Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Orkaan, tyfoon of cycloon: het is dezelfde tropische storm met een andere naam, afhankelijk van waar hij de orkaandrempel van windkracht 12 overschrijdt. Boven warm zeewater groeien ze uit tot de krachtigste stormen op aarde. Deze quiz gaat over hoe orkanen ontstaan, hun opbouw met oog en wolkenmuur, het orkaanseizoen, de schade die ze aanrichten en de manier waarop stormen hun namen krijgen. Van instapvragen tot weetjes voor weerfanaten: hoe goed ken jij de tropische cycloon?
Alle 29 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet het wolkenvrije centrum van een orkaan, waar de luchtdruk het laagst is?
Het oog
Wie er middenin zit, merkt dat de wind plotseling wegvalt en de zon doorbreekt; hooguit een uur later blaast de orkaan met volle kracht uit de andere richting.
Q 02Welke orkaan richtte op 29 augustus 2005 enorme schade aan in Louisiana en Mississippi?
Katrina
Meer dan een miljoen mensen zaten zonder stroom en het totale dodental liep op tot enkele honderden tot ongeveer 1000.
Q 03Bij welke windkracht overschrijdt een tropische storm de orkaandrempel?
12
Een storm zonder tropische kenmerken die dezelfde drempel haalt, heet geen orkaan maar een storm met orkaankracht.
Q 04Op welke datum begint het officiële Atlantisch orkaanseizoen?
1 juni
Vroeger was het seizoen korter gedefinieerd, van 15 juni tot 31 oktober; tijdens het seizoen geeft het National Hurricane Center regelmatig tropische weersvooruitzichten uit.
Q 05In welk zeegebied heet een tropische cycloon een tyfoon?
Het westen van de noordelijke Grote Oceaan
Het woord heeft mogelijk wortels in het Grieks, Portugees, Hindi en Perzisch; in het Kantonees betekent het simpelweg grote wind.
Q 06In welke maanden komen op het noordelijk halfrond de meeste tropische cyclonen voor?
Augustus, september en oktober
Aan het eind van de zomer vormen zich vaak doldrums in de Caribische Zee, ten westen van Mexico en bij de Filipijnen, waar de passaatwinden elkaar ontmoeten.
Q 07Welke zeewatertemperatuur geldt als goede voedingsbodem voor tropische cyclonen?
Ten minste 27 °C
In 2005 bleek die eis minder hard dan gedacht: Vince, Delta, Epsilon en Zeta ontwikkelden zich boven zeewater van 21 tot 23 graden.
Q 08Vanaf ongeveer hoeveel kilometer per uur wordt een tropische storm een orkaan?
117 km/u
Dat komt overeen met ruim 63 knopen; boven land zakt de windsnelheid door wrijving al snel weer onder die grens.
Q 09Hoe heet in het Engels de hoge wolkenmuur rond het centrum van een tropische cycloon?
Eyewall
Direct onder die muur treden aan het aardoppervlak de hoogste windsnelheden op; erbinnen stijgt de lucht met 100 tot 150 kilometer per uur omhoog.
Q 10Waarom ontstaan tropische cyclonen niet vlak bij de evenaar?
Het corioliseffect is er te zwak
Die afbuigende kracht door de draaiing van de aarde is op de evenaar zelf precies nul en neemt toe naarmate je verder van de evenaar komt.
Q 11In welk land sloeg de Cycloon Bhola in 1970 toe, met mogelijk 300.000 doden?
Bangladesh
Vloedgolven dringen er makkelijk ver het land binnen en lange tijd ontbrak de infrastructuur om de bevolking te waarschuwen of te evacueren.
Q 12Uit welke cultuur stamt Huracan, de god naar wie het woord ‘hurricane’ is vernoemd?
Maya's
Huracan was de god van de wind en vernietiging; ook het Franse ouragan, het Spaanse huracán en het Nederlandse orkaan gaan op die naam terug.
Q 13Vanaf welke windkracht krijgt een tropische depressie een naam?
8
Vanaf dat moment heet het systeem een tropische storm; bereikt het 64 knopen, dan verandert de naam opnieuw, afhankelijk van de plaats op aarde.
Q 21Wat is een willy-willy in de taal van de Aboriginals?
