Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Ernest Rutherford groeide op in Nieuw-Zeeland en werd een van de grootste experimentele natuurkundigen van zijn tijd. Hij ontrafelde radioactiviteit en liet zien dat een atoom een kleine, zware kern heeft. Deze quizvragen volgen hem van zijn schooltijd via Canada en Engeland naar de top van de wetenschap: zijn proeven met alfadeeltjes, zijn medewerkers, zijn voorspellingen en zijn onderscheidingen. Speel de vragen direct, met uitleg bij elk antwoord, of print ze uit voor een quizavond.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Van welk vakgebied wordt Ernest Rutherford de vader genoemd?
kernfysica
Rutherford was een Nieuw-Zeelands-Britse natuur- en scheikundige die in 1937 in Cambridge overleed.
Q 02Welke deeltjes bewegen in het atoommodel van Rutherford om de kleine kern heen?
elektronen
De kern zelf is zeer klein en wordt tegenwoordig de nucleus genoemd.
Q 03Welke namen gaf Ernest Rutherford in 1898 aan de twee soorten straling bij radioactief verval?
alfa en bèta
De straling komt vrij bij het verval van zware elementen; later kwam er nog een derde, hoogenergetische soort bij.
Q 04Welke lading hebben alfadeeltjes, zo toonde Ernest Rutherford aan de McGill-universiteit aan?
positief
Hij leidde dat af uit de manier waarop de deeltjes afbogen in elektrische en magnetische velden.
Q 05Aan welke Britse universiteit werd Ernest Rutherford rond 1907 hoogleraar natuurkunde?
Manchester
Hij kreeg daar de beschikking over het ultramoderne laboratorium van de natuurkundefaculteit.
Q 06Met welke Britse natuurkundige ging Ernest Rutherford in Cambridge samenwerken?
Joseph John Thomson
Rutherford hielp zijn leermeester onder meer bij onderzoek naar de elektrische eigenschappen van gassen.
Q 07In welke Canadese stad werd Ernest Rutherford in 1898 hoogleraar aan de McGill-universiteit?
Montréal
Hij solliciteerde naar de functie van Second MacDonald Professor of Physics omdat hij in Cambridge geen leerstoel kreeg.
Q 08Welke natuurkundige voegde zich in 1912 bij Ernest Rutherford en zijn onderzoeksgroep?
Niels Bohr
Hij verbond Rutherfords atoomtheorie vervolgens met de kwantumtheorie.
Q 09Van welk laboratorium in Cambridge was Ernest Rutherford tot aan zijn overlijden directeur?
Cavendish-laboratorium
Hij volgde er zijn eigen leermeester op en begeleidde als hoofd vele toekomstige Nobelprijswinnaars.
Q 10Wat is een alfadeeltje, zoals Ernest Rutherford in 1908 wist te bewijzen?
heliumkern
Rutherford vermoedde dit al toen hij de ware aard van alfastraling begon te achterhalen.
Q 11Wiens toevallige ontdekking van radioactiviteit bracht Ernest Rutherford tot nader onderzoek?
Henri Becquerel
De Franse fysicus stuitte in 1896 bij toeval op het verschijnsel.
Q 12Uit hoeveel kinderen bestond het gezin waarin Ernest Rutherford opgroeide?
twaalf
Hij was het vierde kind van James Rutherford en Martha Thompson.
Q 13Door welke radiopionier bleek Ernest Rutherford in 1896 te zijn overtroffen?
Guglielmo Marconi
Diens radiogolven hadden een bericht over bijna 16 kilometer overgebracht, zo ontdekte Rutherford op een bijeenkomst van de British Association.
Q 21In welke Nieuw-Zeelandse stad staat een replica van het laboratorium van Ernest Rutherford?
Christchurch
De nagebouwde werkruimte is te vinden in het Arts Centre van de stad.
Q 22Voor welke school won Ernest Rutherford op zijn zestiende een beurs?
Nelson College
Op die school blonk hij uit op academisch niveau, wat hem later nog een studiebeurs opleverde.
Q 23In welk jaar stelde Ernest Rutherford zijn atoommodel op?
1911
Hij baseerde het op de waarneming dat een klein deel van de alfadeeltjes door een metaalfolie werd teruggekaatst.
In welk jaar voorspelde Ernest Rutherford het bestaan van een neutraal kerndeeltje?
Q 14Van welk genootschap werd Ernest Rutherford in 1903 tot lid gekozen?
Royal Society
Een jaar later reikte dit genootschap hem ook de Rumford Medal uit, ondanks de ophef over zijn theorie.
Q 15Met welk atoommodel was de verstrooiing van alfadeeltjes volgens Rutherford in tegenspraak?
plumpuddingmodel
Dat model was van zijn leermeester Thomson; de onverwachte afbuiging was voor Rutherford een raadsel.
Q 16Voor welk proces van Charles Darwin bood Rutherfords idee over de aarde genoeg tijd?
natuurlijke selectie
Rutherford opperde in 1904 dat radioactieve elementen de kern van de planeet warm houden, wat een hoge ouderdom verklaart.
Q 17Van welk metaal onderzocht Ernest Rutherford voor zijn promotie de magnetisatie?
ijzer
Tegen de verwachting in bleek het metaal ook in een hoogfrequent elektromagnetisch veld te magnetiseren.
Q 18Met welke jonge chemicus ontdekte Ernest Rutherford dat atomen in andere elementen veranderen?
Frederick Soddy
De theorie deed veel stof opwaaien: tot dan toe waren wetenschappers ervan overtuigd dat atomen in elementen onveranderlijk waren.
Q 19In welke Nieuw-Zeelandse plaats werd Ernest Rutherford in 1871 geboren?
Brightwater
Hij kwam ter wereld op 30 augustus en overleed 66 jaar later, op 19 oktober 1937, in het Britse Cambridge.
Q 20In welk element veranderde Ernest Rutherford in 1917 stikstof met alfastraling?
zuurstof
Daarmee was hij de eerste die kunstmatig een atoom liet transmuteren.
1920
Het duurde tot 1932 voordat het deeltje daadwerkelijk werd gevonden.
Q 25Wat was de achternaam van Mary Georgina, met wie Ernest Rutherford in 1900 trouwde?
Newton
Hij leerde haar kennen in Canterbury: ze was de dochter van de weduwe bij wie hij als student in de kost was.
Q 26Ongeveer één op de hoeveel alfadeeltjes kaatste terug in Rutherfords folieproef?
8.000
De meeste deeltjes gingen er dwars doorheen; het leek alsof de rest tegen iets hards en massiefs was gebotst.
Q 27Van welke hulporganisatie voor gevluchte wetenschappers was Ernest Rutherford president?
Academic Assistance Council
De groep ondersteunde Joodse geleerden die nazi-Duitsland wilden ontvluchten; Rutherford leidde haar in de laatste jaren van zijn leven.
Q 28Over hoeveel meter wist Ernest Rutherford uiteindelijk radiogolven te detecteren?
800
Zijn eerste toestel haalde maar een paar meter, al werkte het zelfs door een stenen muur heen.
Q 29Van welke stof was de fluorescerende plaat in Rutherfords meetinstrument gemaakt?
zinksulfide
Op de plaat werd elk alfadeeltje zichtbaar als een lichtflitsje.
Q 30Met welke Britse astrofysicus trouwde Eileen, de dochter van Ernest Rutherford, in 1921?
Ralph Fowler
Eileen Mary werd in 1901 geboren en overleed al in 1930, zeven jaar eerder dan haar vader.