Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wielkanoc to najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie, a zarazem splot liturgii, astronomii i ludowych zwyczajów. Jej data zależy od wiosennej pełni Księżyca, o czym zdecydowano już w 325 roku. W quizie pytamy o Triduum Paschalne i okres wielkanocny, o prawosławną Paschę i liturgię mariawitów, o metody obliczania daty święta, a także o polskie tradycje: święconkę, rezurekcję, krakowską Rękawkę i wielkanocnego zająca. Sprawdź, ile wiesz o święcie, które co roku wypada innego dnia.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czym w polskiej tradycji dzielą się domownicy na początku śniadania wielkanocnego?
święconką
Na stołach pojawiają się jajka, wędliny, baby i mazurki, a dekorację stanowią bukiety z bazi i pierwszych wiosennych kwiatów.
Q 02Jak nazywa się tydzień poprzedzający Wielkanoc?
Wielki Tydzień
To czas wspominania najważniejszych dla wiary chrześcijańskiej wydarzeń; jego ostatnie trzy doby tworzą osobny, szczególnie uroczysty obchód.
Q 03Jak nazywa się okres od wieczoru Wielkiego Czwartku do Niedzieli Zmartwychwstania?
Triduum Paschalne
Liczy się go według kalendarza żydowskiego, od wieczoru do wieczornych nieszporów w niedzielę; w tym czasie mariawici nieprzerwanie adorują Najświętszy Sakrament.
Q 04Z jakiego żydowskiego święta wywodzi się Wielkanoc?
Pesach
Pierwsi uczniowie Chrystusa świętowali jeszcze w ramach obrzędów żydowskich, a odrębne doroczne święto ukształtowało się po oddzieleniu Kościoła od Synagogi.
Q 05Ile dni liczy okres przygotowania do Wielkanocy, czyli wielki post?
40 dni
Po trzydniowym obchodzie następuje radosna celebracja pięćdziesięciu dni, zakończona Zesłaniem Ducha Świętego.
Q 06Jak nazywa się wielka woskowa świeca zapalana podczas Wigilii Paschalnej?
paschał
Świeca symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa; u mariawitów niesiona jest na czele rezurekcyjnej procesji wraz z krzyżem w czerwonej stule.
Q 07Jak brzmi paschalne pozdrowienie, którym prawosławni witają się przez cały okres paschalny?
Chrystus zmartwychwstał!
Odpowiedź brzmi „Prawdziwie zmartwychwstał!”; każde nabożeństwo w tym okresie kończy uroczysta procesja wokół cerkwi.
Q 08Jakiego koloru szaty liturgiczne nosi się w okresie wielkanocnym?
białego
W 40. dniu tego okresu obchodzona jest uroczystość Wniebowstąpienia Pana Jezusa, a całość kończy Zesłanie Ducha Świętego.
Q 09Z jakiego kraju pochodzi zwyczaj obdarowywania prezentami przez wielkanocnego zająca?
z Niemiec
W Polsce zwyczaj ten znany jest tylko w niektórych regionach, m.in. na Pomorzu Zachodnim i w Wielkopolsce.
Q 10Jakim zwierzęciem w Australii proponuje się zastąpić wielkanocnego zająca?
wielkouchem
Sprowadzone z Europy króliki są w Australii poważnym problemem ekologicznym, stąd inicjatywa promująca rodzimą faunę.
Q 11Ile dni trwa okres wielkanocny, kończący się Zesłaniem Ducha Świętego?
50
Samo świętowanie Zmartwychwstania rozciąga się najpierw na oktawę, a dopiero potem na cały okres liturgiczny.
Q 12Który cesarz skłonił sobór nicejski do ujednolicenia sposobu wyznaczania daty Wielkanocy?
Konstantyn
Władca widział w rozbieżnych obliczeniach przeszkodę dla jedności cesarstwa; treść dekretu zachowała się w Historii kościelnej Teodoreta z Cyru.
Q 13W którym kraju zamiast śniadania wielkanocnego obchodzi się uroczysty obiad?
we Włoszech
W Hiszpanii, podobnie jak w Polsce, Wielkanoc jest najważniejszym świętem chrześcijańskim w roku i odbywają się wtedy widowiska pasyjne.
Q 21Który papież w 1913 roku próbował ustalić stałą datę Wielkanocy?
Pius X
Większość biskupów odpowiedziała na rozesłany kwestionariusz przychylnie, ale projekt upadł po proteście z 9 grudnia tego samego roku.
Q 22Jak nazywa się chleb święcony po liturgii paschalnej w cerkwi i rozdawany wiernym?
artos
Rozdaje się go w sobotę tygodnia paschalnego po porannej Liturgii, tego samego dnia, gdy po raz pierwszy od paschalnej nocy zamykane są carskie wrota.
