Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wielki post to czterdziestodniowy czas pokuty przed Wielkanocą, który w Kościele łacińskim zaczyna się w Środę Popielcową, a u prawosławnych i grekokatolików w Czysty Poniedziałek. Jego historia sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa: od 40-godzinnego postu paschalnego, przez soborowe kanony i średniowieczne obrzędy pokutników, po współczesne przepisy o wstrzemięźliwości. Quiz sprawdza znajomość biblijnych korzeni liczby 40, dziejów Środy Popielcowej, polskich zwyczajów wielkopostnych oraz tradycji wschodnich i protestanckich.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile posiłków do syta dopuszcza post ścisły w Środę Popielcową?
jeden
W praktyce wolno zjeść trzy posiłki w ciągu dnia; w ten dzień obowiązuje również wstrzemięźliwość od mięsa.
Q 02Co się spala, by uzyskać popiół na Środę Popielcową?
palmy z poprzedniej Niedzieli Palmowej
Najstarsze zachowane źródła mówiące o święceniu popiołu pochodzą z X wieku.
Q 03Przez ile dni prorok Jonasz nawoływał mieszkańców Niniwy do nawrócenia?
40
Tyle samo dni trwał potop, a Dawid i Salomon władali Izraelem po tyle samo lat każdy; liczba ta zawsze oznacza czas pokuty.
Q 04Jak w kościołach wschodnich nazywana jest Niedziela Palmowa?
Wierzbowa
Tradycyjne palmy w tych kościołach wykonywano głównie z gałązek wierzby; grekokatolicy mówią też o Niedzieli „Kwietnej”.
Q 05Z czego powstawał postny żur jadany w dni powszednie wielkiego postu?
zaczynu mąki żytniej i wody
Na sześć tygodni z polskich stołów znikały mięso, tłuszcze zwierzęce, miód, cukier, a nawet nabiał.
Q 06Co opowiadano dzieciom zamiast baśni w czasie wielkiego postu na ziemiach polskich?
żywoty świętych
Na czas postu rezygnowano też z tytoniu, alkoholu, gry na instrumentach i śpiewu, a hałasujące dzieci karcono.
Q 07Od jakiego dnia rozpoczyna się wielki post u prawosławnych i grekokatolików?
Czysty Poniedziałek
W prawosławiu nie ma obrzędu posypywania głów popiołem; tradycja wiąże ten dzień z kąpielą w łaźni i sprzątaniem domu.
Q 08Jak brzmi łacińska nazwa wielkiego postu?
Quadragesima
Nazwa oznacza dosłownie „czterdziestnicę”; w języku cerkiewnosłowiańskim okres ten nazywa się czetyriediesiatnica.
Q 09Z której księgi biblijnej pochodzi formuła „Pamiętaj, człowiecze, że jesteś prochem”?
Rodzaju
Słowa te wypowiadano od połowy V wieku nad publicznymi pokutnikami, którym biskup i prezbiterzy posypywali głowy popiołem.
Q 10Ile dni przed Niedzielą Wielkanocną przypada Środa Popielcowa?
46
Do czasu postu nie wlicza się sześciu niedziel przypadających w tym okresie, dlatego sam post liczy 40 dni.
Q 11Jaki sobór zniósł liturgiczny okres przedpościa?
Watykański II
Na części ziem polskich praktyki ascetyczne przedpościa, trwającego razem z postem 70 dni, zachowywano jeszcze w XVIII i XIX wieku.
Q 12Jak nazywa się w protestantyzmie okres odpowiadający wielkiemu postowi?
czas pasyjny
Nazwa nawiązuje do pasji, czyli męki Jezusa; okres ten zasadniczo nie wiąże się ze wstrzemięźliwością od jedzenia.
Q 13Który prorok wędrował 40 dni na górę Horeb na spotkanie z Bogiem?
Eliasz
Na tej samej górze, zwanej też Synaj, Mojżesz spędził 40 dni w obecności Boga i otrzymał Dekalog.
Q 21Który łaciński teolog z Afryki Północnej jako pierwszy użył liczby „40” dla czasu postu?
Tertulian
Ten sam autor jako pierwszy określił post jako 40-godzinny i uzasadniał go słowami Jezusa z Ewangelii Łukasza o zabraniu pana młodego.
Q 22Który biskup w liście do papieża Wiktora I wyjaśniał sens 40-godzinnego postu?
