Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Mezopotamia, starożytna kraina na Bliskim Wschodzie, uchodzi za miejsce narodzin pierwszej cywilizacji. To tutaj powstawały miasta-państwa Sumerów, imperium akadyjskie, Babilonia i Asyria. Quiz prowadzi od prehistorycznych kultur i wynalezienia pisma przez wielkich władców i bogów aż po czasy Persów, Seleukidów i Partów. Sprawdź też, co pamiętasz z eposu o Gilgameszu i z historii wykopalisk, w których brali udział także polscy archeolodzy.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W dorzeczu których dwóch wielkich rzek leży Mezopotamia?
Tygrys i Eufrat
Grecka nazwa krainy znaczy dosłownie „międzyrzecze”, a jej obszar rozciąga się od północnej Syrii aż po Zatokę Perską.
Q 02W granicach którego współczesnego państwa leży dziś większość terenów Mezopotamii?
Irak
Pozostałe części dawnej Mezopotamii należą dziś do Syrii, Kuwejtu, Iranu i Turcji.
Q 03Którego władcę uważa się powszechnie za twórcę pierwszego imperium w dziejach świata?
Sargon
Założyciel dynastii akadyjskiej szybko podporządkował sobie południową i środkową Mezopotamię, a rządził z nowo założonej stolicy – miasta Akad (Agade).
Q 04Pod czyją wodzą Medowie i Persowie zdobyli Babilon w październiku 539 roku p.n.e.?
Cyrus
Zdobycie miasta oznaczało koniec państwa chaldejskiego i początek około dwóch wieków perskiego panowania w Mezopotamii.
Q 05Kto po zapaśniczych zmaganiach z Gilgameszem został jego równym partnerem i towarzyszem?
Enkidu
Tego dzikiego, niecywilizowanego człowieka stworzyła bogini Aruru na prośbę mieszkańców Uruk, ciemiężonych przez własnego króla.
Q 06Który bóg był patronem Babilonu, czczonym w najokazalszych świątyniach tego miasta?
Marduk
Kult tego początkowo lokalnego boga rozwinął się na wielką skalę za czasów państwa chaldejskiego; na północy jego odpowiednikiem był Aszur.
Q 07Jakie zwierzę połyka ziele młodości, które Gilgamesz zostawił na brzegu przed kąpielą?
wąż
Roślinę wskazał bohaterowi ocalony z potopu mędrzec, gdy Gilgamesz nie przeszedł próby niespania i nie mógł zyskać życia wiecznego.
Q 08Z jakiego metalu zaczęto w Mezopotamii wyrabiać narzędzia w okresie chalkolitu?
miedź
W tym samym czasie dynamicznie rozwijało się garncarstwo, a liczne figurki kobiet świadczą o kulcie bogini matki.
Q 09Jak brzmi akadyjskie imię sumeryjskiej bogini Inany, czczonej jako „pani nieba”?
Isztar
Różne ludy zamieszkujące Mezopotamię czciły tę boginię pod rozmaitymi imionami.
Q 10Który władca Babilonu złamał potęgę miasta Mari, bogatego dzięki rolnictwu i handlowi?
Hammurabi
Mari leżało na szlaku handlowym i miało sprawny system irygacyjny, ale po tej klęsce w zasadzie już nigdy się nie odrodziło.
Q 11Pod rządami której perskiej dynastii Mezopotamia pozostawała w latach 539–331 p.n.e.?
Achemenidzi
Bunty w Babilonii z lat 522, 521 i 482 p.n.e. szybko stłumiono, a sama kraina stała się tylko jednym z wielu terytoriów ogromnego państwa.
Q 12Jaki łańcuch górski oddziela Mezopotamię od Wyżyny Irańskiej?
Zagros
Od północy krainę zamykają góry południowo-wschodniej Anatolii, m.in. Taurus, a od południa krótki odcinek wybrzeża Zatoki Perskiej.
Q 13Do kogo Gilgamesz wyrusza po tajemnicę nieśmiertelności po śmierci przyjaciela?
Ut-napisztim
Podróż jest daleka i pełna niebezpieczeństw, a u celu bohater zostaje poddany próbie niespania, której nie przechodzi.
Q 21Jaki lud dominował w Mezopotamii przez około wiek, zanim Sumerowie odzyskali w niej panowanie?
Gutejowie
Nie pozostawili dzieł piśmiennych ani znaczących wytworów sztuki, ale pod ich dość liberalnymi rządami wiele sumeryjskich miast przeżywało względny dobrobyt.
