Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een lichtjaar klinkt als een tijdsduur, maar het is een afstand: de weg die licht in één jaar door het vacuüm aflegt. Astronomen meten er de afstand tot sterren en sterrenstelsels mee. Deze quiz gaat over de maat zelf, over verwante eenheden zoals de lichtminuut en de parsec, en over afstanden in het heelal, van de maan tot de rand van het zichtbare heelal. Ook de lichtsnelheid komt aan bod: wie haar als eerste probeerde te meten en waarom niets sneller kan.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat voor soort maat is het lichtjaar, anders dan de naam doet vermoeden?
Lengtemaat
Het lichtjaar heeft het symbool ly en wordt gebruikt in de astronomie en de kosmologie.
Q 02Naar hoeveel kilometer per seconde wordt de lichtsnelheid vaak afgerond?
300.000
Omgerekend is dat ruim een miljard kilometer per uur.
Q 03Welk deeltje zonder rustmassa reist altijd met de lichtsnelheid?
Foton
Een deeltje met rustmassa zou oneindig veel energie en impuls nodig hebben om die snelheid te bereiken, wat onmogelijk is.
Q 04Hoeveel lichtminuten bedraagt de afstand van de zon naar de aarde?
8,3
Het zonlicht dat de aarde nu bereikt, is dus ruim acht minuten geleden vertrokken.
Q 05Welke ster staat na de zon het dichtst bij de aarde?
Proxima Centauri
Het licht van deze ster is 4,22 jaar onderweg voordat het ons bereikt.
Q 06Hoeveel lichtseconden is de afstand tussen de aarde en de maan ongeveer?
1,3
Naast de lichtseconde bestaan ook de lichtminuut en het lichtuur als verwante afstandsmaten.
Q 07Welk groot sterrenstelsel staat op ongeveer 2,54 miljoen lichtjaar van ons vandaan?
Andromedanevel
Dit stelsel, ook bekend als M31, is het dichtstbijzijnde andere grote sterrenstelsel.
Q 08Hoeveel kilometer is één lichtjaar afgerond?
9,46 biljoen
In meters is het exact 9.460.730.472.580.800, een getal van zestien cijfers.
Q 09De baan van welke planeet heeft een middellijn van ongeveer 8 lichtuur?
Neptunus
Het is de verste planeet van het zonnestelsel; een lichtuur is de afstand die licht in vacuüm in een uur aflegt.
Q 10Hoeveel meter is een lichtseconde per definitie exact?
299.792.458
De waarde volgt rechtstreeks uit de definitie van de meter en is dus geen meetwaarde.
Q 11Hoe groot is de diameter van de Melkweg ongeveer, uitgedrukt in lichtjaar?
100.000
Licht heeft dus zo'n honderdduizend jaar nodig om ons sterrenstelsel van rand tot rand over te steken.
Q 12Wie stelde voor de lichtsnelheid te meten door met lantaarns tussen bergtoppen te seinen?
Galileo Galilei
Of de proef ooit is uitgevoerd, is niet bekend; ze had hoe dan ook geen kans van slagen, want daarvoor is de lichtsnelheid te hoog.
Q 13Hoeveel dagen telt het jaar dat in de precieze definitie van het lichtjaar wordt gebruikt?
365,25
Elke dag telt daarbij 86.400 seconden, en het licht reist in de definitie door vrije ruimte, oneindig ver van elk zwaartekrachtsveld.
Q 21Met welk draaiend voorwerp bepaalde Fizeau in 1849 de lichtsnelheid?
Tandrad
Zijn meting was tot op ongeveer 5% nauwkeurig; een jaar later halveerde hij met een iets andere methode zijn meetfout.
Q 22Hoeveel miljard lichtjaar is de straal van het zichtbare deel van het heelal ongeveer?
46
Het licht van die rand vertrok 13,7 miljard jaar geleden; doordat het heelal sindsdien is uitgedijd, is de afstand nu veel groter.
Q 23Uit welk jaar dateert de huidige definitie van de meter, gebaseerd op de lichtsnelheid?
1983
Sindsdien maken betere experimenten niet de lichtsnelheid nauwkeuriger, maar wel de definitie van de meter.
Q 14Wie stelde in 1676 de lichtsnelheid vast op 225.000 km/s?
Ole Rømer
Hij vergeleek daarvoor de tijdstippen waarop een maan van Jupiter na een eclips weer achter de planeet tevoorschijn kwam.
Q 15Voor welk Latijns woord staat de letter c waarmee de lichtsnelheid wordt aangeduid?
Celeritas
Het woord betekent snelheid; de letter is vooral bekend uit de massa-energierelatie E = mc².
Q 16Hoeveel lichtjaar is één parsec ongeveer?
3,26
Astronomen verkiezen de parsec omdat die makkelijker uit waarnemingen is af te leiden; het grote publiek gebruikt vaker het lichtjaar.
Q 17Hoe heet de verhouding tussen de lichtsnelheid in vacuüm en de fasesnelheid in een medium?
Brekingsindex
Dit getal heeft n als symbool; de vertraging van licht in bijvoorbeeld glas veroorzaakt de lichtbreking in een prisma.
Q 18Hoeveel kilometer is een lichtminuut ongeveer?
18 miljoen
Exact is een lichtminuut 17.987.547.480 meter lang.
Q 19Hoeveel lichtjaar is het centrum van de Melkweg ongeveer van ons verwijderd?
28.000
De Melkweg is ons eigen sterrenstelsel; het zonnestelsel ligt dus een flink eind buiten het midden ervan.
Q 20Op welk soort jaar is de afstand van één lichtjaar gebaseerd?
Juliaans
Het gaat om de afstand die licht in dat jaar in vacuüm aflegt, zodat de eenheid ondanks haar naam geen tijd meet.
Q 24Welke grote cluster buiten de Lokale Groep staat het dichtst bij ons?
Virgocluster
Het licht van deze cluster is ongeveer 50 miljoen jaar onderweg geweest.
Q 25Hoeveel lichtuur was ruimtesonde Voyager 1 in oktober 2023 van de zon verwijderd?
22,4
Dat komt neer op 24,1 miljard kilometer, maar slechts 0,0026 lichtjaar.
Q 26Hoeveel rondjes om de evenaar van de aarde komen ongeveer overeen met één lichtjaar?
236 miljoen
Voor de afstand tot de dichtstbijzijnde ster na de zon zijn dus ongeveer een miljard van zulke rondjes nodig.
Q 27Welke Griekse natuurfilosoof stelde als eerste een theorie over de lichtsnelheid voor?
Empedocles
Hij leefde rond 490–430 v.Chr. en stelde dat licht een eindige snelheid heeft en dus tijd nodig heeft om te reizen.
Q 28Hoeveel astronomische eenheden gaan er afgerond in één lichtjaar?
63.241
Ter vergelijking: ruimtesonde Voyager 1 was in oktober 2023 nog maar 162 AE van de zon verwijderd.
Q 29Wie stelde in zijn dagboek experimenten voor om de lichtsnelheid te meten?
Isaac Beeckman
Hij wilde de lichtsnelheid direct meten of in verhouding met de geluidssnelheid, terwijl Kepler en Descartes haar oneindig groot achtten.
Q 30Hoeveel procent lager dan in vacuüm is de lichtsnelheid in lucht?
0,03
In vacuüm is de lichtsnelheid voor alle golflengten gelijk; in een medium hangt ze ook af van de golflengte van het licht.