Q 23Do końca którego wieku Wielkanoc była jedyną doroczną uroczystością chrześcijańską?
III wieku
Nawet Zesłanie Ducha Świętego wprowadzono dopiero pod koniec następnego stulecia; wcześniej jedna celebracja zawierała całą historię zbawienia.
Q 14Który niemiecki matematyk podał sposób obliczania daty Wielkanocy?
Carl Friedrich Gauss
Metoda wymaga dwóch liczb A i B odczytywanych z tabeli oraz sześciu kroków, w których dzieli się liczbę roku przez 19, 4 i 7.
Q 15Jak nazywa się prawosławne nabożeństwo odprawiane w nocy z Wielkiej Soboty na Niedzielę?
jutrznia paschalna
Duchowieństwo i wierni trzykrotnie okrążają cerkiew, a kapłan w białych szatach intonuje troparion „Chrystus powstał z martwych, śmiercią podeptał śmierć”.
Q 16Najwcześniej którego dnia może wypaść Wielkanoc?
22 marca
Od tej ruchomej daty zależą terminy Środy Popielcowej, Wniebowstąpienia, Zesłania Ducha Świętego i Bożego Ciała.
Q 17W którym roku ustalono, że Wielkanoc przypada w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni?
325
Zasada przekłada na kalendarz solarny datę 14 nisan z lunarno-solarnego kalendarza hebrajskiego, wyznaczającą początek żydowskiej Paschy.
Q 18Jak nazywa się krakowski zwyczaj obchodzony we wtorek po Wielkanocy, relikt Dziadów wiosennych?
Rękawka
Dziady wiosenne kultywowano wśród Litwinów, Białorusinów, Serbów i Rosjan; wiele polskich zwyczajów wielkanocnych ma korzenie przedchrześcijańskie.
Q 19Który dzień kończy tydzień paschalny w Kościele prawosławnym?
Niedziela Świętego Tomasza
Przez cały ten tydzień królewskie wrota ikonostasu pozostają otwarte, a codziennie sprawuje się uroczystą jutrznię i Liturgię jak w sam dzień Zmartwychwstania.
Q 20Co według tradycji wyściela koszyczki, w których zając wielkanocny zostawia prezenty?
zielona bibuła pocięta na paski
Koszyczki chowa się w domu lub ogrodzie w pierwszy dzień świąt, a w środku są zazwyczaj drobne upominki lub słodycze.
Q 24Kto załagodził spór biskupów Polikratesa i Wiktora o sposób świętowania Wielkanocy?
Ireneusz z Lyonu
Kościoły Azji Mniejszej trzymały się tradycji św. Jana Ewangelisty, a Rzym opowiadał się za świętowaniem w niedzielę po żydowskiej passze.
Q 25Który biskup rozsławił „listy świąteczne”, zawiadamiające o dacie najbliższej Wielkanocy?
Atanazy
Chodziło o to, by całą prowincję kościelną obchodzić święto w tym samym czasie; aleksandryjskie obliczenia przejęło potem wiele kościołów, także Rzym.
Q 26Który patriarcha Konstantynopola odrzucił w 1582 roku reformę kalendarza Grzegorza XIII?
Jeremiasz II
Powołał się na wierność postanowieniom soboru nicejskiego; odtąd Wschód i Zachód wyznaczają Wielkanoc według różnych kalendarzy.
Q 27Jak nazywano wczesnych chrześcijan obchodzących Paschę zawsze czternastego dnia nisan?
kwadrodecymanie
Nazwa pochodzi od łacińskiego quadrodecima; w czasach soboru nicejskiego nie było już chyba kościołów kontynuujących tę tradycję.
Q 28Która kongregacja oprotestowała w 1913 roku projekt stałej daty Wielkanocy?
Rytów
Argumentowano, że zmiana groziłaby „naturalizacją wielkiego wydarzenia, jakim było Zmartwychwstanie Chrystusa”.
Q 29Który arcybiskup zmodyfikował mariawicką liturgię Triduum w latach 20. i 30. XX wieku?
Jan Maria Michał Kowalski
Mariawici wywodzą swoją liturgię paschalną z obrządku katolickiego usystematyzowanego na soborze trydenckim.
Q 30W których latach Wielkanoc wyjątkowo przypadła 19 kwietnia zamiast wyliczonego 26 kwietnia?
1609 i 1981
To tak zwany wyjątek pierwszego rodzaju, zachodzący, gdy w obliczeniach reszta d wynosi 29, a reszta e równa się 6.