Q 22Na jakim stanowisku od 1974 roku kopała polska ekspedycja Janusza Meuszyńskiego?
Nimrud
Dawne Kalchu badał już w 1845 roku Austen Henry Layard, a jego znaleziska trafiły do Londynu.
Q 23Która dynastia, obejmując władzę w 224 roku n.e., najpierw opanowała Mezopotamię?
Sasanidzi
Po zmianie władzy niewiele się w krainie zmieniło, a ślady rezydencji nowych władców odkryto m.in. w Uruk i Kisz.
Q 14Jaką część natury Gilgamesza stanowi pierwiastek boski według prologu eposu?
dwie trzecie
Prolog sławi króla jako wielkiego wojownika i budowniczego miasta Uruk, ale ukazuje go też jako ciemiężyciela własnych poddanych.
Q 15Jak nazywa się rzeka powstała z połączenia dwóch wielkich rzek Mezopotamii?
Szatt al-Arab
Jej ujście do Zatoki Perskiej wyznacza południowy wierzchołek trójkąta, w którym można zamknąć Mezopotamię; dwa pozostałe to Aleppo i jezioro Urmia.
Q 16Do czego początkowo służyło głównie piktograficzne pismo Mezopotamii?
celom administracyjno-gospodarczym
Pismo wynaleziono ok. 3300–3200 p.n.e.; z czasem zaczęto nim zapisywać także literaturę religijną i świecką.
Q 17Kto w II wieku p.n.e., za panowania Mitrydatesa I, odebrał Mezopotamię Seleukidom?
Partowie
Do państwa Seleukidów wtargnęli już w III wieku p.n.e., a zdobytą krainę utrzymali z przerwami na krótkie podboje rzymskie.
Q 18Kto w „Eposie o Gilgameszu” strzeże odległego Lasu Cedrowego?
Humbaba
W sumeryjskim poemacie potwór nosi imię Huwawa, a na strażnika lasu wyznaczył go bóg Enlil.
Q 19Który cesarz utworzył rzymską prowincję o nazwie Mezopotamia?
Trajan
Rzymskie panowanie nad krainą było tylko przejściowe; później opanował ją jeszcze Septymiusz Sewer.
Q 20Trójjęzyczną inskrypcję którego króla skopiował w Behistun Henry Rawlinson?
Dariusz I
Napis spisano po staropersku, babilońsku i elamicku, a prace kilku badaczy nad takimi tekstami pozwoliły odczytać pismo klinowe.
Q 24Który lud zadał ostateczny cios III dynastii z Ur?
Elamici
Przyszłość regionu należała jednak do Amorytów, którzy stopniowo przejęli władzę m.in. w Mari, Isin, Larsie i Babilonie.
Q 25Który dawny namiestnik asyryjski założył państwo chaldejskie ze stolicą w Babilonie?
Nabopolasar
Jego mocarstwo wykroczyło poza całą Mezopotamię i sięgnęło aż do Egiptu.
Q 26Co głównie spowodowało upadek miast Sumeru w okresie seleukidzkim?
zmiana koryta Eufratu
Rzeka powoli odsuwała się od dawnych siedzib ludzkich, choć dla reszty Mezopotamii rządy Seleukidów były czasem pokoju i stabilizacji.
Q 27Jak nazywa się preferowany w Babilonii zwyczaj przenoszenia się żony do domu męża?
patrylokalność
Małżeństwa były tam raczej endogamiczne: zawierano je najczęściej w obrębie grupy lokalnej lub tej samej warstwy społecznej.
Q 28Z jakiego zabytku znany jest przede wszystkim sumeryjski władca Eanatum?
Stela sępów
Panujący od ok. 2455 p.n.e. władca Lagasz podporządkował sobie także Ur, Uruk i Kisz.
Q 29Który archeolog odkrył starożytne miasto Mari?
André Parrot
W tym mieście znaleziono kilkaset tabliczek klinowych z korespondencją asyryjskiego władcy Szamszi-Adada i jego synów.
Q 30Ile mniej więcej imion bóstw liczył panteon babilońsko-asyryjski w I tysiącleciu p.n.e.?
2500
Tak rozwinięty politeizm sprzyjał „specjalizacji” bogów: Iszkur władał burzą, Nidaba patronowała mądrości i pisarzom, a Ninurta wojnie i myślistwu.