Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Sonar pozwala „widzieć” dźwiękiem tam, gdzie zawodzi wzrok i radio: pod wodą. Jedne urządzenia same wysyłają sygnał i czekają na echo, inne tylko nasłuchują. Ten quiz prowadzi od pierwszych patentów z 1912 roku, przez wojenne prace we Francji i Wielkiej Brytanii, po dzisiejsze zastosowania w nauce i rybołówstwie. Sprawdź, co wiesz o zasadzie działania, pionierach i tajemniczym skrócie ASDIC.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W jakim środowisku najczęściej stosuje się urządzenia sonarowe?
Ciekłym
Chodzi przede wszystkim o wodę, choć odpowiednio zbudowane urządzenia tego typu mogą pracować także w gazach, w tym w powietrzu.
Q 02Na jakie dwa rodzaje dzieli się sonary ze względu na zasadę działania?
Aktywne i pasywne
Niektóre urządzenia łączą obie cechy naraz: potrafią same wysyłać sygnał, ale też wyłącznie nasłuchiwać.
Q 03Jaką umiejętność delfiny i nietoperze wykształciły naturalnie w drodze ewolucji?
Echolokację
Pierwszy działający system techniczny oparty na tej samej zasadzie powstał dopiero w 1912 roku.
Q 04Podczas poszukiwania czego sonar jest szczególnie pożyteczny?
Przeszkód podwodnych
Urządzenie pozwala ocenić wymiary takiego znaleziska, a wysokość szacuje się pośrednio.
Q 05Po zatonięciu jakiego statku w 1912 pojawiły się pierwsze patenty na sonar aktywny?
„Titanic”
Pierwszy działający, eksperymentalny system tego typu powstał jeszcze w tym samym roku.
Q 06Wielkość czego szacuje się za pomocą sonaru w rybołówstwie?
Ławic rybnych
Poza wojskiem urządzenie to znajduje też szerokie zastosowanie jako instrument naukowy.
Q 07Jak tłumaczy się na polski angielskie rozwinięcie skrótu SONAR?
Nawigacja dźwiękowa i pomiar odległości
Takie urządzenia służą nie tylko do nawigacji, lecz także do komunikacji, detekcji, śledzenia i klasyfikacji obiektów zanurzonych lub pływających po powierzchni.
Q 08Do wzrostu czego w oceanach przyczynia się rosnąca liczba używanych sonarów?
Poziomu hałasu
Podwodny zgiełk dezorientuje zwierzęta morskie, które orientują się w toni dzięki falom akustycznym.
Q 09Pod wpływem nazwy jakiego urządzenia powstała nazwa „sonar”?
Radaru
Oba urządzenia wiele łączy, ale jedno korzysta z fal elektromagnetycznych, a drugie z dźwięku, którego bieg znacznie silniej zależy od ośrodka.
Q 10W jaką energię aktywny sonar zamienia energię elektryczną z transmitera?
Akustyczną
Wytworzona fala biegnie od nadajnika do celu, a potem wraca do odbiornika.
Q 11Jak nazywa się element sonaru zdolny jedynie do odbierania fali dźwiękowej?
Hydrofon
Jego przeciwieństwem jest projektor, który potrafi wyłącznie wytwarzać i wysyłać dźwięk.
Q 12Do jakiego kraju trafiła technologia ASDIC-a po wybuchu II wojny światowej?
Stanów Zjednoczonych
Właśnie tam brytyjski wynalazek stał się znany pod akronimem SONAR.
Q 13Od jakich fal zaczyna się zakres dźwięków używanych przez sonary, sięgający po ultradźwięki?
Infradźwięków
Tak szeroki wybór częstotliwości wynika z różnych zastosowań i konstrukcji tych urządzeń.
Q 21Do jakich systemów, poza radiolokacyjnymi, systemy sonarowe mają wiele podobieństw?
Elektrooptycznych
We wszystkich tych rozwiązaniach podstawą wykrywania jest propagacja fali między celem a odbiornikiem.
Q 22Jak nazywał się brytyjski zespół, który w połowie 1917 zbudował pierwszy praktyczny sonar?
