Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Geneeskunde is het vakgebied dat zich richt op ziekte, verwonding en herstel. Van de humorenleer van de oudheid tot evidence-based medicine heeft het vak een lange weg afgelegd. Deze quiz vraagt naar de pioniers van de geneeskunst, het medisch proces van anamnese tot prognose, de artsopleiding in Nederland en België, en de geschiedenis en werking van acetylsalicylzuur. Speel direct of print de vragen uit voor een pubquiz of een les. Geen account nodig.
Alle 29 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke Griekse arts introduceerde de artseneed die nog altijd zijn naam draagt?
Hippocrates
Dezelfde arts van Kos propageerde ook het gebruik van wilgenbastextract, een bitter brouwsel dat koorts verlaagde maar geen pijn stilde.
Q 02Welk medisch specialisme behandelt geestesziekten?
Psychiatrie
Lichamelijke ziekten zijn het domein van de verschillende medische specialismen, ondersteund door de pathologie; verwondingen vallen onder de traumatologie.
Q 03Welke Nederlander deed onderzoek met de door hem ontdekte microscoop?
Antoni van Leeuwenhoek
Het hernieuwde gebruik van de microscoop in de 19e eeuw hielp de oude ziekteleer te vervangen door de microbiologie en de virologie.
Q 04Welk specialisme behoort tot de eerstelijns curatieve zorg?
Huisartsgeneeskunde
De eerste lijn kent drie specialismen; de andere twee zijn ouderengeneeskunde en arts voor verstandelijk gehandicapten.
Q 05Welke eenvoudige pijnstiller schrijven artsen tegenwoordig liever voor dan acetylsalicylzuur?
Paracetamol
Vóór de opkomst van dit middel was Aspirine, al dan niet merkloos als acetosal, de meest gebruikte pijnstiller ter wereld.
Q 06Uit welke grondstof worden penicillines bereid?
Schimmels
Morfine is een voorbeeld van een natuurlijk geneesmiddel uit planten. Welke middelen alleen op recept verkrijgbaar zijn, wordt bij wet bepaald en verschilt per land.
Q 07Welke Duitse fabrikant ontwikkelde acetylsalicylzuur in Elberfeld tot een bruikbaar medicijn?
Bayer
Het middel kwam in 1899 in poedervorm op de markt; een jaar later volgden gedoseerde tabletten.
Q 08Binnen hoeveel tijd begint aspirine als pijnstiller of koortsverlager meestal te werken?
30 minuten
In lage dosering wordt het middel tegenwoordig vooral voorgeschreven om beroerten en hartinfarcten te voorkomen; het lijkt ook het risico op darmkanker te verlagen.
Q 09Hoe noemt men in de geneeskunde de vooruitzichten van een patiënt?
Prognose
Meestal blijft na het onderzoek één hypothese over, de diagnose; die blijft vaak een hypothese en is lang niet altijd juist.
Q 10Tot welke klasse geneesmiddelen wordt aspirine gerekend?
Niet-steroïde ontstekingsremmers
Het middel staat op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de WHO; wereldwijd wordt naar schatting zo'n 40.000 ton per jaar geslikt.
Q 11Hoe heet de werkzame stof in wilgenbastextract, de voorloper van aspirine?
Salicine
Het extract smaakt bijzonder bitter, ligt slecht op de maag en verlaagt wel koorts maar stilt geen pijn; dat doet pas de synthetisch toegevoegde acetylgroep.
Q 12Welke organisatie geeft de ICD-10 uit, waarin ziektebeelden wereldwijd worden gerangschikt?
WHO
De indeling wordt ongeveer om de tien jaar herzien en loopt altijd een aantal jaren achter bij de stand van de wetenschap; aan het ziekbed heeft ze geen praktisch nut.
Q 13Welke behandeling moest vroeger de balans tussen de lichaamssappen herstellen?
Aderlaten
Naast dit soort ingrepen bestond de geneeskunst tot in de 18e eeuw vooral uit primitieve operaties, het zetten van botten en wondbehandelingen.
Q 21Aan wie werd de ontdekking van acetylsalicylzuur lange tijd toegeschreven?
Felix Hoffmann
Volgens dat verhaal zocht hij na werktijd een pijnstiller voor zijn zwaar reumatische vader en beschreef hij op 10 augustus 1897 in zijn labdagboek de zuivere, bewaarbare stof.
Q 22Welk volk gebruikte rond 2000 v.Chr. al wilgenbladeren tegen pijnlijke gewrichten?