Ireneusz z Lyonu
Czterdzieści godzin postu miało nawiązywać do czasu, jaki Chrystus spędził w grobie; ścisły post w te dni zachowywano już w II wieku.
Q 23Kanon 5 którego soboru stanowił, że post rozpoczyna się w szóstą niedzielę przed Wielkanocą?
nicejskiego I
Sobór ten obradował w 325 roku; post miał wówczas kończyć się w Wielki Czwartek, co potwierdzali Euzebiusz z Cezarei i św. Atanazy.
Q 14W którym wieku po raz pierwszy odprawiono Gorzkie żale?
XVIII
Nabożeństwo składa się z „zachęty” i trzech części, a jego struktura opiera się na konstrukcji dawnej Jutrzni.
Q 15Od jakiego wieku katolików obowiązuje nakaz wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych?
14 lat
Nakaz postu ścisłego dotyczy natomiast osób pełnoletnich do 60. roku życia.
Q 16W jaki dzień pokutnicy wygnani z kościoła w Popielec byli do niego uroczyście wprowadzani?
Wielki Czwartek
Podczas rekoncyliacji pokutnicy czekali boso przed bramą, a biskup brał ich pod rękę, tworząc jeden łańcuch prowadzony do wnętrza.
Q 17Jaką potrawę z mąki owsianej spożywano w wielkim poście na Lubelszczyźnie?
kisiel owsiany
Przygotowywano go z dodatkiem wody, soli, cukru i drożdży; nieco lepsze potrawy mogły gościć na stołach tylko w niedziele.
Q 18Który papież wprowadził w 1091 roku obowiązujący w liturgii ryt posypywania głów popiołem?
Urban II
W tym samym roku synod w Benewencie zalecał wiernym udział w obrzędzie na znak rozpoczęcia postu.
Q 19Pod koniec pontyfikatu którego papieża dodano cztery brakujące dni do wielkiego postu?
Grzegorza Wielkiego
Post liczony bez niedziel trwał wcześniej 36 dni; jego początek przesunięto wtedy na środę przed pierwszą niedzielą postu.
Q 20Który papież zakazał w 1349 roku praktyk biczowników?
Klemens VI
Grupy biczowników przemierzały drogi średniowiecznej Europy, biczując się do krwi i wzywając chrześcijan do pokuty.
Q 24Ile skrutiniów obejmował do VI wieku rzymski cykl przygotowania katechumenów do chrztu?
trzy
Odbywały się one w trzecią, czwartą i piątą niedzielę postu, a katechumeni słuchali wtedy ewangelii o Samarytance i uzdrowieniu niewidomego.
Q 25W którym roku rozpoczynanie wielkiego postu w środę na stałe weszło do tradycji rzymskiej?
1570
Zwyczaj funkcjonował już od VI wieku i został potwierdzony za papieża Innocentego IV; zastąpił wcześniejsze pełne dziewięć tygodni postu.
Q 26W których Kościołach wielki post kończy się w Wielką Sobotę uroczystą aklamacją „Alleluja”?
mariawickich
U mariawitów post poprzedza przedpoście, a mimo pokutnego charakteru jest to czas pełen nadziei na zmartwychwstanie.
Q 27Do jakiej starotestamentalnej praktyki nawiązuje, według publikacji prawosławnej, długość postu?
dziesięciny
Po odliczeniu sobót i niedziel z siedmiu tygodni i dodaniu Wielkiej Soboty post sumuje się w 36 i pół dnia, czyli jedną dziesiątą roku.
Q 28Zgodnie z jaką tradycją, wedle Dionizego Wielkiego, post kończono w porze piania koguta w niedzielę?
rzymską
W północnej Afryce post kończono już w Wielką Sobotę wieczorem; Dionizy opisał to w liście do Bazylidesa, biskupa z libijskiego Pentapolis.
Q 29Z którego roku pochodzi list okólny «Paschalis sollemnitatis» określający czas wielkiego postu?
1988
Dokument wydała Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów; aktualny Kodeks prawa kanonicznego nie precyzuje dnia zakończenia postu.
Q 30Do czego Amalariusz z Metzu odnosił 46 dni od Środy Popielcowej do Wielkanocy?
lat wznoszenia Świątyni Jerozolimskiej
Ten sam liturgista z IX wieku łączył 42 dni od pierwszej niedzieli postu z liczbą obozowisk Izraelitów po przejściu Morza Czerwonego.