Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kwallen zwemmen al honderden miljoenen jaren door de zeeën: eenvoudige dieren met een gelatineuze zwemklok, neerhangende tentakels en netelcellen die prooien vangen en zwemmers pijn doen. Deze quiz gaat over hun bouw, hun bijzondere levenscyclus van poliep tot meduse, kwallen als delicatesse in Azië, het fluorescerende eiwit dat een Nobelprijs opleverde en de giftige kubuskwallen. Test hoeveel je weet over de gewone oorkwal, de Australische zeewesp en alles wat daartussen drijft.
Alle 29 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Waarmee spoel je een kwallensteek het best zo snel mogelijk?
Zeewater
Alcohol, ammonia, zoet water en urine worden afgeraden, omdat ze de verspreiding van het gif juist kunnen stimuleren.
Q 02Hoe heet Aurelia aurita, een in Nederland en België algemene kwallensoort, in het Nederlands?
Gewone oorkwal
Bij deze soort zwemmen de larven na het loslaten van de moederkwal naar de bodem, verliezen er hun trilharen en vestigen zich.
Q 03Wat doen de netelcellen van een kwal bij contact met de huid?
Ze vuren een harpoenstructuur af
Elke tentakel bevat duizenden van die cellen; bij veel soorten wordt daarbij ook een gifstof in de huid geïnjecteerd.
Q 04In welke landen worden kwallen als delicatesse beschouwd?
China, Japan en Korea
Vóór consumptie worden de dieren eerst gedroogd en geperst, waarna ze in een gerecht worden verwerkt.
Q 05Uit hoeveel procent water bestaat de geleiachtige zwemklok van een kwal ongeveer?
95%
De rest bestaat uit collageen, vezeleiwitten en rondzwervende amoebocyten die celresten en bacteriën opruimen.
Q 06Op welke dieren lijken de poliepen van kwallen qua uiterlijk?
Koralen en zeeanemonen
Het poliepstadium kan jaren voortduren voordat de poliep aan zijn top afsnoeringen maakt die uitgroeien tot medusen.
Q 07Waarom heeft een kwal geen ademhalingssysteem nodig?
Zuurstof diffundeert door de epidermis
Een kwal mist ook gespecialiseerde organen voor bloedsomloop en osmoregulatie; de inwendige bouw blijft uiterst eenvoudig.
Q 08Hoe wordt de beruchte kubuskwal Chironex fleckeri in het Nederlands genoemd?
Australische zeewesp
Een steek van dit dier kan binnen enkele minuten leiden tot hartritmestoornissen en een fatale hartstilstand.
Q 09Welke prijs kregen Shimomura, Chalfie en Tsien in 2008 voor hun werk aan GFP?
Nobelprijs voor Scheikunde
Roger Tsien bracht chemische wijzigingen aan in GFP om meerdere kleuren te maken, wat de toepassingen van de marker sterk verbreedde.
Q 10Bij welke watertemperatuur wordt aangeraden een kwallensteek te weken om het gif te inactiveren?
40-45 °C
Achtergebleven netelcellen verwijder je door de huid voorzichtig te schrapen, bijvoorbeeld met de rand van een creditcard, en niet te wrijven.
Q 11Hoe heten de kleine larfjes die een kwal na geslachtelijke voortplanting voortbrengt?
Planulae
De larve hecht zich aan het substraat en groeit uit tot een vastzittende poliep, waarmee de levenscyclus rond is.
Q 12Wat regelt het ringkanaal van zenuwen aan de rand van de zwemklok van een kwal?
De zwemsnelheid en zwemrichting
Bij enkele kwallensoorten zijn ganglion-achtige structuren ontdekt die wijzen op een hogere mate van neurale organisatie dan lang werd gedacht.
Q 13Welke kwal geldt als mogelijk onsterfelijk omdat hij kan terugkeren naar het poliepstadium?
Turritopsis nutricula
Q 21Hoeveel dagen duurt de traditionele verwerking van eetbare kwallen doorgaans?
