Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een aardbeving is een trilling van de aardkorst die ontstaat als opgebouwde spanning plotseling vrijkomt. De zwaarste ooit gemeten was die van Valdivia in Chili in 1960; dichter bij huis schudde Roermond in 1992 en beeft Groningen door de gaswinning. Deze quiz behandelt hoe aardbevingen ontstaan, hoe seismologen ze meten en lokaliseren met P- en S-golven, welke bevingen België en Nederland troffen en wat er gebeurt langs de San Andreasbreuk. Speel de vragen meteen of print ze uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe heet de wetenschap die aardbevingen bestudeert?
Seismologie
Uit het complexe geheel van golffasen dat bevingen opwekken, leiden onderzoekers veel af over de inwendige structuur van de aarde.
Q 02Hoe heet het punt aan het aardoppervlak loodrecht boven de plek waar een aardbeving ontstaat?
Epicentrum
Daar zijn de schokken het grootst en vindt men meestal de meeste verwoestingen; de naam komt van het Griekse epi, 'op'.
Q 03Wat kan een beving onder de zeebodem veroorzaken als grote delen van die bodem omhoog komen?
Tsunami
Waar de golf het land bereikt, neemt de zeediepte af en de golfhoogte toe; zulke golven houden ook langer aan dan gewone branding.
Q 04Waardoor ontstaat de meeste spanning in de lithosfeer die tot aardbevingen leidt?
Het bewegen van tektonische platen
Als de spanning hoog genoeg is, schuift het gesteente aan weerszijden van een breuk schoksgewijs en wordt een deel van de spanning ontladen.
Q 05Hoe worden aardbevingen onder de zeespiegel, minder correct, ook wel genoemd?
Zeebevingen
Zo'n beving veroorzaakt lang niet altijd een vloedgolf: daarvoor moet een abnormale hoeveelheid water plotseling worden verplaatst.
Q 06Welke stad werd in 1906 getroffen door de bekendste aardbeving langs de San Andreasbreuk?
San Francisco
De breuk loopt door westelijk Californië en gaat na deze stad de Grote Oceaan in.
Q 07Bij welk Gronings dorp veroorzaakt bodemdaling door aardgaswinning aardschokken?
Loppersum
Op 24 oktober 2003 vond hier een beving met een sterkte van 3,0 plaats; de materiële schade bleef gering.
Q 08Door de gaswinning van welk bedrijf werden de aardbevingen in Groningen veroorzaakt?
De NAM
In mei 2016 drongen de Provinciale Staten van Groningen aan op een parlementaire enquête over de gaswinning en de rol van dit bedrijf.
Q 09Wat voor soort schaal is de schaal van Richter?
Logaritmische schaal
In de media worden zware bevingen vaak ten onrechte 'op de schaal van Richter' aangeduid, terwijl die met een andere schaal worden gemeten.
Q 10Welke schaal is een voorbeeld van een schaal voor de intensiteit van een aardbeving?
Mercalli
De intensiteit beschrijft de uitwerking aan het aardoppervlak en hangt af van grondsoort, diepte en afstand; verdere ontwikkeling leidde tot de Europese macroseismische schaal.
Q 11Hoe heet het punt in de aardkorst waar een aardbeving ontstaat?
Hypocentrum
De naam komt van het Griekse hypo, dat 'onder' betekent; het is het zwaartepunt van de energiedichtheid van de beving.
Q 12Welke menselijke activiteit geldt naast gaswinning als mogelijke oorzaak van aardbevingen?
Ondergrondse kernproeven
Ook meteorietinslagen kunnen een aardbeving veroorzaken.
Q 13In welk land vond in 1960 de zwaarste ooit gemeten aardbeving plaats?
Chili
De beving bij Valdivia haalde een momentmagnitude van 9,5.
Q 21Hoeveel meetstations zijn minimaal nodig om de plaats van een aardbeving eenduidig te bepalen?
Drie
Eén station levert een cirkel op, twee stations twee snijpunten; pas met de derde cirkel blijft één plek aan het aardoppervlak over.
Q 22Na hoeveel rustige dagen spreekt men niet meer van een naschok maar van een nieuwe aardbeving?
7 dagen
Naschokken ontstaan door spanningsontlading op nabijgelegen delen van dezelfde breuk of op andere breuken in de buurt.
Q 23Met welke schaal worden zware aardbevingen gemeten in plaats van met de schaal van Richter?
Momentmagnitudeschaal
De magnitude geeft aan hoeveel energie vrijkwam en is onafhankelijk van de plaats op aarde waar ze wordt berekend.
Q 14Welke stad werd in 1755 getroffen door de zwaarste bekende aardbeving van Europa?
Lissabon
De kracht van deze beving wordt geschat op een momentmagnitude van 8,5 tot 9,0.
Q 15Hoe heet een beving die ontstaat door het instorten van holtes in kalksteen of mijnen?
Instortingsbeving
Ook vulkanische activiteit veroorzaakt kleine aardbevingen, de zogeheten vulkanische aardbevingen.
Q 16Waarvoor staat de P in P-golf?
Primaire
De transversale golf komt daarna aan bij het meetstation en heet daarom secundaire golf, of S-golf.
Q 17Tussen welke twee platen vormt de San Andreasbreuk een transforme plaatgrens?
Pacifische en de Noord-Amerikaanse Plaat
Bij een transforme grens schuiven de platen langs elkaar; door wrijving gebeurt dat niet geleidelijk maar in plotselinge stappen.
Q 18Welk type golf zijn P-golven?
Longitudinale golven
Ze bewegen in dezelfde richting als waarin ze zich voortplanten, net als geluidsgolven in lucht.
Q 19Vanaf welke magnitude is een aardbeving vrijwel altijd voelbaar?
3
Twee eenheden hoger is al sprake van een sterke aardbeving die vrijwel altijd matige tot aanzienlijke schade aanricht.
Q 20Tot op welke diepte in de aardkorst komen de meeste aardbevingen voor?
30 kilometer
De meeste bevingen ontstaan rond de grenzen van tektonische platen.
Q 24Tot op welke diepte komen aardbevingen maximaal voor?
700 kilometer
Zulke diepe bevingen ontstaan in een subducerende plaat, bijvoorbeeld doordat mineralen plotseling van fase veranderen of water loslaten.
Q 25Met welke factor stijgt de vrijgekomen energie per magnitude-eenheid op de schaal van Richter?
30 keer
Die verhouding is proefondervindelijk berekend aan de hand van de energie in seismische trillingen.
Q 26In welke vorm treden tribo-elektrische effecten tijdens een aardbeving op?
Lichtflitsen
Veranderingen in het magnetisch veld ter plaatse gelden wel als een mogelijk voorteken van een beving.
Q 27Hoeveel maal zo groot is de energie van een beving van magnitude 7 vergeleken met magnitude 5?
900 maal
Een beving van magnitude 7 of hoger geldt als zwaar tot zeer zwaar en veroorzaakt over het algemeen een grootschalige ramp.
Q 28Hoe snel planten P-golven zich ongeveer voort?
6 km/s
Ze komen bij een seismisch meetstation als eerste aan; daaraan danken ze hun naam.
Q 29Hoe snel planten S-golven zich ongeveer voort?
3,5 km/s
S-golven zijn transversaal en komen later aan dan de P-golven; uit dat tijdsverschil volgt de afstand tussen meetstation en beving.
Q 30Hoe heet een lijn van gelijke bevingsintensiteit rond het middelpunt van een aardbeving?
Isoseist
De intensiteit hangt af van de grondsoort, de onderlagen, het type verplaatsing en de afstand tot het middelpunt.