Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Żydzi to naród semicki, który w starożytności zamieszkiwał Palestynę, a od blisko dwóch tysięcy lat żyje głównie w diasporze. Jego dzieje to królestwa Izraela i Judy, niewola babilońska, wygnanie i powrót. Quiz prowadzi od najdawniejszych wzmianek o Izraelitach przez średniowieczną Europę i ziemie polskie aż po XX wiek. Są też pytania o nazwy, pisownię i o bar micwę. Sprawdź, ile wiesz o historii i tradycji narodu żydowskiego.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Po których urodzinach żydowski chłopiec zostaje uznany za dorosłego w sensie religijnym?
13
Dorosłość oznacza tu zdolność do przestrzegania przykazań Prawa Mojżeszowego i pełny udział w uroczystościach w synagodze.
Q 02W którym kraju według badań z 2018 roku mieszkała największa diaspora żydowska?
USA
Szacowano ją na 5,7 mln osób. Kolejne miejsca zajmowały Francja z 453 tys. i Kanada z 390,5 tys. Żydów.
Q 03Jak nazywa się ruch dążący do odrodzenia więzi narodowych Żydów i utworzenia ich państwa?
syjonizm
Przeciwstawną koncepcją była asymilacja w miejscu zamieszkania. Rosnący antysemityzm skłonił kolejne grupy do emigracji do Palestyny.
Q 04Którego biblijnego patriarchy synem był Juda, od którego imienia pochodzi słowo „Żyd”?
Jakuba
Juda był jednym z dwunastu braci, a jego imię nosiło później jedno z dwunastu pokoleń Izraela.
Q 05Co dosłownie znaczy hebrajskie określenie „bar micwa”?
syn przykazania
Uroczystość obchodzi się od XIV w. Chłopiec staje się wtedy odpowiedzialny za własne czyny.
Q 06Czyje żydowskie pochodzenie decyduje o byciu Żydem według żydów ortodoksyjnych?
matki
Drugą drogą jest konwersja. Żydzi reformowani bywają przez ortodoksyjnych nieuznawani nawet mimo żydowskich korzeni.
Q 07Kogo w polszczyźnie oznacza słowo „żyd” pisane małą literą?
wyznawcę judaizmu
Nazwy narodowości zapisuje się po polsku wielką literą, dlatego członek narodu to Żyd – bez względu na wyznanie.
Q 08Jak nazywa się wszystkich obywateli państwa Izrael, także Arabów?
Izraelczykami
Tym samym słowem określa się Żydów mieszkających w tym kraju, a czasem po prostu wszystkich jego mieszkańców.
Q 09Która dynastia rządziła Królestwem Judy przez całe cztery wieki jego istnienia?
Dawida
W sąsiednim Królestwie Izraela o sukcesji często decydowały wojskowe zamachy stanu i dynastie zmieniały się kilkakrotnie.
Q 10Jakim innym słowem określa się Holocaust, czyli wymordowanie ok. 6 mln Żydów?
Szoah
Mordowano w niemieckich obozach koncentracyjnych, obozach zagłady i po prostu na ulicach. Wydarzenia te nasiliły żydowską emigrację do Palestyny.
Q 11Które powstanie z 167 r. p.n.e. dało Żydom niezależne królestwo?
Machabeuszy
Wcześniej krajem władali kolejno Persowie, Aleksander Wielki, egipscy Ptolemeusze i syryjscy Seleucydzi.
Q 12Co po hebrajsku znaczy słowo „aszkenazim”, którym określa się Żydów z Nadrenii?
Niemcy
Duże skupiska Żydów pojawiły się nad Renem za rządów Karola Wielkiego; z kolei Żydów z Andaluzji nazwano sefardim.
Q 13Kto pod koniec VIII wieku p.n.e. rozbił północne Królestwo Izraela i uprowadził jego ludność?
Asyryjczycy
Na miejsce uprowadzonych sprowadzono inne narody, a Judejczycy zostali jedynym pokoleniem Izraela z własnym państwem.
Q 21Jakiego pochodzenia ludem byli Chazarowie, których państwo przyjęło religię żydowską?
tureckiego
Ich państwo istniało od VI do X wieku na stepach między Morzem Czarnym a Kaspijskim.