20 tot 40 dagen
Eerst worden geslachtsklieren en slijmvliezen verwijderd, daarna worden zwemklok en tentakels geweekt in een mengsel van zout en aluin.
Q 22Hoe heet de steelachtige structuur die vanuit het midden van een kwal naar beneden hangt?
Manubrium
Rond deze structuur liggen aan de binnenzijde van de zwemklok de gonaden, die de geslachtscellen aanmaken.
Q 23Onder welke Nederlandse naam staat de eetbare kwal Stomolophus meleagris bekend?
Kanonskogelkwal
Deze soort heeft een vlezig lichaam en gifstoffen die onschadelijk zijn voor mensen, waardoor hij graag gegeten wordt.
Deze omkering van de levenscyclus is tot dusver alleen in het laboratorium waargenomen, nooit in de vrije natuur.
Q 14Hoe heet de geleiachtige substantie waaruit de zwemklok van een kwal bestaat?
Mesoglea
Deze zachte structuur fungeert als een hydrostatisch skelet: ze geeft de kwal stevigheid en maakt tegelijk beweging mogelijk.
Q 15In hoeveel maagzakken is de gastrovasculaire holte van een kwal door dikke septa verdeeld?
Vier
Die holte is in feite het enige inwendige orgaan van een volwassen meduse: er vindt vertering plaats en er worden voedingsstoffen opgenomen.
Q 16Uit hoeveel procent water bestaat het uiteindelijke kwallenvoedselproduct ongeveer?
94%
Het overige deel is eiwit; door het persen wordt het weefsel droger, zuurder en knapperiger van textuur.
Q 17Waardoor kunnen kubuskwallen sneller zwemmen dan schijfkwallen?
Een naar binnen gevouwen klokrand
Kubuskwallen hebben een kubusvormige zwemklok met aan elke hoek een of meer slanke tentakels.
Q 18Hoeveel soorten kubuskwallen zijn er ongeveer beschreven?
50
Hun naam danken ze aan de kubusvorm van het scherm in het volgroeide medusenstadium.
Q 19Welke groep neteldieren heeft in het kwalstadium meestal maar vier tentakels?
Hydroïdpoliepen
Veel soorten uit deze groep leven koloniaal en hebben helemaal geen opvallende meduse in hun levenscyclus.
Q 20Uit welke hydromeduse werd het groen fluorescent proteïne oorspronkelijk geïsoleerd?
Aequorea victoria
Met dit eiwit maken onderzoekers onder een fluorescentiemicroscoop zichtbaar in welke weefsels een gen tot expressie komt.
Q 24In welk jaar dook het woord 'kwal' voor het eerst op in Nederlandstalige documenten?
1619
De term wordt overdrachtelijk ook gebruikt als belediging of aanduiding voor een vervelend persoon.
Q 25Hoe heten de rudimentaire zintuigorgaantjes aan de rand van de zwemklok van een kwal?
Rhopaliën
Deze orgaantjes registreren licht, trillingen en geurstoffen, waarmee de kwal zijn omgeving waarneemt en zich oriënteert.
Q 26Wie ontdekte dat het groen fluorescent proteïne als marker bij genetisch onderzoek kan dienen?
Martin Chalfie
Bij zo'n onderzoek wordt het gen van interesse gefuseerd met het GFP-gen en ingebracht in het DNA van het te bestuderen organisme.
Q 27Hoeveel zwemmers verpleegde het Rode Kruis in 2006 langs de Costa Brava voor een kwallensteek?
19.000
Ieder jaar worden wereldwijd duizenden zwemmers en duikers gestoken; de gevolgen lopen uiteen van licht ongemak tot de dood.
Q 28Tot welke orde behoren de weinige eetbare kwallensoorten?
Rhizostomae
Vooral Rhopilema esculentum, in China bekend als hǎizhé, is geliefd vanwege zijn vlezige lichaam en gifstoffen die onschadelijk zijn voor de mens.
Q 29Aan welke groep zijn de kubuskwallen waarschijnlijk het dichtst verwant?
Gesteelde kwallen
De kubusvormige klok gaf de klasse haar naam; de oudste fossielen dateren uit het Carboon.