Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Koper is het element met symbool Cu: een rood/geel overgangsmetaal dat stroom en warmte uitstekend geleidt en al duizenden jaren door mensen wordt gebruikt. Deze quiz gaat over de scheikunde van koper, de geschiedenis van het metaal, zijn rol in het lichaam en de handel in kopererts. Ook het Vrijheidsbeeld en de koperen bruiloft komen voorbij.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke kleur krijgt de oxidatielaag die zich in de buitenlucht op koper vormt?
Groen
De laag ontstaat onder invloed van de atmosfeer. Koper wordt onder meer toegepast als dakbedekking en in standbeelden.
Q 02Welke ijsmummie uit de Alpen droeg gereedschap van 99,7% zuiver koper?
Ötzi
De mummie werd in 1991 gevonden tussen Oostenrijk en Italië; de man stierf vermoedelijk omstreeks 3300 v.Chr.
Q 03Aan welk eiland dankt koper via het Latijn zijn naam?
Cyprus
In de klassieke oudheid werd op dit eiland al koper gewonnen; de Romeinen spraken van aes cyprium, erts van het eiland.
Q 04Van welk Latijns woord komt de naam koper?
Cuprum
De eerste letters van dat woord vind je terug in het scheikundige symbool van het element.
Q 05Welk metaal is als enige een betere geleider van elektriciteit dan koper?
Zilver
Dat metaal is veel duurder, en daarom wordt in elektronische componenten veel koper gebruikt.
Q 06Hoeveel jaar is een paar getrouwd bij een koperen bruiloft?
12,5
Het metaal duikt vaker op in het taalgebruik: zo bestaat er ook een koperen jubileum.
Q 07In welke munteenheid wordt de prijs van koper veelal uitgedrukt?
Amerikaanse dollar
De prijs geldt per pond of per ton; het metaal wordt verhandeld op beurzen in onder meer New York en Shanghai.
Q 08Welke legering wordt voor standbeelden meestal gebruikt in plaats van zuiver koper?
Brons
Het Vrijheidsbeeld is een uitzondering: het bestaat geheel uit koperen platen die aan een geraamte zijn bevestigd.
Q 09Als wat moeten vrijwel alle koperverbindingen worden beschouwd?
Giftig
Toch is het element zelf van levensbelang voor dieren en hogere planten.
Q 10Welke karakteristieke kleur hebben koperionen in een waterige oplossing?
Blauw
Koper vormt als (bijna) edel metaal maar moeilijk ionen.
Q 11Onder welke naam staat ongelegeerd koper ook bekend?
Roodkoper
Het is een overgangsmetaal dat buigzaam en eenvoudig te vervormen is.
Q 12Welk atoomnummer heeft koper in het periodiek systeem?
29
Koper is een rood/geel overgangsmetaal met het symbool Cu.
Q 13Op welke Londense beurs wordt koper verhandeld?
London Metal Exchange
Dagelijks komen daar vraag en aanbod bij elkaar en komt een prijs tot stand.
Q 14Via welk proces wordt zuiver koper uit ruw koper verkregen?
Q 21Welke oxidatietoestand neemt koper in ionaire vorm vrijwel altijd aan?
2+
Soms vormt koper ook een ion met een enkele positieve lading.
Q 22In welke vorm is het metaal koper brandbaar?
Poeder
Zwavel en jood reageren pas met koper bij ongeveer de ontbrandingstemperatuur van het metaal.
Q 23Bij welk verschijnsel vallen cupraten op door hun relatief hoge kritische temperatuur?
Supergeleiding
Cupraten zijn koperoxiden; voor sommige ligt die temperatuur tussen 100 en 150 K.
Q 24Hoe heet de vorm waarin koper ongebonden in de natuur voorkomt?
Elektrolyse
Een anode van ruw koper gaat daarbij in oplossing, waarna het zuivere metaal op de kathode neerslaat.
Q 15Met welke godheid werd koper in de mythologie en alchemie vaak geassocieerd?
Aphrodite
Die associatie dankte het metaal aan zijn mooie glans.
Q 16Naar wie is de ziekte genoemd waarbij het lichaam een teveel aan koper bevat?
Wilson
Koper is niettemin onmisbaar: voedingsmiddelen als oesters, noten en lever zijn er rijk aan.
Q 17Welk Europees land hoort met China en de VS tot de belangrijkste afnemers van koper?
Duitsland
Het metaal wordt wereldwijd verhandeld, en bij een hoge prijs neemt ook de belangstelling van criminelen toe.
Q 18Welk volk smolt net als de Egyptenaren rond 3000 v.Chr. al koper?
Sumeriërs
Beide volken gebruikten het gesmolten koper om er een legering van te maken.
Q 19Welke koperhoudende stof zit in het bloed van veel ongewervelde dieren?
Hemocyanine
Het bloed van deze dieren heeft daardoor een andere kleur dan dat van de mens.
Q 20In welk huidig land tonen opgravingen kopergebruik van rond 8700 v.Chr. aan?
Irak
De vondsten zijn gedaan in het noorden van het land; het smelten van koper is pas van duizenden jaren later bekend.
Gedegen
Vaker wordt het element in gebonden toestand aangetroffen, als sulfide of als oxide.
Q 25Hoeveel stabiele isotopen heeft koper?
Twee
Het gaat om 63Cu en 65Cu; daarnaast is een groot aantal radioactieve isotopen bekend.
Q 26Welk soort sterke stof is nodig om elementair koper op te lossen?
Oxidator
Meestal wordt daarvoor salpeterzuur of zwavelzuur gebruikt; met zwakkere zuren verloopt de reactie traag.
Q 27Rond welk jaar v.Chr. smolt men al koper uit mineralen als malachiet en azuriet?
5000
Het gebruik van koper zelf is nog ouder: opgravingen wijzen op rond 8700 v.Chr.
Q 28Aan welke stof binden koperionen zich voor hun transport in het bloed?
Ceruloplasmine
Koper is van levensbelang voor dieren en hogere planten, al zijn bijna alle verbindingen ervan schadelijk.
Q 29Welk Romeins cijfer vervangt in moderne namen het oude voorvoegsel cupri-?
II
Het oude cupro- stond voor het ion met een enkele positieve lading; zo is kopermonochloride CuCl.
Q 30Ruim hoeveel uur bedraagt de halveringstijd van het radioactieve isotoop 67Cu?
61
Het is daarmee het langstlevende radioactieve isotoop van koper; de overige halen enkele minuten of minder.