Q 22Od której postaci przekaz biblijny wywodzi nazwę „Hebrajczycy”?
Hebera
Mianem Hebrajczyków albo Izraelitów określano Żydów zamieszkujących w starożytności Palestynę.
Q 23Z którego pokolenia Izraela pochodził apostoł Paweł, nazywający siebie Judejczykiem?
Beniamina
To znak, że już w I wieku n.e. sami Izraelici nazywali tak każdego Hebrajczyka, nie tylko potomków Judy.
Q 14Który babiloński król obległ i zniszczył Jerozolimę wraz z Pierwszą Świątynią?
Nabuchodonozor II
Stało się to po buncie w Judzie. Większość mieszkańców miasta, w tym elitę królestwa, zesłano do Babilonii.
Q 15Który władca perski w 538 r. p.n.e. położył kres wygnaniu Żydów w Babilonii?
Cyrus
Nastąpiło to rok po zdobyciu Babilonu. Część dawnego Królestwa Judy stała się potem prowincją imperium perskiego.
Q 16Od którego wieku Żydzi masowo osiedlali się w Polsce?
XIII
W średniowieczu najliczniejsza była diaspora europejska, a ziemie polskie stały się z czasem jej największym skupiskiem.
Q 17Które miasto było główną stolicą północnego Królestwa Izraela?
Samaria
Państwo północne było większe i bogatsze od południowego sąsiada i szybko wyrosło na potęgę regionalną.
Q 18Jak nazywają się skórzane pudełeczka z wersetami na pergaminie, zakładane w dniu bar micwy?
tefilin
Inaczej zwie się je filakteriami. Jedno nosi się na czole, drugie praworęczni mocują do lewego ramienia.
Q 19W którym roku p.n.e. Babilończycy zburzyli Jerozolimę wraz ze świątynią?
587
Przesiedlenia ludności judejskiej na tereny Babilonu zaczęły się już pod koniec VII wieku p.n.e.
Q 20Kogo, zgodnie ze znaczeniem imienia Juda, oznacza słowo „Żyd”?
chwalcę Boga Jahwe
Samo imię tłumaczy się z hebrajskiego jako chwała, wychwalony, wysławiony.
Q 24Na jakim zabytku z ok. 1200 r. p.n.e. zapisano najstarszą wzmiankę o narodzie izraelskim?
steli Merenptaha
Zdaniem większości naukowców tekst odnosi się do Izraelitów z centralnych wyżyn Kanaanu, gdzie odkryto setki małych osad.
Q 25Który autor popierał kontrowersyjną tezę o chazarskim rodowodzie Żydów aszkenazyjskich?
Artur Koestler
Teza zakłada, że po upadku swojego państwa uchodźcy ze stepów przybyli do Europy i dali początek tej grupie.
Q 26Do jakiego zakonu należał ksiądz Daniel Rufeisen, Żyd, który został katolickim duchownym?
karmelitów
Z powodu swojego wyznania miał problemy z uzyskaniem obywatelstwa izraelskiego.
Q 27Które plemię obok plemienia Judy zamieszkało w południowej części Palestyny?
Symeona
W tej części kraju leżała Jerozolima – późniejsza stolica całego Izraela, a po podziale państwa Salomona stolica południa.
Q 28Który nowoasyryjski król spustoszył Królestwo Judy w odpowiedzi na bunt jego mieszkańców?
Sennacheryb
Wcześniej Juda, już jako terytorium zależne od Asyrii, przeżywała okres dobrobytu i znacznego wzrostu populacji.
Q 29Z jakim miastem wiąże się sprawa Szymona, przykład oskarżenia Żydów o mord rytualny?
Trydentem
W okresach klęsk żywiołowych winą obarczano Żydów, a wrogość przybierała zwykle formę pogromów.
Q 30W annałach którego władcy pojawiają się najstarsze wzmianki o Judzie i jej królach?
Tiglat-Pilesera III
Wzmianki te pochodzą z VIII wieku p.n.e.; o królestwie Judy mówią też późniejsze dokumenty asyryjskie i babilońskie.