Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een vulkaan is een opening in het oppervlak van een planeet waar magma als lava, gas en tefra naar buiten komt. De meeste vulkanen liggen langs de randen van tektonische platen, maar ook hotspots zoals Hawaï en de Canarische Eilanden brengen ze voort. Deze quiz gaat over de typen vulkanen, de explosiviteitsindex, beroemde uitbarstingen en de eigenschappen van lava: van stroperige ryoliet tot dunvloeibare pāhoehoe. Speel de vragen direct online of print ze uit voor een quizavond.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet de wetenschap die vulkanisme en de bijbehorende verschijnselen bestudeert?
Vulkanologie
Geisers, warmwaterbronnen en kokende modderbronnen horen bij de bestudeerde verschijnselen, maar zijn zelf geen vulkanen.
Q 02Hoe werd een vulkaan vroeger ook wel genoemd?
Vuurspuwende berg
Rond de opening vormt het uitgestoten materiaal vaak een berg, wat de oude benaming verklaart.
Q 03Welk vulkaantype heeft een brede basis en langzaam oplopende, flauwe hellingen?
Schildvulkaan
De grootste vulkanen op aarde zijn van dit type, gevormd door mafische lava die ver kan uitstromen.
Q 04Welk vulkaantype is de Fuji in Japan?
Stratovulkaan
De lava van dit type is zuur en taai, kan niet ver uitstromen en bouwt daardoor heel steile wanden op.
Q 05Hoe heten de grootste brokstukken die een vulkaan bij een explosieve uitbarsting uitwerpt?
Vulkanische bommen
Deze grote brokken vallen direct weer naar beneden en vormen een gevaar voor de directe omgeving.
Q 06Wat is kenmerkend voor een uitgedoofde vulkaan?
Aardkorst is dichtgegroeid
Zelfs dood gewaande vulkanen worden soms toch weer actief, en ook slapende vulkanen kunnen onverwacht uitbarsten.
Q 07Hoe noemt men de brokstukken van vast gesteente die een vulkaan uitstoot?
Tefra
Gesmolten gesteente dat nog onder de grond zit heet magma; zodra het naar buiten komt spreekt men van lava.
Q 08In welke maand van 2010 lag het Europese vliegverkeer dagenlang stil door een IJslandse vulkaan?
April
Vulkanische as kan straalmotoren tot stilstand brengen, dus piloten mijden wolken van vulkanisch stof altijd.
Q 09Op welke twee plekken worden basische vulkanen onder andere aangetroffen?
IJsland en Hawaï
Basisch magma is minder stroperig, waardoor de lava sneller stroomt en langere afstanden aflegt.
Q 10In welk jaar barstte de Krakatau zo hevig uit dat het wereldklimaat jarenlang werd beïnvloed?
1883
Grote hoeveelheden as in de atmosfeer zorgen voor rode zonsondergangen en kunnen een vulkanische winter veroorzaken.
Q 11Hoeveel zwaarder is de explosieve kracht per eenheid hoger op de VEI-schaal?
10 keer
Ter vergelijking: de Etna scoort op deze schaal een 2 en de Krakatau een 6.
Q 12Hoe komen spleetvulkanen vaak voor in het landschap?
Als kloven of gaten
Dit type vulkaan heeft weinig reliëf en valt daardoor nauwelijks op als berg.
Q 13Hoe noemt men vulkanen die herhaalde activiteit vertonen?
Polygenetische vulkanen
Lichte aardbevingen in de buurt van een vulkaan wijzen vaak op een naderende eruptie.
Q 21Van welk vulkaantype is de Hverfell bij Mývatn op IJsland een voorbeeld?
Sintelkegel
Dit type ontstaat doordat gruis, puin en kleine rotsblokken zich rond de opening ophopen tot een kegel met een krater.
Q 22Boven welke silicaconcentratie geldt magma als felsisch of zuur?
65%
Zulk stroperig magma kan de kratermond moeilijk verlaten en verstopt de opening soms door plugvorming.
Q 23Welke vulkaan in Californië geldt als goed voorbeeld van een zure vulkaan?
Lassen Peak
Ook het stollingsgesteente van de Mount Saint Helens in de staat Washington heeft een zure samenstelling.
Q 14Waar ontstaan caldeiravulkanen?
In de gevulde kegel van een oudere vulkaan
Het magma gebruikt vaak nog de oude kraterpijp, waarna via kleinere kanalen meerdere nieuwe vulkaantjes ontstaan.
Q 15Op welke maan van Neptunus zijn vulkanen waargenomen?
Triton
Ook op Venus, Mars en de Jupitermaan Io zijn vulkanen waargenomen.
Q 16Welke diameter heeft de Mauna Loa op Hawaï?
120 km
Met een VEI van 1 behoort de Mauna Loa tot de minst explosieve vulkanen op de schaal.
Q 17Welke snelheid kunnen vulkanische modderstromen van gruis en rotsblokken halen?
150 km/h
Zulke modderstromen hebben een bereik van zo'n 200 kilometer, veel verder dan vloeibare lava komt.
Q 18Hoe heet het vulkanisme waarbij een hemellichaam vloeibare stikstof of methaan uitstoot?
Cryovulkanisme
Van de manen Io en Triton wordt vermoed dat ze op deze manier actief zijn.
Q 19Welke instelling documenteert met het Global Volcanism Program de vulkanen op aarde?
Smithsonian Institution
Het programma houdt naast de vulkanen zelf ook hun volledige uitbarstingsgeschiedenis bij.
Q 20Welke hoogte kan fijne vulkanische as bereiken?
65 kilometer
Vanaf die hoogte kan de as tot wel 2000 kilometer ver reizen of zelfs de hele aardbol omvatten.
Q 24In welk jaar werd de vulkanische-explosiviteitsindex VEI ingevoerd?
1982
De index maakt het mogelijk de explosieve kracht van verschillende uitbarstingen met elkaar te vergelijken.
Q 25Hoeveel as en stof stoot een supervulkaan bij een uitbarsting uit?
2500 km³
Zulke reuzen barsten over een periode van een miljoen jaar slechts 1 à 2 keer uit.
Q 26Hoeveel actieve vulkanen waren er tussen 2010 en 2023 gemiddeld per jaar?
73
In dezelfde periode telde men gemiddeld 80 uitbarstingen per jaar.
Q 27Welke vruchtbare bodemsoort wordt genoemd als voorbeeld van grond uit vulkanische as en lava?
Andosol
Na enkele eeuwen van verwering is afgekoelde lava zo vruchtbaar dat ze goed als landbouwgrond dient.
Q 28Hoeveel bevestigde holocene uitbarstingen zijn er wereldwijd waargenomen?
861
Vermoedelijk ligt het werkelijke aantal holocene uitbarstingen hoger, rond de 1261.