Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wiatrak to najstarszy silnik wiatrowy: budowla, której skrzydła porusza wiatr. Przez stulecia mełł zboże, osuszał poldery i napędzał tartaki. Quiz prowadzi od pierwszych wiatraków na Wschodzie, przez średniowieczne młyny wiatrowe w Polsce i tysiące wiatraków Europy, aż po współczesne turbiny wiatrowe. Sprawdź, ile wiesz o ich historii, liczbach i budowie.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z jakiego materiału przeważnie budowano dawne wiatraki?
drewno
Wiatraki murowane spotyka się rzadziej. W obu odmianach wiatr wprawia w ruch elementy, które napędzają urządzenia wewnątrz budowli.
Q 02Nadejście jakiej rewolucji obniżyło znaczenie wiatru i wody jako źródeł energii?
przemysłowej
Wiatr i wodę ostatecznie zastąpiły para wodna, silniki spalinowe i silniki elektryczne.
Q 03Jak nazywają się elementy wiatraka poruszane siłą wiatru?
skrzydła
Wyróżnia się trzy typy takich budowli: koźlak, paltrak i holender.
Q 04W jakich muzeach, obok skansenów, zachowały się polskie wiatraki?
etnograficznych
Dobrze zachowane obiekty można oglądać w takich placówkach na terenie całej Polski.
Q 05Które urządzenie w turbinie wiatrowej przekształca energię obrotów w elektryczną?
generator
Energia obrotów dociera do niego z wału za pośrednictwem przekładni.
Q 06Który rodzaj turbiny śmigłowej spotyka się najczęściej?
trójpłatowa
Ma poziomą oś obrotu i wirnik ustawiony „na wiatr”, zamocowany w gondoli, a całość umieszcza się na wieży.
Q 07W której krainie Wschodu w IX wieku wynaleziono wiatraki z pionową osią?
Persja
W Europie wiatraki pojawiły się dopiero pod koniec XII wieku i miały już oś poziomą; rozpowszechniły się w Anglii i Holandii.
Q 08Co osuszały pompy napędzane wiatrakami na terenie dzisiejszej Holandii?
poldery
Wcześniej wiatraki służyły głównie do mielenia zboża; odwadnianie było ich kolejnym ważnym zastosowaniem.
Q 09Około ile procent polskich wiatraków zniszczono podczas II wojny światowej?
60%
W 1939 na terenie Polski stało ponad 7000 wiatraków.
Q 10Na jaką energię wiatrak przetwarza energię wiatru?
kinetyczną
Wiatrak uchodzi za najstarszy silnik wiatrowy, a uzyskany ruch obrotowy przekazuje napędzanym urządzeniom.
Q 11Co budowano częściej niż wiatraki tam, gdzie warunki hydrologiczne były lepsze?
koła wodne
Przemawiały za nimi wyższa sprawność i większa niezawodność, dlatego liczba wiatraków była w poszczególnych regionach nierównomierna.
Q 12Jakie wyroby z konopi wytwarzały dawne wiatraki przemysłowe?
sznury
Inne wiatraki mełły tytoń, kakao, kawę czy gorczycę na musztardę, a także rozdrabniały skały na kruszywa.
Q 13W którym roku holenderskie rzemiosło młynarzy trafiło na listę UNESCO?
2017
Wpis na listę niematerialnego dziedzictwa objął młynarzy zarówno wiatraków, jak i młynów wodnych.
Q 21Dla jakiej techniki charakterystyczne były wiatraki o poziomej osi obrotu?
zachodniej
Takie właśnie wiatraki widnieją na XV-wiecznych rycinach odnajdywanych w Polsce, choć nie jest pewne, skąd do niej przywędrowały.
Q 22Ile wiatraków pracowało w Europie w szczycie około 1850 według szacunków?
200 000
To wartość niewielka w porównaniu z około 500 000 kół wodnych.
Q 23Z czego oprócz łopat składa się wirnik turbiny o poziomej osi obrotu?
piasty
Element ten umieszczony jest na przedniej części gondoli, którą ustawia się na wiatr.
Q 24Ile z 3280 wiatraków istniejących w Polsce w 1954 uznano za zdolne do pracy?
Q 14W którym kraju w 1900 znajdowało się około 20 tysięcy wiatraków?
Finlandia
To więcej niż w Cesarstwie Niemieckim, gdzie spis z 1895 wykazał 18 362 działające wiatraki.
Q 15Co wywołało największe zainteresowanie wiatrakami w XIX-wiecznej Polsce?
korzystne regulacje administracyjne
Rozwój technologiczny sprawił wtedy, że wiatraki coraz częściej budowano na własne potrzeby gospodarstwa.
Q 16Jaka reforma zniosła na wsi obowiązek mielenia zboża w wyznaczonym młynie?
uwłaszczenie chłopów
Zmiana ta objęła wszystkie części Polski pod zaborami.
Q 17W której miejscowości między Wrocławiem a Poznaniem młyn wiatrowy działał już w 1303?
Kobylin
Wiadomo o tym z odnalezionych dokumentów; nieco później młyn napędzany wiatrem stał także we Wschowie.
Q 18W którym kraju w 1820 pracowało od 5 do 10 tysięcy wiatraków?
Wielka Brytania
Anglia i Holandia to kraje, w których wiatraki z osią poziomą rozpowszechniły się po pojawieniu się w Europie.
Q 19Niedaleko którego miasta w 1377 zezwolono na budowę dwóch młynów wiatrowych?
Chojnice
Z odnalezionych dokumentów znane są także inne pozwolenia z tego stulecia, m.in. dla Rusinowa i Świętej Lipki.
Q 20Do jakiej grupy maszyn zalicza się wiatrak?
przepływowych
Wiatrak jest poprzednikiem turbiny wiatrowej, którą czasami także nazywa się wiatrakiem.
63
Tak dobiegła końca wielowiekowa tradycja młynów wiatrowych w Polsce.
Q 25Jaka część wiatraków w Cesarstwie Niemieckim w 1895 była młynami zbożowymi?
97%
Wśród 54 529 młynów wodnych, które wykazał ten sam pruski spis, zbożowe stanowiły wyraźnie mniejszą część.
Q 26Na czym wspiera się główny wał turbiny wiatrowej?
łożyskach
Do tego wału przymocowany jest wirnik, a energia obrotów trafia z niego dalej przez przekładnię.
Q 27Niedaleko którego miasta leży Rusinowo, gdzie w 1394 pozwolono zbudować młyn wiatrowy?
Kwidzyn
Dwa lata później podobne pozwolenie uzyskano dla młyna wiatrowego w Świętej Lipce.
Q 28Ile wiatraków zbudowano we Francji do 1847?
8700
Młynów wodnych powstało tam w tym czasie znacznie więcej, bo 37 tys.