Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Stary Testament to starsza część Biblii, powstająca przez wiele wieków. Żydzi, katolicy, protestanci i prawosławni liczą jego księgi inaczej, a każdy kanon ma własną historię. Quiz sprawdza wiedzę o księgach i ich hebrajskich oraz łacińskich nazwach, o dawnych przekładach, takich jak Septuaginta i Wulgata, a także o sporach wokół kanonu. Część pytań dotyczy rękopisów z Qumran, czyli najstarszych zachowanych odpisów ksiąg biblijnych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z czym Stary Testament tworzy razem Pismo Święte, czyli Biblię?
Nowym Testamentem
To starsza z dwóch części Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo po judaizmie.
Q 02Jak nazywa się Prawo, czyli Pięcioksiąg Mojżesza, pierwsza część Biblii hebrajskiej?
Tora
Po Prawie następują w Biblii hebrajskiej dwie kolejne części: Prorocy, czyli Newiim, oraz Pisma, czyli Ketuwim.
Q 03Jaką krótką nazwę noszą w polskiej tradycji Lamentacje Jeremiasza?
Treny
W kanonie katolickim księga ta należy do proroków większych i stoi między Księgą Jeremiasza a Księgą Barucha.
Q 04Kto przełożył Stary Testament na łacinę, tworząc w V wieku Wulgatę?
Hieronim
Tłumacz oparł się na hebrajskich oryginałach pism, ale posiłkował się też Septuagintą.
Q 05Której księgi prorockiej kompletny tekst zachował się na słynnym zwoju z Qumran?
Izajasza
Większość pozostałych rękopisów biblijnych z Qumran to tylko urywki, najwyżej jedna dziesiąta całej księgi.
Q 06Ilu żydowskich mędrców miało według legendy przetłumaczyć księgi na grekę?
70
Mieli to zrobić na rozkaz kapłana Eleazara, a ich praca miała trwać tyle dni, ilu było tłumaczy.
Q 07W którym mieście w połowie III w. p.n.e. zaczęto przekładać Stary Testament na grekę?
Aleksandria
Przekład, znany jako Septuaginta, miał powstać dla tamtejszej gminy żydowskiej.
Q 08Ile ksiąg liczy Stary Testament w kanonie katolickim?
46
Wersja żydowska i protestancka jest krótsza, a prawosławna dłuższa, bo obejmuje też księgi greckie z Septuaginty.
Q 09Jak nazywa się księgi Starego Testamentu nieuznawane przez żydów i protestantów?
deuterokanoniczne
Inna ich nazwa to księgi wtórnokanoniczne; do dziś trwa dyskusja, które pisma powinny należeć do kanonu.
Q 10Jak nazywa się starożytny przekład Starego Testamentu na język aramejski?
Targum
Już w starożytności księgi tłumaczono także na samarytański i na grekę.
Q 11Czyja pieśń z Księgi Sędziów uchodzi za najstarszy tekst Starego Testamentu?
Debory
Utwór spisano w XII w. p.n.e., a cały zbiór powstawał potem przez wiele wieków.
Q 12Ile ksiąg tradycyjnie liczy kanon żydowski, w którym prorocy mniejsi tworzą jedną całość?
24
Kanon protestancki obejmuje te same pisma, lecz dzieli je inaczej i dlatego ma więcej ksiąg.
Q 13Jakim innym przymiotnikiem określa się w kanonie katolickim księgi mądrościowe?
dydaktyczne
Chrześcijanie tradycyjnie dzielili księgi biblijne na trzy grupy; dwie pozostałe to księgi historyczne i prorockie.
Której księgi biblijnej znaleziono w Qumran najwięcej, bo aż 36 odpisów?
Q 21Fragmentów której księgi Biblii hebrajskiej nie zidentyfikowano wśród rękopisów z Qumran?
Estery
Zidentyfikowano natomiast urywki wszystkich pozostałych ksiąg hebrajskiego kanonu.
Q 22Który kanon Starego Testamentu zawiera dodatkowo Księgę Henocha i Księgę Jubileuszów?
etiopski
Należą do niego także trzy Księgi Mekabiego, różne od Ksiąg Machabejskich, oraz 4 Księga Barucha.
Q 23Którym słowem kończy się łacińska nazwa 1 Księgi Kronik, zaczynająca się od „Liber I”?
Paralipomenon
Łacińskie tytuły innych ksiąg historycznych to między innymi Liber Iosue, Liber Iudicum i Liber I Regum.
Psalmów
Na drugim miejscu jest Księga Powtórzonego Prawa, zachowana w 29 egzemplarzach.
Q 15Co znaczy „Bereszit”, hebrajska nazwa Księgi Rodzaju?
Na początku
Księga Rodzaju otwiera Pięcioksiąg Mojżesza, a tym samym całą Biblię hebrajską.
Q 16Który król wprowadził w 622 p.n.e. reformę religijną, początek formowania kanonu?
Jozjasz
Reforma otworzyła długotrwały proces, w którym do zbioru miały trafiać teksty uznawane za natchnione przez Boga.
Q 17Która księga, obok Księgi Ezdrasza, ma w Tanachu części napisane po aramejsku?
Daniela
Zdecydowana większość Tanachu powstała jednak w biblijnym hebrajskim.
Q 18Który władca miał według legendy zlecić grecki przekład, by poznać prawo żydowskie?
Ptolemeusz II Filadelfos
Przekład ten, zwany Septuagintą, jest najstarszym greckim tłumaczeniem Starego Testamentu.
Q 19Która księga nosi w protestanckiej Biblii warszawskiej nazwę Przypowieści Salomona?
Przysłów
W tym samym przekładzie Księga Koheleta to Księga Kaznodziei Salomona, a Księga Hioba to Księga Joba.
Q 20Której księgi Pięcioksięgu hebrajska nazwa brzmi Szemot, czyli „Imiona”?
Wyjścia
Następna w kolejności księga nazywa się po hebrajsku Wajjikra, co znaczy „I zawołał”.
Q 24Ile manuskryptów biblijnych było wśród około 900 rękopisów z grot Qumran?
233
Rękopisy te datuje się na okres od III wieku p.n.e. po I wiek n.e.
Q 25Jak brzmi hebrajska nazwa Księgi Powtórzonego Prawa, oznaczająca „Słowa”?
Dewarim
To piąta i ostatnia księga Pięcioksięgu Mojżesza; poprzedza ją Księga Liczb, po hebrajsku Bemidmar.
Q 26Która księga nosi w kanonie katolickim łacińską nazwę Liber Ecclesiasticus?
Mądrość Syracha
Łatwo ją pomylić z Księgą Koheleta, której łacińska nazwa to Liber Ecclesiastes.
Q 27Który papież podawał w wątpliwość wartość I Księgi Machabejskiej?
Grzegorz I
Wątpliwości te wyraził w dziele „Moralia”; pozostałych ksiąg wtórnokanonicznych nie kwestionował.
Q 28Która Cerkiew uznaje 4 Księgę Machabejską za natchnioną?
gruzińska
Pozostałe cerkwie autokefaliczne traktują ją jako pozakanoniczny apokryf, ale dozwolony w lekturze.
Q 29Ile tekstów biblijnych było wśród około 584 tekstów z groty 4 w Qumran?
127
Największy fragment z tej groty to zwój Komentarza do Księgi Nahuma, mierzący około 56 cm.
Q 30Na którym numerze kończą się dodatkowe psalmy zawarte w kanonie syryjskim?
155
Kanon syryjski obejmuje też 2 Księgę Barucha, uznawaną gdzie indziej za apokryf.