Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De atmosfeer is de dunne deken van gassen die de aarde omhult, door de zwaartekracht vastgehouden en onmisbaar voor het leven. Ze tempert het zonlicht, houdt warmte vast en is het toneel van het weer. Deze quiz gaat over de samenstelling van de lucht, de vijf lagen van de dampkring, luchtdruk en dichtheid, en de stromingen die warmte over de planeet verdelen. Ook de atmosferen van andere hemellichamen en sterren komen kort aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe wordt de atmosfeer van de aarde ook wel genoemd?
Dampkring
Ook alle andere planeten in het zonnestelsel hebben een atmosfeer.
Q 02In welke laag van de atmosfeer, het dichtst bij de aarde, speelt het weer zich af?
Troposfeer
Het is de warmste en vochtigste laag en bevat bijna alle waterdamp, water en ijs van de dampkring.
Q 03Bij welk effect speelt water, naast kooldioxide en methaan, een rol?
Broeikaseffect
Door verdamping en condensatie vervoert water ook warmte tussen verschillende luchtlagen.
Q 04Door welk veld worden de gassen van een atmosfeer aangetrokken en vastgehouden?
Zwaartekrachtsveld
Lichte gassen bewegen soms sneller dan de ontsnappingssnelheid en verdwijnen daardoor langzaam uit de atmosfeer.
Q 05Uit welke woestijn is zand aangetroffen tot boven Nederland en Scandinavië?
Sahara
Stof uit de Australische woestijn is op dezelfde manier boven de Timorzee en de Tasmanzee gevonden.
Q 06Hoeveel lagen onderscheidt men in de atmosfeer van de aarde?
Vijf
De lagen worden ingedeeld op basis van het verloop van de temperatuur met de hoogte.
Q 07In welke vorm komt water als vloeistof (condens) in de atmosfeer voor?
Mist
Wolken bestaan uit condens of ijskristallen, en neerslag kan vloeibaar of vast zijn.
Q 08Welke organismen houden het zuurstofgehalte in de oceanen op peil?
Algen
Op het land nemen de landplanten die taak over, met een ongeveer even groot aandeel in de zuurstofproductie.
Q 09Samen met welk veld beschermt de atmosfeer het leven tegen schadelijke straling?
Aardmagnetisch veld
Tot die schadelijke straling behoren gammastraling en ultraviolette straling.
Q 10In welke laag van de atmosfeer bevindt zich de ozonlaag?
Stratosfeer
In dezelfde indeling ligt de ionosfeer, de onderste laag van de magnetosfeer, een stuk hoger.
Q 11Waardoor worden de stromingen in de atmosfeer voornamelijk gedreven?
Warmteverschillen
Die verschillen leiden tot verschillen in luchtdruk, en daarmee tot de algemene circulatie.
Q 12Waaruit kwam de uitstoot die het aandeel koolstofdioxide op de jonge aarde zo hoog maakte?
Vulkanen
Pas na de komst van organismen die aan fotosynthese doen, daalde dat aandeel sterk.
Q 13Hoe hoog is de gemiddelde luchtdruk op zeeniveau?
1013 hPa
Meestal schommelt de luchtdruk op zeeniveau tussen 940 en 1060 hPa.
Q 14Waarvoor hebben vrijwel alle meercellige organismen atmosferische dizuurstof nodig?
Q 21In welke laag, tussen 50 en 80 km hoogte, neemt de temperatuur af met de hoogte?
Mesosfeer
De bovengrens van deze laag heet de mesopauze.
Q 22Wat is de molecuulmassa van koolstofdioxide ongeveer?
44 gram/mol
Distikstof en dizuurstof zijn lichter, met respectievelijk ongeveer 28 en 32 gram/mol.
Q 23In welke laag, die tot 640-700 km reikt, neemt de temperatuur toe met de hoogte?
Thermosfeer
Deze laag begint op 80 tot 85 km hoogte.
Q 24Hoe groot is de dichtheid van de lucht op zeeniveau ongeveer?
Celademhaling
Die afhankelijkheid maakt dizuurstof tot een essentiële levensvoorwaarde voor meercellig leven.
Q 15Waaraan neemt de atmosfeer deel, behalve dat ze door de zwaartekracht aan de aarde is gebonden?
Aardrotatie
Zonder deze deken van gassen zou leven op aarde niet mogelijk zijn.
Q 16Samen met welk verschijnsel houdt het weer de energiebalans van het systeem aarde in stand?
Zeestromen
Het weer speelt zich volledig af binnen de atmosfeer.
Q 17Welke laag van de atmosfeer begint op 700 tot 800 km hoogte?
Exosfeer
Deze buitenste laag reikt tot de uiterste grens van de atmosfeer.
Q 18Na het verschijnen van welke organismen daalde het aandeel koolstofdioxide sterk?
Fotosynthetiserende
Het percentage zuurstof steeg navenant, wat meercellig leven mogelijk maakte.
Q 19Hoe heet de bovengrens van de onderste laag van de atmosfeer?
Tropopauze
Zulke grenzen verlopen over het algemeen niet scherp en liggen op de polen vaak lager dan op de evenaar.
Q 20Hoe heet de hoeveelheid licht die op een stukje aardoppervlak invalt?
Insolatie
Rond de evenaar is die hoeveelheid veel hoger dan rond de polen, omdat de zon er hoger staat.
1,3 kg/m³
Op 11 km hoogte is de dichtheid nog maar een derde van die op zeeniveau.
Q 25Op welke hoogte ligt de uiterste grens van de atmosfeer?
10.000 km
De hoogtes van de lagen variëren met de plaats op aarde en met de dagelijkse en jaarlijkse gang.
Q 26Tot hoeveel ppm was de hoeveelheid koolstofdioxide in de atmosfeer in 2016 gestegen?
404 ppm
Tussen 1959 en 2016 nam de hoeveelheid met 26% toe.
Q 27Door welk proces verandert op grote hoogte de samenstelling van de lucht?
Fotodissociatie
Daarbij vallen moleculen O2 en N2 uiteen in atomen en ionen.
Q 28In welk land werd in december 2011 de hoogste luchtdruk ooit gemeten?
Mongolië
De waarde van 1084,4 hPa werd gemeten in Tosontsengel, in de provincie Zavhan.
Q 29Welke circulatiecellen kent het klassieke model naast Hadleycellen en polaire cellen?
Ferrelcellen
De cellen verschuiven met de seizoenen, en het model is een grote versimpeling gebleken.
Q 30Hoe groot is het massa-aandeel van koolstofdioxide in de atmosfeer circa?
0,1%
Dat massa-aandeel is hoger dan het volume-aandeel, omdat CO2 een relatief hoge molecuulmassa heeft.