Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Griep, of influenza, is meer dan een flinke verkoudheid: het virus tast de luchtwegen aan en maakt elk jaar wereldwijd miljoenen mensen ernstig ziek. Deze quiz gaat over het virus zelf, de griepprik en de cijfers voor Nederland en België, en over de grote pandemieën, met de Spaanse griep van 1918 voorop. Van makkelijke weetjes tot vragen voor kenners: test wat je weet over drift, vogelgriep en de sporen die de pandemie in de kunst naliet.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk deel van het lichaam tast het influenzavirus aan?
Luchtwegen
Echte influenza geeft ernstigere symptomen dan een gewone verkoudheid met wat koorts en kan zelfs dodelijk zijn.
Q 02Wat is bij griep normaal gesproken de enige behandeling die nodig is?
Uitzieken
Griep is meestal een infectie die het immuunsysteem uiteindelijk zelf oplost, en doorgaans houden mensen er geen restschade aan over.
Q 03Welke griep gold van 11 juni 2009 tot augustus 2010 officieel als pandemie?
Mexicaanse griep
De status van pandemie duurde daarmee ruim een jaar; grieppandemieën keren terug met tussenpozen van zo'n 10 tot 40 jaar.
Q 04Waaraan dankt de Spaanse griep haar naam?
Spaanse kranten schreven er het eerst over
Spanje was neutraal in de Eerste Wereldoorlog en kende geen oorlogscensuur; de oorsprong van de ziekte ligt er vrijwel zeker niet.
Q 05Welke organisatie coördineert de samenstelling van de jaarlijkse nieuwe griepvaccins?
Wereldgezondheidsorganisatie
Omdat het virus zich snel aanpast door mutatie, moeten er elk jaar nieuwe vaccins worden ontwikkeld.
Q 06Welke groep trof de Spaanse griep opmerkelijk genoeg vooral?
Jonge volwassenen
Bij gangbare griepepidemieën worden juist kinderen en bejaarden ziek, en lopen bejaarden het grootste risico.
Q 07Welke dieren vormen mogelijk een tussenstation tussen vogelgriepvirussen en de mens?
Varkens
Gemixte griepvirussen kunnen afkomstig zijn van virussen die endemisch zijn bij mensen, vogels of deze boerderijdieren.
Q 08Hoeveel Nederlanders krijgen elk jaar ongeveer griep?
820.000
Tussen 2015 en 2020 overleden er in Nederland gemiddeld 6.443 mensen per jaar direct of indirect aan griep.
Q 09Welk type influenzavirus veroorzaakt bij mensen de meeste ziekte en sterfte?
A
Type C veroorzaakt slechts een soort verkoudheid, voornamelijk bij kinderen.
Q 10Hoeveel doden veroorzaakt griep wereldwijd per jaar volgens de hoogste schatting?
650.000
De laagste schatting is 290.000 doden; daarnaast worden jaarlijks 3 tot 5 miljoen mensen ernstig ziek.
Q 11Hoeveel Nederlanders stierven volgens het CBS aan de Spaanse griep en complicaties daarvan?
38.000
Dat is bijna vier per 1000 inwoners; het sterftecijfer schoot in 1918 omhoog van 13,12 naar 17,10 per 1000.
Q 12Hoeveel procent van de griepdoden in Nederland is ongeveer 65 jaar of ouder?
90
Ook mensen met een chronische aandoening behoren tot de risicogroepen waarin de meeste slachtoffers vallen.
Q 13In welke stad sprong een vogelgriepvirus in 1997 over van vogels op mensen?
Hongkong
De besmette personen waren in contact geweest met besmet pluimvee; het virus verspreidde zich daarna zeven jaar lang over Zuidoost-Azië.
Q 21Hoeveel weken duurde de Nederlandse griepperiode van 2014/2015, de langste in decennia?
21
Het was de langste griepperiode in veertig jaar; de lengte verschilt sterk per seizoen.
Q 22Welk eiwit bepaalt samen met hemagglutinine de indeling van influenzavirussen?
Neuraminidase
Bij vogels zijn negen subtypen van dit eiwit bekend, bij mensen gaat het om twee.
Q 23Wat maakt het oppervlakte-eiwit HA voor het influenzavirus mogelijk?
Cellen binnendringen
Bij vogels zijn zestien subtypen van dit eiwit bekend, bij mensen drie.
Q 14Tot welk subtype behoorde het virus dat de Spaanse griep veroorzaakte?
H1N1
Een subtype dankt zijn naam aan de combinatie van twee eiwitten aan het oppervlak van het virus, aangeduid met HA en NA.
Q 15Welke grieppandemie brak uit in 1889 en eiste ongeveer een miljoen levens?
Russische griep
Ruim een kwarteeuw later, aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, volgde een pandemie waaraan miljoenen mensen overleden.
Q 16Welk land hield de Spaanse griep aanvankelijk buiten met een strikte maritieme quarantaine?
Australië
In 1919 brak de ziekte er toch uit en stierven vijftienduizend van de vijf miljoen inwoners.
Q 17Hoe heet een te sterke reactie van het immuunsysteem, een mogelijke doodsoorzaak bij griep?
Cytokinestorm
Dat zou verklaren waarom juist mensen met normaal het sterkste immuunsysteem aan de Spaanse griep bezweken.
Q 18Welke kunstenaar tekende Gustav Klimt op zijn sterfbed en stierf zelf aan de Spaanse griep?
Egon Schiele
Hij en zijn zwangere vrouw overleden drie dagen na elkaar; zijn schilderij De Familie bleef onvoltooid.
Q 19In welke provincie vielen verhoudingsgewijs de meeste Nederlandse doden door de Spaanse griep?
Drenthe
Het sterftecijfer lag er bijna 2,5 maal zo hoog als in het hele land; mogelijk kwam de griep over de oostgrens binnen.
Q 20Waar lagen de doden begraven met wier longen het virus van de Spaanse griep is nagemaakt?
Alaska
Uit dat onderzoek bleek dat de griep vooral mensen van 20 tot 40 jaar trof.
Q 24Hoe werd de Spaanse griep aanvankelijk in Duitsland genoemd?
Vlaamse griep
In koloniaal India stond dezelfde ziekte bekend als Bombay Fever.
Q 25In welk jaar slaagden microbiologen erin het virus van de Spaanse griep na te maken?
2005
Ze baseerden zich op viraal RNA uit de long van een soldaat die in 1918 was gestorven.
Q 26Hoeveel procent van de 256 tot najaar 2006 gemelde vogelgrieppatiënten overleed?
59
De besmettingen waren op dat moment gemeld in tien landen; de meeste volgden op contact met pluimvee of pluimveeproducten.
Q 27Hoeveel personen overleden in 2016 in België direct door griep, volgens Statbel?
117
In 2014 en 2015 waren het er telkens 51, in 2013 nog 147.
Q 28Met welke drank bestrijdt Frank van Wezel de Spaanse griep in de roman van A.M. de Jong?
Jenever
De roman ‘Frank van Wezels roemruchte jaren’ gaat over de mobilisatie van het Nederlandse leger tussen 1914 en 1918.
Q 29De onbetrouwbaarheid van welke enzymen veroorzaakt de antigene drift van griepvirussen?
RNA-polymerases
Daardoor verandert de aminozuurvolgorde van de oppervlakte-eiwitten, terwijl hun functie gelijk blijft.
Q 30In welke Noord-Franse plaats werd de Spaanse griep mogelijk voor het eerst waargenomen?
Étaples
Daar lag het grootste Britse legerkamp in Frankrijk, met in 1917 ongeveer 100.000 manschappen van verschillende nationaliteiten.