Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Europa is een van de vier grote manen van Jupiter en werd in 1610 ontdekt door Galileo Galilei. Onder een gladde korst van ijs gaat vermoedelijk een oceaan van zout water schuil. Deze quizvragen gaan over de ontdekking, de baan, het ijsoppervlak met zijn donkere lijnen en de kans op leven. Ook de ruimtesondes JUICE en Europa Clipper komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke plaats neemt Europa qua grootte in onder de vier Galileïsche manen?
Kleinste
In het hele zonnestelsel staat Europa wel hoog op de lijst: alleen vijf andere manen zijn groter.
Q 02Hoe laat het oppervlak van de maan Europa zich het best omschrijven?
Bijzonder glad
Noemenswaardige hoogteverschillen zijn er niet en kraters zijn er schaars: het ijs is naar schatting pas 20 tot 180 miljoen jaar oud.
Q 03Uit welk gas bestaat de ijle atmosfeer van Jupiters maan Europa?
Zuurstof
De druk is er minimaal: 1 micropascal. Anders dan op Aarde is het gas hier niet van biologische oorsprong.
Q 04Wat kan er door de getijdenwerking van Jupiter in de korst van Europa ontstaan?
Barsten
Die korst bestaat uit een laag ijs waarvan de dikte wordt geschat op 1 tot 30 kilometer.
Q 05In welk jaar ontdekte Galileo Galilei de maan Europa?
1610
De ontdekking viel op 8 januari; een dag eerder kon Galilei de maan nog niet los van Io zien.
Q 06Welke ruimtevaartorganisatie stuurde in april 2023 de sonde JUICE naar Jupiter?
ESA
JUICE moet helpen de ondergrondse oceanen te leren kennen, zodat er later een lander naar Europa kan.
Q 07Uit welk metaal bestaat de binnenste kern van de maan Europa vermoedelijk?
IJzer
Dat blijkt uit metingen van het magneetveld. Rond die kern ligt silicaatrots, met daarboven water en ijs.
Q 08Welke energie houdt de oceaan onder het ijs van Europa vermoedelijk warm en vloeibaar?
Getijdenenergie
De warmte die vrijkomt uit het verval van radioactieve elementen is daarvoor onvoldoende.
Q 09Welke ruimtetelescoop toonde in 1994 aan dat de maan Europa een ijle atmosfeer heeft?
Hubble
Het lichtste gas dat bij het ontleden van de ijskorst vrijkomt, ontsnapt naar de ruimte; de rest blijft als dunne atmosfeer achter.
Q 10In welk jaar komt Europa Clipper naar verwachting aan bij Jupiters maan Europa?
2030
De aankomst is in april gepland, na twee zwaartekrachtsslingers langs planeten onderweg.
Q 11Hoe heten de donkere lijnen die over het oppervlak van de maan Europa lopen?
Lineae
Ze zijn vermoedelijk ontstaan door uitbarstingen van warm ijs, een effect dat lijkt op de vorming van een mid-oceanische rug op Aarde.
Q 12Waarnaar zijn alle structuren op het oppervlak van de maan Europa genoemd?
Europese mythologie
Dat past bij de maan zelf, die is genoemd naar een koningsdochter met wie Zeus een affaire had.
Q 13Hoeveel kilometer bedraagt de diameter van Jupiters maan Europa?
3122
Daarmee is Europa net iets kleiner dan de Maan van de Aarde.
Q 21Aan welke universiteit gebruikte Galilei de telescoop waarmee hij Europa ontdekte?
Padua
Het ging om een refractietelescoop van lage sterkte: op 7 januari viel Europa er nog niet mee van Io te onderscheiden.
Q 22Hoe heet het verschijnsel waarbij Io precies twee keer zo snel om Jupiter draait als Europa?
Baanresonantie
Een derde maan doet mee en draait juist half zo snel als Europa. Door dit samenspel ontstaan getijdenkrachten.
Q 23Hoe koud is het gemiddeld aan de polen van Jupiters maan Europa, in graden Celsius?
−220
Dat is maar 53 graden boven het absolute nulpunt. Aan de evenaar is het met gemiddeld −160 °C iets minder koud.
Q 14Hoeveel kilometer diep is de oceaan van zout water onder het ijs van Europa vermoedelijk?
100
De aanwijzing kwam van de ruimtesonde Galileo, die onder het oppervlak een elektrisch geleidende laag mat.
Q 15Welk verschijnsel kan, naast geisers, de lijnen op het oppervlak van Europa hebben gevormd?
Cryovulkanisme
Opvallend: de lijnen komen over het hele oppervlak voor, ook al keert Europa steeds hetzelfde halfrond naar Jupiter.
Q 16Welk element voor mogelijk leven op Europa kan door komeetinslagen zijn aangevoerd?
Koolstof
Leven is er waarschijnlijker naarmate de ijslaag dunner is; een aantal onderzoekers pleit voor fondsen om dat nader te onderzoeken.
Q 17Welke astronoom gaf de maan Europa haar naam?
Simon Marius
Hij claimde de vier satellieten onafhankelijk te hebben ontdekt. De naam verwijst naar de dochter van koning Agenor, een geliefde van Zeus.
Q 18Zo hard als welk gesteente blijft de ijskorst van Europa door de kou permanent?
Graniet
Het oppervlak is dan ook ijskoud: zelfs aan de evenaar ligt de gemiddelde temperatuur ver onder het vriespunt.
Q 19Welk Romeins cijfer droeg de maan Europa lang in de astronomische literatuur?
II
De volledige aanduiding bestond uit de naam van de planeet plus dat cijfer en is ook nu nog enigszins gangbaar.
Q 20Rond welke maan gaat de sonde JUICE aan het einde van haar missie draaien?
Ganymedes
Tot die tijd blijft JUICE in een baan rond Jupiter en bestudeert ze de Galileïsche manen op afstand.
Q 24Welke organisatie hanteert 8 januari als officiële ontdekkingsdag van de maan Europa?
Internationale Astronomische Unie
De mythologische naam bleef lang weinig populair: tot halverwege de 20e eeuw gebruikten veel astronomen liever een nummer.
Q 25Hoeveel procent bedraagt het albedo van Jupiters maan Europa?
67
Die waarde is een van de hoogste van het zonnestelsel; het oppervlak bestaat dan ook uit een laag ijs.
Q 26Door welk proces wordt de atmosfeer van de maan Europa vooral gevormd?
Radiolyse
Watermoleculen in het ijs vallen uiteen doordat het oppervlak voortdurend blootstaat aan ultraviolette straling van de zon.
Q 27Wat stelde de ruimtesonde Galileo in 1997 vast rond Jupiters maan Europa?
Ionosfeer
Die dunne laag ontstond mogelijk door straling van de zon in combinatie met inslagen van deeltjes uit de magnetosfeer van Jupiter.
Q 28Met welke later afgeblazen sonde wilde NASA water onder het ijs van Europa zoeken?
Jupiter Icy Moons Orbiter
Het project, afgekort JIMO, moest ook twee andere manen onderzoeken, maar strandde op de complexiteit.
Q 29In ongeveer hoeveel jaar draait de buitenste ijslaag van Europa eenmaal om de kern?
12.000
Dat de ijskorst sneller draait dan de vaste kern, wijst op een vloeibare oceaan ertussen.
Q 30Hoe groot is de excentriciteit van de bijna cirkelvormige baan van Europa om Jupiter?
0,009
Ook de helling is klein: het baanvlak wijkt maar 0,47° af van de evenaar van Jupiter.