Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Edward Jenner (1749–1823) was een Engelse dorpsdokter die het pokkenvaccin op basis van koepokken ontwikkelde. Zijn proef met de zoon van zijn tuinman legde de basis voor de vaccinatie. Deze quiz gaat over zijn jeugd en opleiding, zijn onderzoek naar koekoeken, fossielen en winterslaap, de tegenstand die hij kreeg en de strijd tegen de pokken daarna.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke beroepsgroep had vaak koepokken en bezorgde Jenner zo de kans zijn theorie te testen?
Melkmeisjes
Toen een van hen Jenner met de ziekte raadpleegde, gebruikte hij haar koepokken voor zijn beroemde proef.
Q 02Van welke vogel beschreef Jenner in 1788 als eerste correct het broedparasitisme?
Koekoek
De Fransman Antoine Joseph Lottinger kwam onafhankelijk van Jenner tot dezelfde beschrijving.
Q 03Bij de mummie van wat voor heerser worden huidlittekens aan de pokken toegeschreven?
Farao
Pokken is een oude ziekte. In de 18e eeuw gold ze als een van de meest gevreesde ziektes.
Q 04Op welk lichaamsdeel van een koe veroorzaken koepokken blaasjes?
Uier
Verder heeft deze virale infectie voor het dier weinig gevolgen. Jenner was geïntrigeerd door het boerenverhaal dat de ziekte mensen tegen pokken beschermde.
Q 05Wat kregen gevaccineerde mensen op spotprenten van Jenners tegenstanders?
Koeienkoppen
Ook vanuit godsdienstige hoek kwam fel verzet: inenten met stof van lage schepselen zou ontoelaatbaar zijn.
Q 06Wie duwt volgens Jenners waarnemingen bij een broedparasiet de eieren uit het nest?
Het jong zelf
De dieren zijn daar in hun eerste levensdagen anatomisch op aangepast. Aanvankelijk werd Jenner niet geloofd.
Q 07Als wat werkte de vader van James Phipps, Jenners eerste proefpersoon, voor de arts?
Tuinman
Jenner infecteerde de jongen met koepokken. James werd licht ziek en was binnen een week weer beter.
Q 08Welk beroep had Stephen Jenner, de vader van Edward Jenner?
Dominee
Edward was het achtste van de negen kinderen van Stephen en zijn vrouw Sarah.
Q 09Welke bioloog liet zijn beroemdste boek aanpassen toen Jenners vogelwaarneming werd bevestigd?
Charles Darwin
Het ging om de zesde uitgave van ‘The Origin of Species’.
Q 10Wie voedde Edward Jenner op nadat hij als kind zijn ouders had verloren?
Zijn oudste zus
Edward was pas vijf jaar oud toen zijn vader en moeder overleden. Al van jongs af aan had hij veel belangstelling voor de natuur.
Q 11Welk virus veroorzaakt de pokken, de ziekte waartegen Jenner een vaccin ontwikkelde?
Variolavirus
Besmetting loopt via de luchtwegen, waarna het virus via het bloed de interne organen infecteert.
Q 12Welke groep had er geen belang bij dat Jenner met zijn vaccinatie slaagde?
Artsen die variolaties deden
Zij voerden de oudere methode voor veel geld uit en zagen in de nieuwe aanpak een bedreiging voor hun inkomsten.
Q 13Hoeveel kinderen kreeg Edward Jenner met zijn vrouw Catherine?
Drie
Het waren Edward, Catherine en Robert Fitzhardinge, geboren tussen 1789 en 1797.
Q 21Van welk zeereptiel uit het vroeg-Jura vond Jenner in 1819 fossiele overblijfselen?
Plesiosaurus
Het dier was tot dan toe onbekend. Jenner deed de vondst op de plek waar hij vaker naar versteende resten zocht.
Q 22Wie importeerde de variolatie, de voorloper van Jenners vaccinatie, uit Turkije?
Mary Wortley Montagu
Bij deze methode werd een minder zware vorm van pokken op de huid aangebracht, wat soms toch de dodelijke vorm veroorzaakte.
Q 23In wat voor ruimte zat de jonge Jenner na zijn variolatie met andere jongens opgesloten?
Stal
De jongens moesten blijven tot de ziekte bij allen was uitgewoed. Die ervaring bleef Jenner altijd bij.
Q 14Bij welke rivier vlak bij zijn huis verzamelde Edward Jenner fossielen?
Severn
Zoals veel geleerden van zijn tijd beperkte Jenner zich niet tot zijn hoofdvak, de geneeskunde.
Q 15Met welk natuurverschijnsel hield Jenner zich naast de vogeltrek intensief bezig?
Winterslaap
Het intrigeerde Jenner hoe alle levensprocessen op een lager pitje konden doorgaan.
Q 16In welk jaar werd de Engelse arts Edward Jenner geboren?
1749
Jenner was behalve arts en chirurg ook ornitholoog, botanicus en paleontoloog. Hij stierf in hetzelfde dorp in Gloucestershire waar hij ter wereld kwam.
Q 17Wat ontdekte Jenner bij post-mortemonderzoek in de aders rond het hart?
Kalk- en vetafzettingen
Jenner vermoedde een verband tussen deze aderverkalking en angina, de toen nog onbegrepen pijn op de borst.
Q 18Hoeveel dagen bedraagt de incubatietijd van pokken, de ziekte die Jenner bestreed?
12
Na die periode krijgt de patiënt hoge koorts en verspreidt het virus zich naar de huid, waar het blaasjes veroorzaakt.
Q 19In welk jaar publiceerde Jenner zijn onderzoek naar koepokken in boekvorm?
1798
De lange Engelse titel begint met ‘An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae’ en noemt Gloucestershire met name.
Q 20Bij welke chirurg maakte Jenner in het Londense St. George's Hospital zijn opleiding af?
John Hunter
De leermeester zag al gauw hoe begaafd zijn leerling was. De twee bleven hun leven lang vrienden.
Q 24In welk jaar keerde Jenner terug naar zijn geboortedorp om zich daar als arts te vestigen?
1772
Na zijn opleiding in Londen werkte Jenner als dorpsdokter in de plaats waar hij geboren was.
Q 25Wat onderzocht Jenner samen met een bevriende chirurg in ontstoken weefsel?
Temperatuurwisseling
Die vriend was zijn vroegere leermeester uit Londen, die hem al vroeg als een begaafde leerling had herkend.
Q 26Hoeveel pond kende de Britse regering Jenner in 1802 toe als steun voor zijn werk?
10.000
Vijf jaar later volgde een tweede, nog grotere toekenning. Jenner besteedde jarenlang veel tijd aan voorlichting en het beschikbaar stellen van vaccins.
Q 27Hoeveel jaar na de dood van Edward Jenner werd de anesthesie pas uitgevonden?
23
De kleine ingrepen die Jenner als dorpsdokter deed, zoals het opensnijden van een puist of abces, gebeurden dus allemaal zonder verdoving.
Q 28Bij welke arts uit Chipping Sodbury ging Jenner op zijn veertiende in de leer?
Daniel Ludlow
In zeven jaar deed Jenner daar de ervaring op die hij nodig had om zich later zelfstandig als arts te kunnen vestigen.
Q 29Met wie trouwde Edward Jenner in 1788?
Catherine Kingscote
De bruid was 27 jaar oud. Het gezinsleven dat volgde was niet al te rooskleurig.
Q 30Welke tekenaar bevestigde in 1871 Jenners vogelwaarneming in een kinderboek?
Jemima Blackburn
Ze was behalve tekenaar ook vogelwaarnemer. Haar geïllustreerde boek heette ‘The Pipits’.