Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een synoniem is een ander woord met min of meer dezelfde betekenis: beurs naast portemonnee, wagen naast auto. Toch zijn synoniemen zelden volledig inwisselbaar: de gevoelswaarde verschilt, en wie een stortbad neemt in plaats van een douche klinkt al snel deftig. Synoniemen ontstaan vaak door taalcontact en leenwoorden, waarbij het ene woord het uiteindelijk aflegt tegen het andere. Deze quiz test wat je weet over Nederlandse synoniemen, hoe ze ontstaan en verschuiven, en over de beroemdste thesaurus ter wereld.
Alle 20 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk woord is een synoniem van 'portemonnee'?
Beurs
Ook auto en wagen of douche en stortbad gelden als (gedeeltelijke) synoniemen in het Nederlands.
Q 02Welk woord is een synoniem van 'duimspijker'?
Punaise
Zulke paren zijn gedeeltelijke synoniemen: hun gevoelswaarde kan onderling sterk verschillen.
Q 03Welke taal is voor het Nederlands de nieuwe lingua franca?
Engels
Ontleningen uit deze taal vervangen tegenwoordig bij voorkeur de oudere Franse ontleningen in het Nederlands.
Q 04Hoe heet het verschijnsel dat twee woorden min of meer dezelfde betekenis hebben?
Synonymie
Voorbeelden van dit verschijnsel in het Nederlands zijn portemonnee naast beurs en duimspijker naast punaise.
Q 05Via welke woorden ontstaan synoniemen bij het mengen van talen?
Leenwoorden
Zo heeft de taal van Engeland sinds de 11e eeuw veel woorden aan het Frans ontleend, aanvankelijk als synoniemen van bestaande woorden.
Q 06Waarvoor kan iemand worden versleten die een deftig synoniem boven het gangbare woord verkiest?
Pretentieus
Het klassieke voorbeeld is iemand die zegt een stortbad te hebben genomen in plaats van een douche.
Q 07Wat voor woorden stelt een thesaurus beschikbaar?
Verwante woorden
Vaak, maar niet altijd, zijn de woorden in zo'n lijst synoniemen van elkaar.
Q 08Wat zijn volledige synoniemen in een taal strikt genomen?
Overbodig
Daarom legt het ene synoniem het in de evolutie van het taalgebruik meestal af tegen het andere.
Q 09Welk werkwoord is een synoniem van 'danken'?
Wijten
Het gebruik van de uitdrukking 'te danken hebben aan' in negatieve zin is omstreden.
Q 10Wat heeft elk woord oorspronkelijk?
Een eigen specifieke betekenis
Pas in het algemene taalgebruik kunnen twee woorden in vergelijkbare contexten opduiken en zo uitwisselbaar worden.
Q 11Waaraan is het gebruik van een bepaald woord vaak gebonden?
Schrijfstijl
Synonieme woorden, zinnen en uitdrukkingen zijn daardoor niet zonder meer in dezelfde context inwisselbaar.
Q 12Welk Nederlands woord is een andere benaming voor een synoniem?
Evenwoord
Het gaat om een ander woord in dezelfde taal met min of meer dezelfde betekenis; een vertaling telt dus niet mee.
Q 13Hoe ontstaan synoniemen in eerste instantie?
Volledig los van elkaar
Daarna kunnen beide woorden ongeveer even gangbaar blijven, of het ene kan het tegen het andere afleggen.
Q 14Wat overkomt oudere ontleende woorden in de regel?
Verdrongen door nieuwe
In het Nederlands worden Franse ontleningen tegenwoordig bij voorkeur vervangen door ontleningen uit de nieuwe wereldtaal.
Q 15Wat vinden bepaalde lexicografen over synoniemen?
Geen enkel is exact gelijk in betekenis
Factoren als etymologie, spelling, uitspraak, ambiguïteiten en gevoelswaarde zouden elk woord uniek maken.
Q 16Waarvoor vormen synoniemen ook een bron?
Eufemismen
Een verhullend woord is vaak niets anders dan een synoniem met een mildere gevoelswaarde.
Q 17Welk uit het Frans ontleend woord kwam naast het oorspronkelijke 'calf' te staan?
Veal
Het woord betekende 'kalf' en kreeg in de loop der tijd een iets andere betekenis dan het oorspronkelijke woord.
Q 18Wat kan bij synoniemen onderling sterk verschillen?
Connotaties
De grondbetekenis van synoniemen is min of meer gelijk, maar het gebruik is vaak aan een bepaalde stijl gebonden.
Q 19Wat domineert doorgaans in het idioom van een taal of regio?
Een van de synoniemen
In de loop der tijden kunnen zich daarin verschuivingen voordoen, waardoor een verschil in beleving ontstaat.
Q 20Waarmee gaan volkeren zich vaak benoemen, ook bij twijfelachtige verwantschap?
Namen van eerder levende volken
De oorspronkelijke reden voor zo'n betekenisverschil raakt na lange tijd vaak vergeten.