Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Alfred Nobel werd schatrijk met explosieven en liet zijn fortuin na aan prijzen voor wie de mensheid het meest vooruithielp. Achter de beroemde naam zit een uitvinder, ondernemer en talenkenner met een verrassend levensverhaal. Deze quiz gaat over zijn jeugd, zijn uitvindingen, zijn villa aan de Italiaanse kust en zijn testament. Ook de Nobelprijzen zelf komen aan bod: wie ze toekent, hoe de procedure verloopt en welke winnaars opvallen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welke stad werd de Zweedse chemicus Alfred Nobel in 1833 geboren?
Stockholm
Hij was een zoon van Immanuel Nobel en Caroline Andrietta Ahlsell en kampte als kind met gezondheidsproblemen.
Q 02In welke hoofdstad wordt de Nobelprijs voor de Vrede jaarlijks uitgereikt?
Oslo
De overige Nobelprijzen worden op dezelfde dag in de Zweedse hoofdstad uitgereikt.
Q 03Wie won Nobelprijzen voor zowel natuurkunde als scheikunde?
Marie Curie
Linus Pauling is de andere winnaar op twee verschillende gebieden: hij kreeg de prijs voor scheikunde en die voor de vrede.
Q 04Op welke datum worden de Nobelprijzen elk jaar uitgereikt?
10 december
Het is de sterfdag van Alfred Nobel, die in 1896 in zijn Italiaanse villa overleed.
Q 05Hoe werd Alfred Nobel genoemd in de necrologie die in 1888 per vergissing verscheen?
handelaar in de dood
De krant verwarde hem met een broer die net was gestorven. Het bericht raakte hem diep en zette hem ertoe aan zijn naam te zuiveren.
Q 06In welke maand worden de winnaars van de Nobelprijzen bekendgemaakt?
oktober
De bekendmaking begint op de eerste maandag van die maand en loopt door tot en met de tweede maandag.
Q 07In welke Italiaanse kustplaats overleed Alfred Nobel in 1896?
San Remo
Hij was al een tijd ziek en stierf in zijn eigen villa; begraven werd hij in Zweden, op het kerkhof Norra.
Q 08In welk jaar werden de Nobelprijzen voor het eerst uitgereikt?
1901
De Nobelstichting, die de prijzen uitreikt, was pas een jaar eerder ontstaan, op 29 juni 1900.
Q 09Wat bouwde Alfred Nobel in de tuin van zijn Italiaanse villa?
laboratorium
Hij deed bij de villa ook regelmatig ontstekingsproeven op het water, wat hem geen vrienden onder zijn buren opleverde.
Q 10Hoeveel laureaten mogen één Nobelprijs maximaal delen?
drie
Een prijs mag bovendien over hooguit twee werken worden verdeeld.
Q 11Welke organisatie won de Nobelprijs voor de Vrede in 1917, 1944 en 1963?
Rode Kruis
Ook de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR won de prijs meer dan eens: in 1954 en 1981.
Q 12Waarop mocht bij kandidaten volgens het testament van Alfred Nobel niet worden gelet?
nationaliteit
Juist dat internationale karakter maakte de prijs bijzonder: bestaande geldprijzen werden op zuiver nationale basis uitgereikt.
Q 13In welke vreemde taal kon Alfred Nobel zelfs poëzie schrijven?
Engels
Zonder voortgezet onderwijs ontwikkelde hij op eigen kracht een brede talenkennis.
Q 21Welke instelling reikt sinds 1969 een naar Alfred Nobel vernoemde economieprijs uit?
Sveriges Riksbank
De prijs maakt geen deel uit van Nobels nalatenschap: de bank stelde hem in 1968 in bij haar 300-jarig bestaan.
Q 22Welke Zweedse instelling kent de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde toe?
Karolinska-instituut
De prijs voor literatuur wordt toegekend door de Zweedse Academie.
Q 23Hoeveel leden telt het comité van het Noorse parlement dat de Vredesprijs toekent?
vijf
Dit Nobelcomité heet sinds 1 januari 1977 officieel het Noors Nobelcomité.
Q 14Welke broer van Nobelprijswinnaar Niko Tinbergen won in 1969 zelf de economieprijs?
Jan Tinbergen
Niko Tinbergen kreeg zijn eigen prijs in 1973, voor geneeskunde.
Q 15In welk jaar veranderde Alfred Nobel zijn testament ten gunste van de latere Nobelprijzen?
1895
Zijn nalatenschap was bestemd voor prijzen voor natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, letterkunde en de vrede in de wereld.
Q 16Hoe heet het Noorse parlement, dat in 1897 het testament van Alfred Nobel goedkeurde?
Storting
Sommige verwanten van Nobel betwistten het testament; de Zweedse instellingen keurden het pas in juni 1898 goed.
Q 17In welke stad ondertekende Alfred Nobel de laatste versie van zijn testament?
Parijs
Dat gebeurde op 27 november in de Zweeds-Noorse Club; een jaar later overleed hij.
Q 18Welke jongere broer van Alfred Nobel kwam in 1864 om bij een ontploffing?
Emil
Bij de ontploffing in de fabriek van de familie kwamen ook werknemers om. Kort daarna vond Nobel een veilige manier om nitroglycerine te laten ontploffen.
Q 19Hoeveel jaar blijven de nominaties voor een Nobelprijs geheim?
50
De termijn gaat in zodra de winnaar van dat jaar bekend is. Ook winnaars uit het verleden mogen iemand nomineren.
Q 20Welke broer van Alfred Nobel nam in 1859 de fabriek van hun vader over?
Ludvig
De machinefabriek draaide slecht, maar deze tweede zoon wist het bedrijf wel tot grote bloei te brengen.
Q 24Met welke stof vermengde Alfred Nobel nitroglycerine om het stabiel te maken?
diatomeeënaarde
De stof diende als absorberend medium; het mengsel bleef stabiel tot ongeveer 35 °C.
Q 25Waarom werd bijna de hele oplage van Alfred Nobels tragedie na zijn dood vernietigd?
ze gold als blasfemisch
Het stuk werd als schandelijk beschouwd; slechts een handvol exemplaren bleef gespaard.
Q 26Hoeveel miljoen Zweedse kronen bedroeg het kapitaal van Alfred Nobel ongeveer?
32
Van de rente moesten volgens zijn testament elk jaar op zijn sterfdag prijzen worden uitgereikt.
Q 27Hoe heet de tragedie in vier bedrijven die Alfred Nobel schreef?
Nemesis
Het stuk gaat over Beatrice Cenci en is deels geïnspireerd op een tragedie van Percy Bysshe Shelley.
Q 28Welke vader en zoon kregen in 1915 samen de Nobelprijs voor natuurkunde?
Bragg
Het is de enige prijs die aan een vader en zijn zoon gezamenlijk werd uitgereikt.
Q 29Welke wetenschapper won tweemaal de Nobelprijs voor de natuurkunde?
John Bardeen
Frederick Sanger en Karl Barry Sharpless wonnen allebei tweemaal de prijs voor de scheikunde.
Q 30Van welk echtpaar wonnen beide partners afzonderlijk een Nobelprijs, in 1974 en 1982?
Myrdal
Gunnar kreeg de economieprijs en Alva, acht jaar later, de prijs voor de vrede.