Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De bronstijd is het tijdperk waarin brons geleidelijk vuursteen verving als materiaal voor gereedschap en wapens. De kennis ontstond in het Midden-Oosten en verspreidde zich daarna over Europa en Azië. Deze quizvragen gaan over de eerste bronsculturen, de handel in erts en barnsteen, de bronstijd in Nederland en België en de ineenstorting van de grote rijken aan het einde van het tijdperk.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke twee ertsen, de grondstoffen voor brons, komen in Nederland niet voor?
Koper en tin
Al het brons moest dus worden ingevoerd; van opgebruikte voorwerpen werden lokaal weer nieuwe gegoten.
Q 02Op welke periode volgde de bronstijd in het drieperiodensysteem?
Neolithicum
Het tijdperk wordt gedateerd van ca. 3000 tot 800 voor Christus, al verschillen de precieze grenzen per land en zelfs per streek.
Q 03Welk materiaal werd in de bronstijd geleidelijk door brons vervangen bij gereedschap en wapens?
Vuursteen
Het nieuwe metaal diende daarnaast voor sieraden en zelfs voor enkele uitzonderlijke beelden, zoals bronzen slangen.
Q 04Met welke beschaving begon rond 3300 v.Chr. de bronstijd in Zuid-Azië?
Indusbeschaving
De bronstijd duurde in dit deel van de wereld tot de Vedische tijd, rond 1400 v.Chr.
Q 05Welke regio lag in de bronstijd ingeklemd tussen Mesopotamië, Anatolië en Egypte?
Levant
Omringd door die grootmachten bleef het gebied zelf politiek versplinterd.
Q 06Rond welk jaar v.Chr. stortten de samenlevingen in het oostelijke mediterrane gebied ineen?
1200
Veel steden gingen toen in vlammen op en hele beschavingen raakten ernstig in verval.
Q 07Hoe wordt de tijd direct na de ineenstorting van de late bronstijd genoemd?
Duistere eeuwen
Grote gebieden gleden terug in de prehistorie: uit die tijd zijn nauwelijks geschreven bronnen bekend.
Q 08Welke voorwerpen vormen het grootste deel van de oudste overgebleven bronzen vondsten?
Bijlen
Daarnaast zijn enkele dolken, stafdolken en sieraden zoals armbanden bewaard; pas later kwamen steeds meer soorten metalen voorwerpen in gebruik.
Q 09Het rijk van welk volk in Anatolië ging ten onder bij de ineenstorting van de late bronstijd?
Hettieten
Ook het rijk Mitanni verdween, terwijl andere grootmachten uit die tijd in verval raakten.
Q 10In welke Nederlandse provincie werd in de bronstijd duidelijk meer brons gegoten dan elders?
Drenthe
De vondsten wijzen daarop; mogelijk kwam het door een pan-Europese handelsweg die over de plaatselijke heuvelrug liep.
Q 11Tot in welk gebied werd het barnsteen van de Noord-Europese kusten in de bronstijd verhandeld?
Middellandse Zeegebied
Dankzij dit gewilde ruilmiddel beleefde de Noordse bronstijd (1700–500 v.Chr.) een grote bloei, ondanks de schaarste aan ertsen.
Q 12Welke Egeïsche beschaving verloor haar paleiseconomieën aan het einde van de late bronstijd?
Myceense
In dezelfde periode werden ook de beschavingen op Cyprus belaagd.
Q 13Het einde van welk rijk markeert in Egypte ook het einde van de bronstijd?
Nieuwe Rijk
Brons bleef er lange tijd zeldzaam, omdat er te weinig ertsvoorraden waren.
Q 21Welk Nubisch koninkrijk was in de bronstijd een belangrijke handelspartner van Egypte?
Kerma
Er zijn daar bewijzen voor bronsgieten gevonden die op 2300–1900 v.Chr. worden gedateerd.
Q 22Welke cultuur geldt als een van de eerste bronstijdculturen op de Britse Eilanden?
