1876 roku, który zabronił Japończykom posiadania broni?
Haitō-rei
Wyjątek uczyniono jedynie dla wojska i policji.
60 cm
Głownia katany jest jednosieczna i zakończona ściętym sztychem zwanym kissaki.
Q 15W którym okresie historii Japonii usystematyzowano produkcję mieczy?
Edo
Wtedy powstały prawa regulujące noszenie broni, wyodrębniły się rodziny płatnerskie i utrwaliła się większość tradycyjnych nazw.
Q 16Jak nazywano miecze wojskowe japońskich oficerów z czasów II wojny światowej?
Guntō
Stylizowano je na katany z okresu Edo, ale produkowano masowo, poniżej standardów broni kutej ręcznie.
Q 17Jak noszono miecz tachi w odróżnieniu od katany?
Na rapciach, ostrzem ku dołowi
Tachi używano wraz ze zbroją, a jego ostrze było zwykle bardziej wygięte niż ostrze katany.
Q 18Komu według legendy Masamune odciął rękę za zanurzenie jej w kąpieli hartowniczej?
Zięciowi
Powodem miała być chęć sprawdzenia temperatury kąpieli.
Q 19Jak po japońsku nazywa się płatnerz wykuwający głownię katany?
Katana-kaji
Kucie głowni trwało wiele dni, po czym następował zgrubny szlif strugami zwanymi sen.
Q 20Jak nazywają się ozdoby wkładane pod oplot rękojeści katany?
Menuki
Mogły zasłaniać otwory kołków mocujących głownię albo wypełniać wnętrze dłoni trzymającej rękojeść.
Q 24Jak nazywa się zaślepka kończąca rękojeść katany?
Kashira
Od strony jelca rękojeść wzmacnia metalowa lub rogowa obejma zwana fuchi.
Q 25W którym okresie pojawiły się w Japonii pierwsze miecze tego typu, zwane kara-tachi?
Nara
Kara-tachi, czyli miecze chińskie, nie miały jeszcze charakterystycznego zdobnictwa ani jelca tarczkowego.
Q 26Jak po japońsku nazywa się szlifierz polerujący głownię katany kamieniami wodnymi?
Togimono-shi
W nowoczesnym lustrzanym stylu polerowania stosuje się dodatkowo igły stalowe.
Q 27Z drewna jakiego drzewa wytwarzano użytkową rękojeść katany?
Magnolii japońskiej
Po japońsku drewno to nazywa się hō-no-ki; dwie wyżłobione połówki sklejano klejem ryżowym.
Q 28Z której prowincji pochodził słynny płatnerz Masamune?
Sagami
Znany też jako Gorō Nyūdō Masamune, wytwarzał miecze tachi uważane za najlepsze.
Q 29Jaką twardość w skali HRC osiąga krawędź tnąca (yakiba) katany?
60 HRC
Reszta głowni (ji-hada) jest wyraźnie miększa, dzięki innemu czasowi studzenia.
Q 30W którym roku zmarł Masamune, najsłynniejszy japoński wytwórca mieczy?
1343
Urodził się około 1264 roku, a jego miecze uchodziły za najlepsze w Japonii.