Anti-Submarine Division
Naukowcy bazowali częściowo na wcześniejszych eksperymentach francuskich.
Q 23Kto kierował angielskimi eksperymentami z sonarem rozpoczętymi w 1916?
Robert Boyle
Wszystkie prace jego zespołu otoczone były najwyższą klauzulą tajności.
Q 14Jakim zwierzętom zagrażała silna wiązka sonaru zbudowanego przez Langevina w 1917?
Rybom
Kwarcowe, piezoelektryczne urządzenie pracowało na częstotliwości 150 kHz.
Q 15Kto w 1490 opisał, jak za pomocą tuby słuchać odgłosów z odległych statków?
Leonardo da Vinci
To pierwszy znany przykład sonaru pasywnego, czyli takiego, który sam niczego nie nadaje, a jedynie odbiera dźwięki z otoczenia.
Q 16Jaki obiekt oddalony o ponad 3 km wykryto w 1914 sonarem z pokładu kutra „Miami”?
Górę lodową
Podczas tych samych prób urządzenie posłużyło też do łączności z zanurzonym okrętem podwodnym i do pomiaru głębokości morza.
Q 17Jak nazywa się podstawowy element sonaru aktywnego, który zmienia formę energii?
Przetwornik
W wielu sytuacjach ten sam element pracuje w dwóch rolach: jako urządzenie odbiorcze i transmisyjne.
Q 18Od czego bieg fal dźwiękowych zależy znacznie bardziej niż bieg fal elektromagnetycznych?
Środowiska propagacji
To główna różnica między dwiema pokrewnymi technikami: jedna korzysta z fal elektromagnetycznych, druga z energii niesionej przez dźwięk.
Q 19Który kanadyjski fizyk zbudował w 1912 pierwszy działający, eksperymentalny sonar?
Reginald Fessenden
Pracował wówczas dla amerykańskiej firmy Submarine Signal Company.
Q 20Kim z zawodu był Anglik Lewis Richardson, autor wczesnego patentu na sonar aktywny?
Meteorologiem
Rok po nim podobny patent uzyskał niemiecki fizyk Alexander Behm.
Q 24Analiza długości czego pozwala sonarowi pośrednio określić wysokość przeszkody?
Cienia akustycznego
Długość i szerokość napotkanego obiektu da się natomiast określić bezpośrednio.
Q 25Na jakiej częstotliwości działał sonar, który Paul Langevin zaprojektował ostatecznie?
40 kHz
Wcześniejsza konstrukcja tego fizyka, zbudowana w 1917 roku, pracowała na znacznie wyższej częstotliwości 150 kHz.
Q 26Z jakim rosyjskim inżynierem Paul Langevin zaprojektował w 1915 sonar elektrostatyczny?
Konstantin Czilowski
Langevin pracował wtedy w paryskiej École Municipale de Physique et de Chimie Industrielles.
Q 27W jakim mieście zbudowano 10 brytyjskich okrętów podwodnych typu H z wczesnymi sonarami?
Montrealu
Urządzenie pracowało na falach o długości ok. 3 m przy antenie odbiornika o średnicy zaledwie 1 m, dlatego słabo wskazywało kierunek.
Q 28Czyje pytanie do Admiralicji dało początek fałszywemu rozwinięciu skrótu ASDIC?
Redakcji słownika oksfordzkiego
Komitet, którego nazwę miał rzekomo skracać ten akronim, w rzeczywistości nigdy nie istniał.
Q 29Czyj pasywny hydrolokator był w 1918 dokładniejszy od testowanego wtedy sonaru aktywnego?
Walsera
Testowane w lutym urządzenie skutecznie wykrywało za to obecność okrętów podwodnych nawet ze znacznych odległości.
Q 30Jakim kryptonimem brytyjscy naukowcy zastępowali w dokumentach słowo „quartz”?
ASDivite
Słowo „supersonics” zastępowano z kolei akronimem ASD; z tych kryptonimów wywodzi się późniejsza nazwa ASDIC.