Wessexcultuur
Ze ontstond mede onder invloed van een bekercultuur die ook op het Iberisch schiereiland de metallurgie vooruithielp.
Q 23Met het einde van welke dynastie eindigt de Chinese bronstijd volgens de gangbare definitie?
Westelijke Zhou
De periode begint rond 2000 v.Chr. tijdens de Erlitoucultuur en loopt tot 771 v.Chr.; een duidelijke overgang naar een ijzertijd is er niet.
Q 14Welke cultuur was belangrijk voor de verspreiding van de vroege metallurgie in Europa?
Klokbekercultuur
Rond 2500 v.Chr. ontplooide deze cultuur zich in Portugal; ze droeg ook bij aan de metallurgie op het Iberisch schiereiland.
Q 15Welke taal verspreidde zich volgens de koerganhypothese door ruitercultuur en metallurgie?
Indo-Europees
De vroege expansie naar Midden- en West-Europa bracht overigens niet meteen een volledige bronstechnologie mee.
Q 16Welk element werd oorspronkelijk in Europees brons gebruikt, voordat tin de overhand kreeg?
Arseen
Na de ontdekking van tinertsen in de Karpaten en het Ertsgebergte ontstond een levendige bronshandel over heel Europa.
Q 17Ten noorden van welk gebergte lag de Majkopcultuur, de eerste bronstijdcultuur van Europa?
Kaukasus
De cultuur wordt gedateerd op ca. 3700–2500 v.Chr.; hier is ook het oudste bronzen zwaard ter wereld gevonden.
Q 18Welke cultuur hoort bij de middenbronstijd in Nederland, van 1800 tot 1100 v.Chr.?
Hilversumcultuur
De periode wordt nog onderverdeeld in midden A (1800–1500 v.Chr.) en midden B (1500–1100 v.Chr.).
Q 19Welke cultuur wordt verbonden met de late bronstijd in Nederland (1100–800 v.Chr.)?
Urnenveldencultuur
De Nederlandse bronstijd begint rond 2000 v.Chr. met een vroege fase, die bij de wikkeldraadbekercultuur hoort.
Q 20Met de val van welk rijk eindigde de bronstijd in Mesopotamië?
Midden-Assyrische Rijk
Sommige westelijke buitenposten van die staat gingen al in vlammen op tijdens de ineenstorting van de late bronstijd.
Q 24Van welk schrift is het schrift van de Frygische inscripties van rond 800 v.Chr. afgeleid?
Fenicisch
Na de ineenstorting van de late bronstijd waren uit Anatolië aanvankelijk geen geschreven bronnen meer bekend.
Q 25In welke periode van Soemer werd brons voor het eerst gebruikt?
Urukperiode
Het gaat om de late fase ervan, rond 3500 v.Chr.; in een groot deel van Zuidwest-Azië valt de bronstijd al in de historische periode.
Q 26Waar lagen de eerste centra toen de techniek om brons te maken Midden-Europa bereikte?
Karpatenbekken
De techniek kwam vanaf omstreeks 2500 v.Chr. uit het oosten, via de steppeculturen.
Q 27Onder welke farao van de 2e dynastie wordt het eerste echte brons in Egypte gevonden?
Chasechemoey
Hij regeerde van 2734 tot 2707 v.Chr. en was de laatste heerser van zijn dynastie.
Q 28Welke geleerde betitelde de ineenstorting van de late bronstijd als de brandcatastrofe?
Kurt Bittel
De naam verwijst naar de vele steden die in die tijd door brandstichting ten onder gingen.
Q 29Welk Belgisch bronsdepot is een voorbeeld van de depotvondsten uit de late bronstijd?
Heppeneert
Zulke bewust achtergelaten verzamelingen bronzen voorwerpen hadden een rituele betekenis.
Q 30In welke streek lag de Xemirxekcultuur, een vroege bronstijdcultuur met westerse invloeden?
Dzjoengarije
De eerste bronstijdculturen op het grondgebied van het huidige China liggen in het uiterste noordwesten.