Assyriërs
Geschriften van rond 1550 v.Chr. tonen dat ook de oude Egyptenaren een brouwsel van wilgenbladeren gebruikten tegen pijn en ontstekingen.
Q 23Wie geldt als de grondlegger van de antiseptische methode?
Ignaz Semmelweis
Louis Pasteur staat in dezelfde rij pioniers te boek als ontdekker van bacteriën en als degene die vaccins introduceerde.
Q 14Hoe heet het vraaggesprek waarin de arts de klachten van de patiënt uitvraagt?
Anamnese
De arts vraagt daarbij ook naar de verwachtingen van de patiënt: geruststelling, genezing, een medicijn, een operatie of een verklaring om ziek thuis te blijven.
Q 15Welke Engelse arts ontdekte de bloedsomloop?
William Harvey
Andere pioniers uit dezelfde lijst zijn Rudolf Virchow, grondlegger van de moderne ziekteleer, en Robert Koch, die bacteriële infectieziekten bestudeerde.
Q 16In welk register wordt een Nederlandse arts na het artsexamen als basisarts ingeschreven?
BIG-register
Met alleen die registratie kan een arts nog weinig beginnen: pas na een specialisatie, bijvoorbeeld tot huisarts of internist, mag hij volledig zelfstandig patiënten behandelen.
Q 17Vanwege welk syndroom wordt acetylsalicylzuur afgeraden voor baby's en zeer jonge kinderen?
Reye
Ook tijdens zwangerschap en borstvoeding wordt het middel afgeraden; voor kinderen tot 16 jaar heeft een andere pijnstiller de voorkeur.
Q 18Welke NSAID heeft een unieke wisselwerking met laag gedoseerd acetylsalicylzuur?
Ibuprofen
De registratieautoriteiten waarschuwden in 2008 voor de combinatie, omdat de beschermende werking op hart en bloedvaten erdoor wordt tenietgedaan.
Q 19Sinds welke arts (circa 150 n.Chr.) werd ziekte verklaard uit verstoorde lichaamssappen?
Claudius Galenus
De vier sappen waren slijm, bloed, zwarte en gele gal, gekoppeld aan de elementen water, vuur, aarde en lucht en aan de eigenschappen warm, koud, nat en droog.
Q 20Welk enzym remt acetylsalicylzuur, wat de pijnstillende en koortsverlagende werking verklaart?
Cyclo-oxygenase
Het enzym zet arachidonzuur om; wordt het geremd, dan verdwijnt een groot deel van de pijn, zakt de koorts en worden ontstekingsreacties afgezwakt.
Q 24Op welke oogaandoening hebben dagelijkse aspirinegebruikers twee keer zoveel kans?
Maculadegeneratie
Andere bijwerkingen zijn maagklachten en maagbloedingen, en bij hoge doseringen oorsuizen en doofheid.
Q 25Waarvoor is de ICD, de internationale indeling van ziekten, oorspronkelijk ontstaan?
Als classificatie van doodsoorzaken
Tegenwoordig is het vooral een statistisch instrument om het vóórkomen van ziektes in verschillende landen te vergelijken, mits die landen dezelfde definities gebruiken.
Q 26Welke dagelijkse dosis acetylsalicylzuur wordt voorgeschreven na een hartinfarct?
80 mg
Die lage dosis remt het samenklonteren van bloedplaatjes en vermindert de kans op herhaling met circa 40 procent; na een beroerte volstond vroeger zelfs 30 mg.
Q 27Wie was volgens de labjournaals de werkelijke ontdekker van acetylsalicylzuur?
Arthur Eichengrün
Vanwege zijn Joodse achtergrond werd hij door de nazi's uit de annalen geschrapt. Zijn claim uit 1949 werd in 1999 bevestigd door onderzoek aan de universiteit van Glasgow.
Q 28Met welke stof wordt salicylzuur veresterd bij de synthese van acetylsalicylzuur in het lab?
Azijnzuuranhydride
De reactie verloopt in een zuur milieu; het product wordt daarna door herkristallisatie in ethanol gezuiverd, met een opbrengst tot 90% en een zuiverheid van 99%.
Q 29Wie verkreeg in 1853 voor het eerst acetylsalicylzuur door de fenolgroep te acetyleren?
Charles Frédéric Gerhardt
Zijn stof was onzuiver en instabiel en niemand had er destijds belangstelling voor; pas decennia later werd de vinding herontdekt.