Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De leugendetector, officieel de polygraaf, registreert lichaamssignalen zoals hartslag, bloeddruk en huidgeleiding. Of iemand liegt, valt daar minder eenvoudig uit af te leiden dan films doen geloven. Deze quiz gaat over de werking van het apparaat, de ondervragingstechnieken, de rol in het Belgische strafrecht en de omstreden spraakanalyse. Van eenvoudige basiskennis tot vragen voor echte kenners.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat betekent het woord polygraaf letterlijk?
veelschrijver
Het apparaat dankt zijn naam aan het feit dat het meerdere fysiologische reacties tegelijkertijd registreert.
Q 02Welke angst kan bij een leugenaar de emotie opwekken die een leugendetector oppikt?
ontmaskerd worden
Zo'n emotie roept op haar beurt fysiologische activiteit op, en precies die wordt gemeten.
Q 03Wat kan een sollicitant overkomen die een leugendetectietest weigert?
afgewezen worden
Vooral in de Verenigde Staten worden zulke tests veel gebruikt bij sollicitaties.
Q 04Wat volstaat om te leren de uitslag van een leugendetectietest te beïnvloeden?
enige training
Dat is een van de redenen waarom de betrouwbaarheid van deze tests volgens veel onderzoek te wensen overlaat.
Q 05Onder welke Engelse naam staat leugendetectie met software voor spraakanalyse bekend?
Voice Stress Analysis
De methode is sneller en makkelijker toe te passen dan de klassieke polygrafietest en werkt ook met spraak die via de telefoon is opgenomen.
Q 06Waardoor kan bij een liegende verdachte de verwachte stressreactie op de polygraaf uitblijven?
verdovende middelen
Zulke middelen onderdrukken stressreacties, waardoor het apparaat ook bij een leugen niet uitslaat.
Q 07Aan welke eis moet de misdrijfinformatie bij de schuldige-kennistechniek voldoen?
geheim gebleven zijn
De informatie mag bijvoorbeeld niet via berichtgeving van de media zijn uitgelekt.
Q 08Welke groep met een karakterstoornis reageert lichamelijk weinig op emotionele prikkels?
psychopaten
Hetzelfde geldt voor mensen met hersenbeschadiging; zulke individuele verschillen maken leugendetectie lastig.
Q 09Welke kenmerken van een stem analyseert software voor leugendetectie via spraak?
trillingen en toonhoogte
Zulke akoestische kenmerken zouden kunnen wijzen op stress, bijvoorbeeld bij een pijnlijke vraag.
Q 10Van welk zenuwstelsel registreert een polygraaf meestal de activiteit?
autonome
Het gaat om signalen als hartslag, bloeddruk, huidgeleiding, huidtemperatuur en de snelheid of het volume van de ademhaling.
Q 11Welke rol speelt de polygraaf meestal in een Belgisch strafonderzoek?
aanvullend bewijs
Het belang van het instrument in een strafrechtelijk onderzoek moet daarom niet worden overschat.
Q 12Wie beschikken bij de schuldige-kennistechniek als enigen over de geteste kennis?
ondervrager en dader
Het kan gaan om een voorwerp, een persoon of een naam die met het misdrijf te maken heeft.
Q 13Hoe kan iemand op een polygraaf bewust een verhoogde stressreactie veroorzaken?
zichzelf pijnigen
Met het blote oog is zo'n reactie niet te zien, maar het apparaat registreert haar wel, wat een verdachte een gunstige uitkomst kan opleveren.
Q 21Wat staat een verdachte in België te wachten die een polygraaftest weigert?
geen enkel procesrechtelijk nadeel
Ook wie halverwege het verhoor stopt met meewerken, ondervindt daar in het strafproces geen gevolgen van.
Q 22Op welk soort fout geeft de schuldige-kennistechniek een grotere kans?
valse negatieven
De schuldige wordt dan niet herkend; toch geldt de aanpak als veelbelovend.
Q 23Welk effect kan verklaren dat mensen minder liegen als ze spraakanalyse verwachten?
bogus pipeline-effect
Het doet er daarbij in principe niet toe of het apparaat echt bestaat, is aangesloten of betrouwbaar werkt.
Q 14Wat raadt een advocaat in België zijn cliënt meestal aan bij een voorgestelde polygraaftest?
niet meewerken
De reden is de onbetrouwbaarheid van de conclusies die men aan de uitkomsten kan verbinden.
Q 15In welk vakgebied wordt de polygraaf veel gebruikt, naast sport- en inspanningsfysiologie?
psychofysiologie
Het gebruik bij leugendetectie is een meer toegepaste variant, die vooral in de Verenigde Staten voorkomt.
Q 16In welk soort strafzaken wordt de polygraaf in België met name ingezet?
zedenzaken
In zulke zaken is er vaak weinig bewijs voorhanden en staat het woord van de een tegenover dat van de ander.
Q 17Waarom is de term leugendetector eigenlijk misleidend?
detectie vergt ook een speciale ondervragingstechniek
Leugendetectie vindt niet primair door een apparaat plaats, maar door de combinatie van apparaat en manier van ondervragen.
Q 18Welke fout levert het vergelijken van twee soorten vragen bij leugendetectie relatief vaak op?
valse positieven
Een onschuldige wordt dan als schuldige aangewezen, bijvoorbeeld omdat hij doorheeft welke vragen met het misdrijf samenhangen.
Q 19Met welk Europees verdrag kan een verplichte polygraaftest in strijd komen?
EVRM
Het gaat om artikel 8 lid 2 van dat verdrag; mede daarom blijft meewerken in België altijd vrijwillig.
Q 20Hoe heten in een leugendetectietest de vragen die rechtstreeks over het misdrijf gaan?
delictgerelateerde vragen
Een voorbeeld is de vraag of iemand onlangs een bedrag van 10 miljoen euro heeft gestolen.
Q 24Uit welk jaar stamt het kritische leugendetectierapport van de Amerikaanse Research Council?
2003
Het rapport onderstreept dat de techniek onvoldoende wetenschappelijk is onderbouwd voor rechtspraak of personeelsscreening.
Q 25Het meten van welk verschijnsel is een basiselement van leugendetectie via spraakanalyse?
microtremor
Het gaat om kleine hoogfrequente trillingen van de spieren die het strottenhoofd en de stembanden aansturen.
Q 26Onder welke naam zou de Amsterdamse politie de schuldige-kennistechniek als proef invoeren?
geheugendetector
De proef stond gepland voor het jaar 2008.
Q 27In welk jaar werden in Nederland de eerste proeven met een leugendetector gedaan?
1951
De proeven werden genomen door de artsen Van der Zee en Holtzer, een neuroloog en een psychiater.
Q 28Welke Amerikaanse psycholoog ontwikkelde mede de schuldige-kennistechniek?
David Lykken
Bij deze procedure krijgt de ondervraagde een reeks stimuli of testitems aangeboden, vaak in de vorm van meerkeuzevragen.
Q 29In welke stad werkten de artsen die de eerste Nederlandse leugendetectorproeven namen?
Eindhoven
Dr. Van der Zee en dr. Holtzer waren er werkzaam als neuroloog en psychiater.
Q 30Welk spraakanalysesysteem geldt als geavanceerder dan Gate Keeper (GK1)?
Layered Voice Analyser
Volgens de makers onderscheidt het systeem verschillende types stress, cognitieve processen en emotionele reacties.