Stofhoos
Aan de Australische westkust werd de term toch voor tropische cyclonen gebruikt, aan de oostkust sprak men van queenies; tegenwoordig zegt men meestal typhoon.
Q 22In welk jaar werd de schaal van Saffir en Simpson opgesteld?
1968
Herbert Saffir was consultant, gespecialiseerd in stormschade aan gebouwen; Bob Simpson was directeur van het National Hurricane Centre.
Q 23Waarop classificeert de Australische vijfpuntsschaal cyclonen?
Op windstoten
De schaal van Saffir en Simpson kijkt juist naar de doorstaande wind en kracht; Australië wijkt daar bewust van af.
Q 14Waar komen de storingen vandaan die uitgroeien tot de hurricanes in het Caraïbische gebied?
Uit Afrika
Ze drijven met de noordoostpassaat, ten zuiden van het hogedrukgebied bij de Azoren, al ontwikkelend de Atlantische Oceaan over.
Q 15Hoe hoog kunnen de vloedgolven worden die bij orkanen de meeste slachtoffers eisen?
Tot zes meter
Inhammen kunnen het effect nog versterken: de Bathurst Bay Hurricane veroorzaakte in 1899 in Australië een opzet van 13 meter.
Q 16Hoe groot is de doorsnede van een tropische orkaan doorgaans?
500 tot 1.500 km
Daarmee zijn ze kleinschaliger dan de hoge- en lagedrukgebieden van de gematigde breedten; de orkaanwinden beslaan maar 1 tot 4 procent van de omvang.
Q 17Hoeveel tropische stormen ontstaan er wereldwijd gemiddeld per jaar?
80 tot 90
Ongeveer twee op de drie van die stormen groeien uit tot een orkaan; op de Noord-Atlantische Oceaan gaat het gemiddeld om zo'n tien tropische stormen per jaar.
Q 18Tussen welke breedtegraden komen de meeste tropische orkanen tot ontwikkeling?
5 en 20 graden
Verder van de evenaar is het zeewater te koud; verdampend zeewater en de condensatiewarmte uit de zware buien rond het centrum zijn de belangrijkste energiebronnen.
Q 19Vanaf welke windsnelheid spreekt men van een supertyfoon?
240 km/u
Dat is meer dan 130 knopen, ruim het dubbele van de orkaandrempel; zulke stormen komen vooral in het westen van de Grote Oceaan voor.
Q 20Tot ongeveer welke breedtegraad kunnen tropische cyclonen ontstaan?
35e
Ze vormen zich vooral in de intertropische convergentiezone, waar de passaatwinden van beide halfronden elkaar ontmoeten.
Q 24Waarom ontstaan er geen cyclonen in de Perzische Golf, ondanks zeewater boven de 26 graden?
Windschering door dalende lucht
Hetzelfde geldt voor de Middellandse Zee en de Rode Zee: de bovenlucht is er relatief warm en daardoor te stabiel.
Q 25Hoe hoog waren de golven op zee bij de orkaan Luis in 1995?
30 meter
Behalve door de wind komt het zeewater ook omhoog doordat de extreem lage luchtdruk in het centrum van een orkaan het water als het ware opzuigt.
Q 26Welke koude zeestroom stroomt ten westen van Afrika naar het noorden?
Benguelastroom
Mede door dat koude water zijn cyclonen in de zuidelijke Atlantische Oceaan zeldzaam en zwakker dan die ten noorden van de evenaar.
Q 27Hoeveel slachtoffers eiste de cycloon van 7 oktober 1737 in de Golf van Bengalen?
Meer dan een kwart miljoen
Die ramp gold lange tijd als record; inmiddels denkt men dat een cycloon uit 1970 minstens even dodelijk was.
Q 28Welke tropische cycloon bereikte in 1961 als enige bekende de Ierse westkust?
Debbie
In West-Europa wordt gemiddeld eens per jaar een ex-cycloon gesignaleerd, meestal als actieve depressie met veel regen en wind.
Q 29Welke orkaan hield het in 1971 maar liefst 28 dagen vol?
Ginger
De levensduur van een tropische orkaan bedraagt gewoonlijk 5 tot 10 dagen; in 2002 haalde Kyle 22 dagen.